Kleine oecumene

De toenadering van kerken van orthodox-gereformeerde snit heet ook wel de kleine oecumene. En dan gaat het om de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt), de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Jarenlang was daar nauwelijks beweging in te krijgen. Althans, de landelijke samensprekingen liepen op vrijwel niets uit. Maar opeens begon een paar jaar geleden beweging op lokaal niveau.

In diverse plaatsen zijn vrijgemaakten en christelijk-gereformeerden al gefuseerd, bijvoorbeeld in Sneek, en in een enkele plek doen ook de Nederlands-gereformeerden leuk mee aan de plaatselijke kleine oecumene.
De relatie tussen de vrijgemaakten en Nederlands-gereformeerden was lang moeizaam. De Nederlands Gereformeerde Kerken zijn ontstaan uit een breuk binnen de vrijgemaakt-gereformeerde kerken in 1967 - ze raakten ‘buiten verband’. Er zijn heftige en nare dingen gebeurd. Maar inmiddels zijn daar ook de scherpe kantjes vanaf.

Toen journalist Aad Kamsteeg in 1994 over de scheuring uit 1967 het boekje ‘Een breuk te ver’ publiceerde, waarin hij zich kritisch uitliet over wat er toen allemaal was voorgevallen, viel dat bij veel mensen slecht. Er zijn nog maar zestien jaar verstreken, maar zo’n boekje zou vandaag een veel mildere ontvangst krijgen.
Het klimaat is veranderd. Dat voelt ook dominee Jan Mudde, die in het ‘Informatieboekje 2010’ van de Nederlands Gereformeerde Kerken voorstelt om in 2016 weer te verenigen met de vrijgemaakten. Het is dan een halve eeuw geleden dat de fameuze Open Brief verscheen, die leidde tot de broedertwist.

Gingen de Nederlands-gereformeerden voor vrijgemaakten veel te ver in hun ontwikkeling, nu halen diezelfde vrijgemaakten de Nederlands-gereformeerden welhaast links in. Het geestelijk klimaat in beide kerken lijkt nu erg veel op elkaar, stelt Mudde terecht vast.
Dat zou wat zijn, als beide kerken elkaar op landelijk niveau weer zo zouden kunnen vinden, dat ze samen onder één dak kunnen leven. Zeker voor al diegenen, die zich de pijn van het uiteengaan van een halve eeuw geleden nog levendig kunnen herinneren.

Funditest

Trouw komt, in samenwerking met de Vrije Universiteit, al weer met een test. Dit keer is het de Funditest. Daar kun je testen hoe hoog je fundamentalistisch gehalte is. En nee, daarvoor hoef je niet een aanhanger te zijn van een godsdienst.
Trouwcollega Lodewijk Dros kwam op het idee, omdat het dit jaar een eeuw geleden is dat het fundamentalisme ontstond. Nou ja, in zijn oorspronkelijke vorm dan. In 1910 werden door protestantse Amerikanen ‘The Fundamentals’, hun voornaamste leerstelligheden, op papier gezet.

Wat tegenwoordig onder fundamentalisme wordt verstaan, heeft weinig meer te maken met wat die Amerikanen bezielde. Het gaat om het dogmatisch, zonder een sprankje humor of zelfrelativering, vasthouden aan een onwrikbaar wereldbeeld.
Fundamentalisme kan op zich tolerantie inhouden, maar in het algemeen spraakgebruik gaat het om mensen die niet zo ruimhartig denken over afwijkende standpunten. Meestal wordt gedacht aan defensief gedrag en in het uiterste geval aan agressie en geweld.

De funditest is ontwikkeld met Joke van Saane, godsdienstpsychologe van de VU. In het persbericht bij de test, zegt ze: ,,Het draait vooral om de vraag of iemands overtuiging alle aspecten van het leven raakt, van kledingkeuze tot politiek. En gunt u anderen hun manier van leven, of wilt u uw eigen overtuigingen aan hen opleggen?’’
Dus niet alleen orthodoxe aanhangers van een geloof zullen hoog scoren op de test die bestaat uit veertien stellingen. Een overtuigde atheïst zal het ook leuk doen, net als een hardcore SP’er. Of een bestrijder van dierenleed. Of eco-fundi’s. Of een voorstander van een partij die binnenkort hoge ogen gaat gooien, omdat die ‘die moslimfundamentalisten’ over de grens wil zetten.

Kinderdoop

Soms voltrekken zich stille revoluties op het kerkelijk erf. Een fraai voorbeeld daarvan deed zich voor in de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Leeuwarden, gisteren. Daar werd het kinderdoopformulier op verzoek van de jonge vader aangepast.
De baby was al twee maanden oud, want de kerkenraad had er wel even voor nodig om een juiste weg te vinden. De vader is afkomstig uit een baptistengemeente, waar ze louter de doop van bewust tot geloof gekomen volwassenen kennen, en had moeite met de formulering waarin het exclusieve van de kinderdoop is vastgelegd.

De doopouders krijgen normaal uit het formulier de zinsnede ,,de kinderen der gemeente behoren gedoopt te zijn’’ voorgelegd. De kerkenraad na ampel beraad en extern advies ingewonnen te hebben, daar van gemaakt ,,mogen gedoopt worden’’.
Het is een subtiel, maar groot verschil. Beetje te vergelijken met wat ouders tegen een kind kunnen zeggen: ,,Je mág naar de kerk en daarom móet je.’’ De traditionele kerken geloven dat een kind tot het verbond mág horen, en móet daarom gedoopt worden.

In een grijs verleden leidde dit besef tot vroegdoop: de moeder lag vaak nog in het kraambed als haar kind het ‘teken en zegel van het verbond’ op het voorhoofd kreeg. Dit gebruik is ook in orthodox-gereformeerde kring verdwenen, maar over de plicht je kind te dopen, wordt nog altijd niet lichtvaardig gedacht.
Er zullen in de rechtzinnige hoek genoeg kerkenraden zijn die de stap die in Leeuwarden is gezet, niet zullen zetten. Overigens, in baptistenkring zie ik ook niet snel gebeuren dat een gemeente besluit om per uitzondering een zuigeling te dopen. Daar is de volwassenendoop evenzeer een principieel punt.

In Leeuwarden snapt men ook wel dat dit iets uitzonderlijks is. De kerkenraad benadrukt tegenover de gemeente dat met de doopouders nog verder zal worden doorgesproken over ,,de diepe betekenis van de kinderdoop’’.

Frysk

Er moet meer Fries gebruikt worden, ook in de kerken, zo is de oproep van een nieuwe actiegroep De Nije Foka. Die boodschap is vannacht op tientallen kerkdeuren in het zuiden van Friesland geplakt.
Dat het Fries vaak niet van de kansels klinkt, komt omdat lang niet alle geïmporteerde voorgangers die taal voldoende machtig zijn om er iets moois van te maken. Een aantal is dat overigens snel wel en dat dwingt bewondering af.

Volgens De Nije Foka is er ten opzichte van pakweg veertig jaar geleden niet veel verbeterd als het gaat om het Fries in de meer officiële ruimtes. Dat is niet helemaal waar. Het taboe op het gebruik van het Fries in bijvoorbeeld de kerk is er echt wel af.
Dat je ook in het Fries kon bidden, was lang ondenkbaar voor veel Friezen. Het Hollands was ‘netjes’, want de dominee sprak Hollands, net als de dokter, de burgemeester enz. En tegen God sprak je natuurlijk ook netjes. Daardoor hield de omgang met God ook iets formeels.

Daar is echt verandering ingekomen, onder meer door een - veelgeprezen – Fryske Bibel. Zoals het zo mooi heet: ,,It Wurd fan Heit yn 'e taal fan mem.’’ Voor de niet-Friezen: het Woord van Vader in de taal van moeder.
Dat is een goede ontwikkeling geweest. Nog altijd is het zo dat veel Friezen zich het beste kunnen uitdrukken in de memmetaal. Doordat het Fries ook in bijbel en gebed mocht, kreeg de relatie met God voor veel Friezen echt iets intiems.

Bijbelvertaling

De synode van de Protestantse Kerk in Nederland, de landelijke kerkvergadering, heeft vanmiddag in Lunteren na uren vergaderen besloten de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) goed te keuren als officiële bijbelvertaling voor de kerk.
Hoewel tegenstanders uitgebreid aan het woord kwamen, bleek uiteindelijk slechts een kleine minderheid tegen de invoering (33 van de 146). Er was vooraf uitgebreid door theologen actie gevoerd om de NBV in ieder geval nu niet te accepteren.

Het Nederlands Bijbelgenootschap heeft aangekondigd de in 2004 gelanceerde NBV te zullen reviseren. Daarop wilde een groep predikanten wachten. Maar die wijzigingen, zo benadrukte het bijbelgenootschap, zullen niet ingrijpend zijn.
Er werden door tegenstanders stevige woorden gesproken over goedkeuring van de NBV als ,,een kerk onwaardig’’. De NBV, waarvan ruim een miljoen exemplaren zijn verkocht, zou niet getrouw genoeg zijn, en te uitleggerig.

Anderen wezen er terecht op dat zich straks de gekke situatie zou voordoen dat allerlei andere bijbelvertalingen wel in de kerk gebruikt zouden kunnen worden - dat is de praktijk - en dat de NBV niet zou mogen, omdat die te licht is bevonden.
Juist in de kerk zou de NBV moeten kunnen. Want dan is er de begeleiding van universitair geschoolde theologen, waar de synode zo voor is. Die kunnen dan zeggen wat er in het Hebreeuws en Grieks staat en wat de bijbeltekst nog meer bevat.

Celibaat

Bisschop Gerard de Korte van Leeuwarden-Groningen is niet bang om zo nu en dan iets opvallends te zeggen. Misschien heeft een buitenstaander dat niet zo in de gaten, maar insinders wel, aartsbisschop Wim Eijk voorop.
Het was mij even ontgaan, ik doe ook wel eens andere dingen, maar in zijn column in het Nederlands Dagblad van zaterdag stelt hij het celibaat in verband met het seksueel misbruik aan de orde. En dat is nogal wat.

De bisschop vindt dat de commissie Deetman, die onderzoek doet naar het misbruik in de RK Kerk, ook moet kijken naar de invloed van het celibaat. Dat is een taboe. In de kerk wordt hooguit gezegd dat het misbruik samenhangt met machtsverhoudingen.
,,Maar heeft het celibaat dan geen enkele rol gespeeld bij het misbruik?’’, vraagt De Korte zich af. ,,Ik denk dat wij deze vraag eerlijk onder mogen moeten zien. Het lijkt mij in ieder geval een goede vraag voor de onderzoekscommissie.’’

Overigens zet De Korte geen vraagtekens bij het celibaat op zich. Maar hij is wel blij dat over seksualiteit nu beter wordt nagedacht dan in naoorlogse jaren. ,,Priesterstudenten kunnen in de huidige seminaries jarenlang intensief nadenken over het celibaat en zo ontdekken of zij het charisma om in onthouding te leven hebben ontvangen.’’ In het verleden wat de toeleiding tot de celibaatgeloften ,,vooral iets van het hoofd en nauwelijks van het hart’’.
En De Korte durft nog iets te zeggen. ,,Gevreesd moet worden dat ook mensen met een verdrongen pedoseksuele geaardheid binnen de internaten hebben gewerkt. Zo kon een spoor van verdriet en ellende worden getrokken.’’

Bijbelquiz

Het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) gaat met de jaarlijkse Bijbel10daagse sterk inzetten op quizavonden. De bijbelquiz blijkt veruit het populairste onderdeel van die tiendaagse, aldus het NBG op de website over het evenement. Het NBG spreekt overigens van het ‘meest populaire’, maar dat is (nog) een verwerpelijk anglicisme.
Er wordt uitgebreid meegedaan aan de bijbelquiz die met de tiendaagse op tv wordt uitgezonden, ook al vindt menigeen die wel erg triviaal. In kerkelijke kring bestaat ook een lange traditie op het gebied van bijbelquizzen. Het is een verantwoorde manier om de mensen op een feest te vermaken. En je steekt er ook wat van op.

Populaire vraag uit dat oude familievermaak: ‘Van welke dwaas uit de bijbel kun je de naam omdraaien, zodat je de naam hebt van een andere dwaas uit de bijbel?’ Dat is een makkie, dat is Laban en omgedraaid krijg je Nabal. Of net andersom.
Laban is de irritante schoonvader van aartsvader Jakob, door wie Jakob niet alleen Rachel huwde, op wie hij gek was, maar met zijn dronken kop ook Lea met haar ,,fletse ogen’’. En Laban was overigens ook zijn oom. Als u op de Voorleesbijbel klikt, wordt het verhaal u onder anderen verteld door kardinaal Ad Simonis.
En Nabal was de rijke idioot die het in zijn hoofd haalde de latere koning David te schofferen. Nabal had overigens wel een intelligente vrouw, Abigaïl, die de boel suste met David (zie illustratie). Nabal wond zich daar zo over op dat hij een hartaanval kreeg en stierf. Abigaïl werd daarop Davids vrouw. Prachtig verhaal.

Als het aan het NBG ligt, worden straks op 1 november door het hele land bijbelquizzen georganiseerd. Op de site van het NBG is een draaiboek te downloaden, om de avond tot een succes te maken. En er is ook een dvd te bestellen met daarop de quiz. Wie slecht tegen zijn verlies kan, niet graag voor verrassingen komt te staan of graag in de omgeving als bijzonder bijbelgetrouw te boek wil staan, moet zelf bijtijds die dvd in huis halen. Of de bijbel goed lezen natuurlijk.

Isidorus

Deze bijdrage richt ik speciaal aan mijn moeder (scheelt een mailtje): het beeldje van Sint Isidorus (die leefde van 560 tot 636) is gearriveerd. Ik heb er lang naar moeten zoeken en uiteindelijk vond ik iemand in Australië die er nog een paar had.
Het beeldje is nauwelijks 10 centimeter hoog. Het is een aardigheidje, bedoeld om op je computer te plakken. Isidoris is gewapend met laptop en muis, want hij is door de pontificale Raad voor sociale communicatie uitgeroepen tot internetheilige.

Hoe een heilige van veertien eeuwen geleden, die normaal met inktpot en ganzenveer wordt afgebeeld, de schutspatroon is geworden van het internet? Omdat hij een grote encyclopedie schreef met de structuur van wat je nu een database zou kunnen noemen.
Het beeldje, belooft de verpakking, beschermt tegen allerlei onheil dat je bij het gebruik van internet en de computer kan treffen. Mijn moeder, inmiddels een eindje in de zeventig, heeft haar deel al meer dan gehad.

Mijn moeder bewerkt video’s en zet ook audiocassettes op cd, inclusief indeling in tracks. Bijvoorbeeld. Dus ze weet inmiddels ook alles van vastlopende programma’s en ander computerleed. Vandaar zo’n Isidorus.
Een van de internetcollega’s op de krant heeft al jaren een ingelijst plaatje van Isidorus op haar bureau staan. En omdat ze de enige op de krant is met een religieuze afbeelding, beloon ik haar ook met een kleine Isidorus.

Jorwert

Je zou het treffen dat een schrijver besluit om jouw dorp beroemd te maken. ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak zette Jorwert, want zo schrijven wij dat in Friesland, op de kaart. Net als de kerk. En adeldom verplicht.
De kerk van Jorwert heeft net de krant gehaald. En op een manier die men liever niet had gezien. Tot verbazing van veel mensen is er een conflict ontstaan dat resulteerde in de kop - ik kon het niet laten - ‘Dominee verdwijnt uit Jorwert’.

Jorwert maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Westerwird. Die valt onder de Protestantse Kerk in Nederland, maar bij gebrek aan gereformeerden in de buurt om mee te fuseren, is het geen Protestantse Gemeente geworden.
Simpelweg komt het er op neer dat dominee, die maar liefst ruim een kwart eeuw aan de gemeente verbonden was - en lang in Jorwert woonde - vertrekt. Zonder feestgedruis, want er is een onwerkbare situatie ontstaan. Triest voor alle partijen.

Het is heel begrijpelijk dat betrokkenen niet veel trek hebben in nieuws over dit soort kwesties. Maar we hebben er wel - ingetogen - over bericht. Want het was inmiddels een publieke zaak, er werd behoorlijk over gepraat in de streek.
Sommige mensen vinden dat de krant fout bezig is door zo’n zaak te melden. Dat vind ik altijd wat vreemd. Kerkmensen gaan bij wijze van spreken rollend over straat, dat blijft natuurlijk niet onopgemerkt, en dan is de krant de boosdoener.

Kerkgemeenschappen horen, lees ik ergens in een goed Boek, in gunstige zin op te vallen. Een beetje krant besteedt daar ook zo nu en dan aandacht aan. Maar een beetje krant doet dat soms ook als een kerk in ongunstige zin opvalt.
Kerken zijn een publieke zaak, zeker in bijvoorbeeld Jorwert. Dan moet je ook zo groot zijn om op een minder gunstig moment desgevraagd geen stommetje te spelen, zonder meteen alle vuile was buiten te hangen. Gelukkig heeft de kerkenraad in Jorwert dat goed begrepen.

Boze aartsbisschop

Het zit de Rooms-Katholieke Kerk niet mee. Het stof van de ene affaire dwarrelt nog volop in de lucht, terwijl de volgende rel zich al aandient. Nu is er een brief van aartsbisschop Wim Eijk (foto) uitgelekt, bestemd voor het bisschoppencollege komende dinsdag, over het gebrek aan loyaliteit van zijn opvolger in Groningen, Gerard de Korte.
Wat is er aan de hand? De Korte liet zich enige tijd geleden kritisch uit over het plan van Eijk tot sluiting van priesteropleiding het Ariënskonvikt in Utrecht, waarvan hij oud-rector is. Eijk had hem daarover gekapitteld, maar laatst heeft De Korte volgens de aartsbisschop weer te veel gezegd. Nu over het schrappen van kerkliederen door bisschoppelijke censoren.

Het was een publiek geheim dat Eijk en De Korte niet de grootste vrienden waren. De Korte was enige tijd hulpbisschop onder Eijk die eind 2007 in Utrecht kwam, maar voor deze lastige situatie werd een oplossing gevonden door De Korte het jaar erop als bisschop van Groningen-Leeuwarden te benoemen.
De brief die nu naar buiten is gekomen, tekent de situatie. Eijk speelt het scherp en lijkt weinig last te hebben van subtiliteit, terwijl De Korte transparant is, prettig in de omgang en makkelijk benaderbaar, ook door de pers. Allemaal eigenschappen die Eijk niet heeft. Dat Eijk hier in het Noorden vertrok en De Korte kwam, vond dan ook niemand erg.

Het is uiterst vervelend voor de katholieke kerkprovincie, maar het zal wel met een sisser aflopen. In een conferentie van bisschoppen moet immers wel voldoende pastorale vaardigheid zijn om zo’n relletje in eigen kring deskundig te bezweren. De kwestie zal, ook zonder uitlekken, Eijk ook daar minder populair maken, maar dat schijnt hem niet te deren.
Het interessantst aan de affaire vind ik dat er blijkbaar iemand uit eigen kring is die doodleuk zo’n brief lekt. Daarmee wordt willens en wetens nog meer ellende over de eigen kerk uitgestort. Iemand in die positie zal niet dom zijn. De enige verklaring lijkt dan ook dat de frustraties ook in de kleine cirkel rond de bisschoppen hoog oplopen.

Hulp

Tussen de vracht kerk- en christelijke bladen die ik iedere week op mijn bureau krijg, zit geregeld de nieuwsbrief van Chris. Deze organisatie houdt zich bezig met christelijke kinder- en jeugdzorg, onder meer in de vorm van een kindertelefoon.
De organisatie viert, lees ik in de laatste nieuwsbrief, binnenkort het twintigjarig bestaan. Nou ja, vieren tussen aanhalingstekens. Want Chris zou er liever niet zijn, maar de nood in christelijke kring is niet gering. Zeg maar gerust groot.

In 2006 maakte ik bijvoorbeeld het bericht aan de hand van een nieuwsbrief van Chris dat een op de tien kerkgangers is beschadigd door een vorm van seksueel misbruik. En dat gaat om een ,,heel voorzichtige schatting’’, aldus directeur Rob Hondsmerk toen.
Een roemrucht onderzoek naar incest is dat van Nel Draijer uit 1988. Een op de zeven kinderen zou volgens haar cijfers slachtoffer zijn van misbruik door een familielid. Je zou het anders mogen verwachten, maar ,,dat was en is in de kerk niet beter’’, aldus Hondsmerk.

Chris constateert al jaren dat er in christelijke kring een taboe ligt op incest en seksueel misbruik. Daardoor worden slachtoffers niet opgemerkt. In 1998 meldde Chris al dat er intussen wekelijks zeven meldingen binnenkomen van misbruik.
In de jongste nieuwsbrief staan weer gebedspunten. Eentje is ‘Jeroen’. ,,Hij heeft aangegeven een probleem te hebben en wil het ons vertellen, maar het lukt hem nog niet. Vaak legt hij huilend de telefoon neer.’’

Het blokje over ‘Jeroen’, die hoogstwaarschijnlijk uit een christelijk gezin komt, eindigt zo: ,,Bidt u mee voor een doorbraak in deze situatie?’’ Ik geef dit gebedspunt hier maar even door. Want je hart krimpt toch ineen als je zoiets leest.

Lidmaat

Een mooi kerkelijk word: lidmaat. Traditioneel heb je in de kerken twee soorten: doop- en belijdende leden. Doopleden zijn degenen die nog geen belijdenis hebben gedaan en belijdende leden hebben dat dus wel gedaan.
De Hervormde Kerk, die als vanouds altijd een brede rand had, kende nog een andere soort lidmaten: geboorteleden. Je zou ze ook wel randleden kunnen noemen. Ze hadden hervormde ouders, maar waren nooit gedoopt en kwamen ook zelden of nooit in de kerk.

Met het opgaan van de Hervormde Kerk in de Protestantse Kerk in Nederland verdween ook het verschijnsel geboorteleden. Maar als het aan Eelke Sietsma ligt, komt er een nieuw soort kerkleden bij: seculier lidmaten.
In een ingezonden brief in het blad van de Doopsgezinde Broederschap, Doopsgezind.nl, gaf hij een toelichting op dat lidmaatschap. Sietsma gelooft om ,,meerdere redenen niet meer’’. Maar bedanken als lid van de broederschap, dat wil hij niet.

,,Achter meer dan vijftig jaar redelijk actief lidmaatschap ga je niet zomaar een punt zetten. Het ‘doopsgezinde’ is daarvoor te belangrijk voor mij geweest (en nog). Daarmee bedoel ik de gemeenschap, de sfeer van verdraagzaamheid, de bereidheid elkaar te steunen enz.’’
In zijn gemeente bestaan naast leden ook vrienden en belangstellenden. Maar met de omschrijving van die laatste categorie kan hij niets. Hij hoeft niets meer, maar hij mag ook verder niets verwachten. Daar kan Sietsma niets mee.

Hij wil nog steeds lid zijn, daarop ook aanspreekbaar zijn, maar tegelijk de vrijheid hebben om niet te geloven. Daarom wil hij een seculier lidmaatschap. Wellicht geeft dat ook een antwoord, denkt hij, op de vergrijzing van de broederschap.
Het is voor min of meer vrijzinnige geloofsgemeenschappen als die van de doopsgezinden, interessant om Sietsma’s vraag serieus in overweging te nemen. Want Klaas Hendrikse trekt als ‘atheïstische predikant’ niet zo maar volle zalen.

Executies

Als redacteur geestelijk leven heb je, even afgezien van al het gedoe nu rond seksueel misbruik, niet zo vaak voorpaginanieuws. Allerlei zaken hebben meer nieuwswaarde dan wat er in de kerken gebeurt. En daar kan ik inkomen.
Nee, dan de tweede helft van de zestiende eeuw. Ik verzucht wel eens: je zou toen kerknieuwsredacteur zijn geweest! Dan stond je voortdurend op de voorpagina. Hoewel, misschien waren al die executies van ketters op den duur ook geen nieuws meer.

RTL 8 zendt nu op zondagavond de Britse serie The Tudors uit, prachtig drama over Hendrik VIII. Natuurlijk, er zit ook veel seks in, maar religie speelt minstens zo’n prominente rol. Het gaat over de Reformatie en over het ontstaan van de Anglicaanse Kerk.
We hebben al gezien hoe Thomas More als kanselier nieuwlichters op de brandstapel liet zetten - met tegenzin weliswaar - en nu is hij zelf ook op het schavot gestorven, omdat de tijden zijn veranderd. Niet langer maakt Rome de dienst uit en dat kostte hem afgelopen zondag zijn kop.

In het Katholiek Nieuwsblad hebben ze de rubriek Bij Voorbeeld, over inspirerende gelovigen. En laatst ging het over de Britse Margaret, vrouw van de rijke slager John Clitherow. Zij stierf, hoogzwanger, op Goede Vrijdag 1586, omdat ze katholieke geestelijken herbergde en thuis de mis liet opdragen. De executiemethode was verplettering: op een deur bovenop haar lichaam werden zoveel stenen gestapeld, dat ze stierf. Koningin Elizabeth I sprak haar afschuw uit over de terechtstelling, maar het onheil was reeds geschied.
Zulke verhalen lees je niet zo snel in protestantse bladen en boeken. Daar lees je eerder over de martelaren die door de roomse inquisitie werden terechtgesteld. En terecht. De moederkerk hield er toen rare praktijken op na om het ware geloof te bewaren.

Onder andere in Nederland maakt men zich op voor Refo500, de grote reformatieherdenking die zich tot 2017 uitstrekt. Het is ook goed om aan slachtoffers als Margaret aandacht te besteden. Want die zijn er ook geweest.

Zwaar en streng

Je slaat het er blijkbaar niet meer uit: dat gepraat over een opvoeding die ‘zwaar’ of ‘streng’ was, vaak in combinatie met het woord ‘gereformeerd’. Nog zo eentje: ‘ultra-orthodox’. Het kwam vandaag weer even voorbij. Ik ben altijd nieuwsgierig wat mensen denken dat ze bedoelen als ze zulke termen gebruiken.
Als ik de kans krijg, vraag ik er ook naar. En al snel blijkt dat de norm voor ‘streng gereformeerd’ heel laag ligt. ‘U’ zeggen tegen je ouders of met twee woorden spreken, is niet meer normaal. En zeker niet je avondgebedje moeten opzeggen, twee keer naar de kerken worden meegenomen, meekrijgen dat er een God is. En een hemel en een hel.

De idee meekrijgen dat er een hel is, is volgens een groeiend aantal mensen al kindermishandeling. Ook al leer je tegelijk van een genadig God, en ook al wordt er nauwelijks over die hel gesproken en zeker niet mee gedreigd, het is toch iets wat je kinderziel beschadigt. Straks wordt het met kinderen praten over de hel strafbaar.
Ik zie het dezer dagen nog wel gebeuren dat er een meldpunt komt voor al die mensen die een christelijke opvoeding hebben genoten. ‘Ach, moest jij ook het ‘Onze Vader’ uit je hoofd leren? Schandalig!’ ‘Wat, kreeg jij thuis mee dat het met de dood niet is afgelopen, maar dat je een eeuwigheid meemoest, vertel!’

Wat ‘zwaar gereformeerd’ genoemd wordt, is in een aantal gevallen wat bij godsdienstsociologen ‘orthodox gereformeerd’ heet: ‘gewoon’ gereformeerd, vrijgemaakt-gereformeerd, christelijk-gereformeerd - die categorie kerken. Je zou ook kunnen spreken van ‘traditioneel gereformeerd’.
Bestaat ‘streng gereformeerd’ dan niet? Jazeker, een deel van de bevindelijk-gereformeerden (in de volksmond zwartekousenkerken) heeft zo’n streng godsbeeld, dat velen zelden of nooit aan het avondmaal gaan, simpelweg omdat ze niet durven geloven dat ze waardig genoeg zijn in Gods ogen. In dat geval lijkt me de term ‘streng’ op zijn plaats.

Natuurlijk, ik weet heus wel dat mensen last kunnen hebben van dogma's, ook in orthodox-gereformeerde kring. Ik heb daar op deze plaats diverse malen over geschreven. Maar was de opvoeding daarmee streng? Dan vind ik de uitdrukking ‘heel gelovig’, die je ook geregeld in de media hoort en leest, beter te pruimen.

Goede Woensdag

Ik herinner me nog goed hoe ik de vraag op catechisatie stelde. Voorzichtig, want ik zou het wel niet goed begrepen hebben. Klopte Goede Vrijdag wel? Als datum, wel te verstaan. Had er niet meer tijd tussen kruisiging en opstanding moeten zitten?
Ik had goede reden voor mijn twijfel. Jezus zelf zegt immers volgens Matteüs 12: ‘Zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van een grote vis zat, zo zal de Mensenzoon drie dagen en drie nachten in het binnenste van de aarde verblijven.’

Het antwoord van de dominee herinner ik me niet goed meer, omdat het zo onbevredigend was. Dat is niet zo vreemd, lees ik nu in een artikel van predikant G. Hette Abma in het magazine ‘Woord en dienst’. Jezus stierf volgens hem op woensdag en stond waarschijnlijk op de sabbat (zaterdag) weer op.
Abma beargumenteert zijn stelling overtuigend. Allereerst behandelt hij de sleuteltekst Johannes 19 vers 31 waar staat dat de lichamen van de gekruisigden weggehaald moesten worden, omdat ze op sabbat niet aan het kruis mochten hangen. Dat is de voornaamste basis om uit te gaan van de vrijdag als kruisigingsdag.

Het ging, lezen we (afhankelijke van de vertaling), om een grote of bijzondere sabbat. En daarmee werd volgens Abma Pesach bedoeld, het joodse paasfeest. Jezus zelf had in Johannes 26 vers 2 al gezegd dat hij op Pesach zou worden ,,uitgeleverd om gekruisigd te worden’’.
Jezus stierf op de 14e Nissan waarop voor Pesach een bokje wordt geslacht. Donderdag de 15e Nissan gold, zegt Abma, als bijzondere sabbat, want het was het grote feest van de ongezuurde broden. Vrijdag was weer een voorbereidingsdag voor de ‘gewone’ sabbat. De bijbel zegt in Leviticus 23, waar de instructies staan voor Pesach, dat zelfs alle zeven dagen van het feest gelden als een sabbat.

Abma heeft nog wat ondersteunende details, maar dit is ongeveer het verhaal. Zijn uitleg lost ook (voor mij) een probleem op dat rond de chronologie van de vrouwen speelt. Volgens Lucas maakten ze de specerijen om het lichaam van Jezus te verzorgen vóór de sabbat klaar en Marcus zegt dat dit ná de sabbat gebeurde. Als Abma gelijk heeft, zijn allebei de evangelieschrijvers correct: donderdag gold immers ook als sabbat.
Het is, begrijp ik, vandaag dus eigenlijk Goede Woensdag.

Gospel illusions

De leukste stand op de beurs Kerk & Gemeente was zonder twijfel die van One Way UK. De beursorganisatie had zich extra ingespannen om het Britse bedrijf naar de Jaarbeurs te halen. Voor wat kleur tussen al kerkbanken en -orgels.
De vrolijke Muppetachtige handpoppen, Amerikaanse import, sprongen direct in het oog. En de mensen van One Way hadden nog veel meer opmerkelijk spul. Zoals ‘Gospel illusions’, goocheltrucs voor beginners en gevorderden met een Blijde Boodschap.

Terwijl ik me over die trucs stond te verwonderen, dook Ben van den Akker naast me op. Even zonder stelten en hoge hoed. Hij is entertainer met Benjamin’s Kindershow, gevangenispastor en evangelist onder havenarbeiders in Antwerpen.
Jazeker, christelijk goochelen bestaat. En Van den Akker overwon mijn scepsis met een kaartentruc die leuk was en inderdaad een mooie boodschap had. Het is een mooie binnenkomer voor een gesprek, ook in de haven. Dat geloofde ik graag.

Ik raakte met hem in gesprek over de kwaliteit, of liever het gebrek aan kwaliteit, van entertainment in het kerkelijk circuit. Je kunt bij onder meer de handpoppen instructieboeken en -dvd’s krijgen, maar ja, leer je verantwoord entertainen op een achternamiddag?
Van den Akker was genuanceerd. Wanneer hij moet kiezen tussen helemaal niks leuks voor de kinderen of iemand met een leuke handpop en een missie, maar met een zeer beperkt talent, dan kiest hij toch voor het laatste.

Zelf heeft hij overigens een andere weg gekozen. Ook om de financiën is hij met zijn Kindershow actief in het seculiere kinderpartijtjescircuit. Alles moet in veel kerken immers zo goedkoop mogelijk, het liefst pro Deo. En je moet ergens van leven.
Maar Van den Akker had indertijd een andere reden om ook buiten de kerken zijn kunsten te vertonen. ,,Ik deed dat in eerste instantie om uit te vinden of ik ook buiten de kerk goed genoeg was.’’ Dat zouden meer mensen moeten doen.

Geld

Zo’n beurs Kerk en Gemeente is zeker voor een redacteur geestelijk leven interessant. Het is vooral leuk om zaken tegen te komen waar je het bestaan niet van wist. In mijn geval gold dat bijvoorbeeld voor Crown Nederland.
Ik dreigde de stand voorbij te lopen, maar ‘raadgever’ - zoals op zijn kaartje staat - Leen Lievaart wist me heel deskundig te onderscheppen. En terecht, dit ,,bondgenootschap van bedrijven die God willen eren’’ lijkt met een prachtig initiatief.

De stichting Crown Nederland bestaat, weet ik nu, uit twee onderdelen. Er is Crown Companies die zich richt op ondernemers ,,die Christus willen volgen’’ en Crown Life dat iedere christen wil leren dat ,,leven in financiële vrijheid’’ voor iedereen is weggelegd.
Juist voor deze crisisvolle tijd lijkt de organisatie op zijn plaats. In mijn omgeving zie ik hoe diverse mensen uit de middenklasse in ernstige problemen dreigen te komen door het wegvallen van één van de twee inkomens.

Crown, vertelde Lievaart, leert mensen weer bijbels omgaan met geld en goed. Ze hebben 350 bijbelteksten over deze materie bij elkaar gezocht. Ruim de helft van de gelijkenissen van Jezus gaat over geld. ,,Dat hoor je in de kerk niet terug.’’
Het is een hele ontdekking voor ondernemers, maar ook andere kerkmensen, om te zien dat je zo in geloof met je bezit kunt omgaan, dat je én ontspannen door het leven gaat, én prima kan rondkomen én ook aan anderen kunt geven - ongeacht het inkomen.

Er is een ‘Crown College’: studiedagen voor ,,leiders in kerk en bedrijf’’ waarop de financiële vrijheid in Christus wordt toegelicht (€190, incl. diner). Het lijkt me dat kerken het juist in deze tijd aan hun leden verplicht zijn, om Crown daarover plat te bellen.

Bemoediging

Wie een geestelijk steuntje in de rug kan gebruiken, moet naar de nieuwe Bemoedigingssite gaan. ,,Elke vrijdag als de zon ondergaat staat op deze site een nieuwe bemoediging. Weest bemoedigd!’’, zo is de belofte. Of opdracht, het is maar hoe je het leest.
Je kunt je abonneren en dan ontvang je iedere vrijdagmorgen een bemoediging in de mailbox. Het gaat om een initiatief van Gerry Velema, in ‘positiefchristelijke’ kring bekend als schrijfster van fictie en non-fictie voor jongeren en volwassenen.

,,Deze site is voor ALLE mensen die een bemoediging van God op prijs stellen, maar speciaal voor de kostbare werkers voor God, soms ver weg van huis; voor gevangenen en zieken die eveneens niet thuis kunnen wonen; en zij die geestelijk geen veilig thuis kunnen vinden.’’
En even verderop op de site: ,,Er zijn veel redenen te bedenken om stil in een hoekje te zitten en niets te doen... De reden om mijn hart en geloofsleven op deze manier te delen met anderen, is ten eerste mijn liefde tot de Here Jezus en ten tweede de overtuiging dat delen in Gods hand vermenigvuldigingen opleveren tot zijn eer.’’

Velema vervolgt: ,,Hij spoort me aan deze dingen te doen, ik wil Hem hierin volgen. In dit vertrouwen ben ik op weg gegaan...’’ Op de site zijn YouTube-filmpjes te bekijken, waarin Velema aan het woord is. Dat maakt het allemaal nog persoonlijker.
Ze heeft ook een comité van aanbeveling. Dat is, schrijft ze, een goed bijbels gebruik. Ze verwijst naar Romeinen 16 vers: ‘Ik beveel onze zuster Febe bij u aan.’ Dat was nooit tot me doorgedrongen, dat zo’n comité bijbels is.

Nationale Synode

Vijf meter breed was het doek waarop de mensen achter de Nationale Synode hun credotekst hadden uitgeschreven op de beurs Kerk en Gemeente in Utrecht. De ‘groeitekst’ stond ook in een folder, waarin ook werd gemeld dat het initiatief via Twitter is te volgen.
De leden van de stuurgroep, bijeengeroepen door de Kamper predikant Gerrit de Fijter, oud-synodevoorzitter van de Protestantse Kerk, gaven graag nog eens een toelichting op het in oktober vorig jaar gepresenteerde project.

De Nationale Synode moet als eerste keer op 11 en 12 december van dit jaar een grote ontmoeting worden van al dan niet protestantse christenen in Nederland. In navolging, zo leert de nieuwe folder, van Jezus’ befaamde gebed: ‘Opdat zij allen één zijn’.
De stuurgroep heeft nogal wat over zich heen gekregen. In vrijzinnige hoek vonden ze het plan te rechtzinnig en in rechtzinnige hoek was er zo mogelijk nog meer kritiek, want daar was het niet rechtzinnig genoeg zijn. Hoezo voorspelbaar?

De stuurgroepleden laten zich niet ontmoedigen, zo bleek in een discussie op de beurs onder leiding van Andries Knevel. De Fijter keek slechts toe. Hij nam expres niet deel, omdat hij dan wel de initiatiefnemer is, maar niet het enkele gezicht van de Nationale Synode wil zijn.
De vrijgemaakt-gereformeerde hoogleraar Barend Kamphuis, die in eigen kring flink de oren werd gewassen over zijn deelname, maakte duidelijk dat hij niet alleen met remonstranten over het geloof wil spreken, maar zelfs met rooms-katholieken.

Dat gaat een aantal mensen in zijn kring absoluut te ver. Kamphuis begrijpt dat niet. Met de folder en dus het credo in zijn hand: ,,Als ik niet over deze belijdende tekst mag praten, stelt mijn christelijk geloof niets voor.’’
De stuurgroepleden hebben nu vooral ongezouten commentaar van bekende namen in eigen kring gekregen, maar zijn veel meer geïnteresseerd naar wat het grondvlak vindt. Ze zijn drukdoende die reacties te inventariseren. Het beeld is al duidelijk: het kerkvolk vindt het geweldig.

Relevant

Even digitaal de radio aan om het nieuws te luisteren, gisteravond. De reclame is nog aan de gang. Met een half oor hoor ik over een dame die zich inspant voor de naaste ver weg. Net als ICCO en Kerk in Actie, zo wordt erna gezegd.
De luisteraar wordt gevraagd of hij of zij ook opstaat voor mensen in nood. Er valt een projectreis naar Cuba te winnen. Wie meer wil weten, moet naar de site van Kerk in Actie gaan. Kerk in Actie is de diaconale tak van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Een goeie commerciële boodschap met een hoofdletter B, in deze veertigdagenperiode voor Pasen die vanouds benut werd om al vastend de aandacht op de Heer te vestigen. En wie dat doet, vestigt vanzelf ook de aandacht op de naaste.
En dan is het tijd voor het nieuws. Er valt weer iets te melden in de afschuwelijke zaak rond Milly Boele in Dordrecht. Ze zal woensdag in besloten kring worden begraven. Voorafgaand aan de plechtigheid is er een herdenkingsdienst in de Ontmoetingskerk in Dordrecht.

Dit, meldt de nieuwslezer, heeft een woordvoerder van de PKN-gemeente laten weten. Afgezien van de zaak zelf, is deze mededeling iets bijzonders. Net als wat er daarna volgde: de dienst is besloten, maar de dienst kan via Kerkomroep.nl worden gevolgd.
De familie van Milly, krijgen we verder te horen, heeft om uitzending via die site gevraagd voor al die mensen die zo meeleven. De site Kerkomroep.nl, die zich tot nu toe slechts in de belangstelling van een select gezelschap kon verheugen, staat op eens op de kaart.

Het is even opmerkelijk als goed dat de kerk op deze manier in een paar minuten op verschillende manieren voorbij komt. Niet omdat er gedoe is binnen de kerkmuren, maar omdat de kerk relevant is. Zo hoort het.

Digitaal

De kerk wordt langzaam maar zeker digitaal, zo valt ook vandaag nog voor de liefhebbers te constateren op de beurs Kerk en Gemeente in de Jaarbeurs in Utrecht. Net als vorig jaar is er veel te vinden voor het interieur en het onderhoud van de kerk.
Natuurlijk zijn er daar de gewone stoelen en banken te vinden, net als kaarsen en kroonluchters. En opmerkelijk veel avondmaalssets met kleine glaasjes, want dat is een echte trend - ook al bleek de dreiging van de Mexicaanse griep mee te vallen.

In een stand zag ik een ouderwets psalmbord: klassieke houten lijst, zwarte achtergrond met daarop witte letters. Op eens zag ik mijn ooghoek het lijstje te zingen liederen verdwijnen en een andere tekst verschijnen. Het blijkt een elektronisch liturgiebord.
De dominee hoeft niet meer te rekken en te strekken om te zien wat naast hem via de beamer wordt geprojecteerd. Dat kan hij zien op een beeldscherm op de preekstoel. Op een ander scherm kan hij zijn preek voorbij laten rollen.

Een kerkdienst beluisteren via internet is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Maar als ik de handelaren op de beurs moet geloven, is kerktelevisie straks helemaal de norm: live thuis de dienst op het beelscherm volgen via een paar kleine videocamera’s in de kerkzaal.
Misschien is het een leuk idee om al die mensen die thuis zijn ingelogd, via foto’s of webcambeelden op een groot beeldscherm te tonen. Dat geeft een extra dimensie aan de opmerking ,,al degenen die de dienst thuis met ons volgen’’.

Nog even en je neemt ook geen geld of collectemunten meer mee. Je stuurt tijdens de collecte gewoon per sms een gift. Dat kan dan ook thuis. Het wordt ongetwijfeld mogelijk daar een jaaroverzicht van te krijgen voor de belastingopgave.

Onder de maat

Het komt qua timing nogal slecht uit. Na het gedoe over homo’s en de eucharistie en midden in de rel rond het seksueel misbruik door geestelijken, komt nu ook in het nieuws dat het katholieke bisdom Den Bosch een aantal kerkliederen schrapt.
Cor Mennen, de bisschoppelijke censor, heeft zo’n honderdvijftig liederen voor gebruik in de liturgie beoordeeld en heeft er zeventien in de ban gedaan die hij theologisch onder de maat vindt. Onder de liederen zitten ook teksten van de theoloog en dichter Huub Oosterhuis.

Er wordt natuurlijk weer moord en brand geschreeuwd. De Rooms-Katholieke Kerk zou zich van de slechtste en behoudendste kant laten zien. De kerkleiding in Rome en in Nederland is aan het verrechtsen, klinkt het.
Je hoeft niet behoudend katholiek te zijn om eens de bezem door de kerkliederen te willen halen. Er wordt gewerkt aan een nieuw Liedboek voor de Kerken en persoonlijk hoop ik dat veel gezangen uit het huidige Liedboek zullen sneuvelen.

Onlangs zat ik bij een avond met Oosterhuis en de kerkzaal zat vol. Maar Oosterhuis heeft niet alleen fans. Er zijn ook nogal wat kerkgangers die zich geregeld in de kerk ‘geoosterhuisd’ voelen: gemangeld door slecht te zingen en te begrijpen liederen.
Een van de liederen die Mennen heeft gewogen en te licht bevonden is Oosterhuis’ ‘Zo maar een dak boven wat hoofden’. Het eerste couplet: ‘Zomaar een dak boven wat hoofden, deur die naar stilte openstaat. / Muren van huid, ramen als ogen, speurend naar hoop en dageraad. / Huis dat een levend lichaam wordt als wij er binnengaan / om recht voor God te staan.’

Ik heb dat nooit mee kunnen zingen. Ik dacht altijd dat het aan mij lag, dat mijn geestelijk denkraam te klein was, maar door Mennen voel ik me nu een stuk beter. Wat mij betreft laat hij zien wat de keizer echt aan heeft.

Uitje

Voor de liefhebbers van de kerk is er natuurlijk iedere zondag gelegenheid voor een paar uitstekende uitjes. Maar vrijdag en zaterdag is er ook iets aardigs: de kerkenbeurs Kerk & Gemeente in de Jaarbeurs in Utrecht.
Vorig jaar werd de beurs voor het eerst georganiseerd. Het begin was wat aarzelend, maar deze tweede editie is ,,groter en breder’’, zegt de organisatie. Met 189 stands is de beurs 11 procent gegroeid en er zijn organisaties uit een vollere breedte van kerkelijk Nederland.

De beurs is alleen al aardig om te zien hoe bijvoorbeeld de diverse kerkgenootschappen zichzelf aanprijzen. Het opvallendst vorig jaar was de Protestantse Kerk in Nederland. Die had de mobiele kerk meegenomen: de aanhanger in de vorm van een kerkje.
Het kerkje heeft al op veel plaatsen in het land gestaan. Je kunt er echt naar binnen om bijvoorbeeld een kaarsje te branden. Ik vraag me wel eens af hoe gevaarlijk de afleiding is die dat ding op de weg veroorzaakt. ,,Zeg schat, haalden wij nu net een kerk in?’’

Op de kerkenbeurs kon je de mobiele kerk niet zo maar betreden. Je moest langs een engel heen. Als je dat al wilde. Want het was namelijk een aantrekkelijke engel, die ondanks de beschrijvingen in de bijbel duidelijk vrouwelijke trekken had.
En je mocht met haar op de foto. Misschien was de actie iets al te gewaagd, want veel bezoekers waren daar wel wat verlegen mee en bleven op een afstandje staan kijken. Daar kregen ze al snel een foldertje van de kerk toegestopt en daar ging het natuurlijk om.

Wie geïnteresseerd is in de editie van dit jaar, moet hier een kijkje nemen. Ik denk dat ik vrijdag ga. Dan weet u dat al vast. Ik heb geen stand, ik loop gewoon wat rond. Met een notitieblokje en camera. En u mag geheel vrijblijvend ook met mij op de foto.

Wijzen

De bisschoppen zijn verrast en ik ook. Het meldpunt Hulp en Recht zegt dat er al zeshonderd meldingen van seksueel misbruik door geestelijken zijn binnengekomen. Waarom trekken al die mensen nu pas aan de bel?
Het meldpunt bestaat al jaren en eens in de zoveel tijd was ook dit meldpunt in het nieuws, wanneer er weer recente cijfers over misbruik in pastorale relaties werden gemeld. Ook was er in de afgelopen jaar veel te doen over het misbruik in de RK Kerk in de VS en Ierland.

Maar goed, nu komt het dan blijkbaar echt allemaal los. En dan is het voor de kerk oppassen geblazen: wat zeg je wel en wat zeg je niet? Zowel in het Vaticaan als in leiding van de Nederlandse kerk is al opgemerkt dat het probleem van het misbruik veel groter is.
Dat is ongetwijfeld waar en het is goed als buitenstaanders zo’n conclusie trekken. Maar het moet niet worden aangevoerd door mensen in de kerk. Het kan al snel overkomen als: ach, bij ons valt het nog mee. Het lijkt al snel op wijzen naar een ander. Niet doen dus!

Een artikel van de Italiaanse ‘vaticanist’ Vittorio Messori in de krant Corriere della Sera van een paar dagen geleden, leek ook die kant op te gaan. Zo van: in de jaren zestig was er een sprake van seksuele bevrijding, seks met kinderen werd hier en daar zelfs aanbevolen.
Maar hij besluit met op te merken dat gelovigen het niet zo erg moeten vinden dat juist naar de RK Kerk zo scherp gekeken wordt. ,,Als de misdaden van een priester meer verontwaardiging veroorzaken, is dat omdat hij verraad heeft gepleegd aan een verheven ideaal.’’

En: ,,Wie de ‘roomse’ wandaden het ergst vindt, doet dit omdat ze in een Kerk hebben plaats gevonden waarvan men iets anders had verwacht. Vele antiklerikale scheldkanonnades zijn eigenlijk uiting van een diepe teleurstelling.’’
Het Vaticaan is terecht doelwit van verontwaardiging, vindt Messori. ,,Wie deze afschuwelijke praktijk laakt, doet dit omdat hij dit aan de Boodschap meet, die het Vaticaan aan de wereld verkondigt. Een boodschap die zowel gelovigen als niet-gelovigen niet graag besmeurd willen zien.’’

Beschaamd

De rooms-katholieke bisschoppen van Nederland hebben goed gereageerd op de inmiddels tweehonderd gemelde gevallen van seksueel misbruik door geestelijken. Ze hebben de protestant Wim Deetman gevraagd onafhankelijk onderzoek te doen.
En ze tonen zich oprecht geschokt. Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden had enige dagen geleden in Nova scherper kunnen zijn, maar het is duidelijk dat hij en de andere bisschoppen oprecht ,,geschokt en beschaamd’’ zijn over de ,,zwarte bladzijde’’ uit de geschiedenis van de Nederlandse kerkprovincie.

Bisschop Jos Punt van Haarlem-Amsterdam gebruikt die woorden in een herderlijke brief die dit weekeinde in alle kerken van het bisdom zal worden voorgelezen. Daarin geeft hij ruiterlijk toe dat er structureel ernstige fouten zijn gemaakt in het oude opvoedingssysteem.
De brief: ,,De grote afstand tussen leraar en leerling, de geringe controle en het verregaand ontbreken van sensibiliteit voor deze gevaren, heeft het mogelijk gemaakt dat een - weliswaar kleine - groep paters, broeders en zusters met een verstoorde seksualiteit, jarenlang toch vele slachtoffers heeft kunnen maken, en kinderen voor hun leven heeft getekend.”

Punt erkent ook dat het leed van de slachtoffers ,,soms nooit door de Kerk is gezien en erkend’’. Slachtoffers recht verschaffen wordt bemoeilijkt door het feit dat veel daders al zijn overleden, realiseert hij zich. ,,Wij willen hen alsnog de volle erkenning geven van de vaak levenslange geestelijke wonden die hen zijn toegebracht, en van de schuld die de Kerk in haar geheel hiervoor draagt.”

Minder overtuigend is Gabriele Amorth, hoofd van de Vaticaanse afdeling die zich bezighoudt met duiveluitdrijving. Hij zegt er van overtuigd te zijn dat de duivel achter al het seksueel misbruik zit. Zelfs het Vaticaan wordt door de duivel geïnfiltreerd, gelooft hij. Dat zal best, maar zijn uitlatingen kunnen te makkelijk worden uitgelegd als het wegdraaien voor de eigen verantwoordelijkheid van degenen die zich maar wat graag voor het duivelse karretje lieten spannen.

Biddag

Door heel Friesland gaan veel protestanten morgen weer ter kerke. Het is immers biddag voor gewas en arbeid, een mooie traditie die vooral in de landelijke gebieden in ere wordt gehouden. De tweede woensdag in maart wordt er gebeden voor gewas en arbeid en op de eerste woensdag van november volgt dan de dankdag met vaak ongekend zware ‘ponkjes’, collectezakken. Zo is het al jaren en zo moet het ook blijven, vinden veel kerkenraden.

Natuurlijk is het mooi om aparte diensten te beleggen waarmee en waarin extra nadrukkelijk wordt beleden dat mensen uiteindelijk in alles afhankelijk zijn van wat God geeft. Zoals de oude Heidelbergse Catechismus het formuleert: ,,De almachtige en tegenwoordige kracht van God, waardoor Hij hemel en aarde, met alle schepselen, als met zijn hand in stand houdt en zó regeert, dat loof en gras, regen en droogte, vruchtbare en onvruchtbare jaren, eten en drinken, gezondheid en ziekte, rijkdom en armoede en alle dingen, niet bij toeval, maar uit zijn vaderhand ons ten deel vallen.’’

Toch is niet iedere predikant onverdeeld gelukkig met de bid- en dankdagen. Een dominee vertelde eens hoe hij in zijn eerste, agrarische gemeente, vurig had gebeden voor een goede oogst. Na afloop was een boer op hem afgekomen. Die was tot zijn verrassing niet echt dankbaar. Een goede oogst drukt de prijs, mopperde die. Hij had liever dat dominee de volgende keer bad voor een goede prijs. De dominee dacht slechts: zou de prijs ook niet uit Gods vaderhand ons ten deel vallen?

En theologisch gezien is zo’n biddag ook niet helemaal onomstreden. Heeft Jezus zijn volgelingen immers niet in het ‘Onze Vader’ leren bidden: ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’? Hij bad niet voor brood voor morgen of overmorgen en zeker niet voor volgende week, maar voor het héden. En op biddag wordt nota bene gebeden voor een periode van een paar maanden. Daar gaat iets niet goed. Maar zoals een predikant eens zei: ,,Dat klopt, maar dat ga ik in mijn kerk dus echt niet vertellen.’’

Slappe knieën

Het zat er dik in: het gedoe rond het weigeren van de eucharistie aan homoseksuelen en de ‘oplossing’ die er voor werd gekozen, krijgt een staartje. Want de gekozen oplossing is natuurlijk geen echte oplossing.
In het bisdom Den Bosch werd, ik schreef het de vorige keer al, een verklaring uitgegeven dat de communie wordt overgelaten aan de ,,gewetensvolle verantwoordelijkheid van de gelovige zelf’’. En daarmee leek de kou met de boze homoseksuelen uit de lucht.

Dat moest natuurlijk tot verontwaardiging in de rechterflank van de kerk leiden. Neem bijvoorbeeld pastoor Cor Mennen uit Oss. Niet de eerste de beste, hij is aan het seminarie in Den Bosch docent kerkelijk recht, dus hij kan het weten.
,,Een priester is verplicht om iemand die publiek in zonde leeft de communie te weigeren’’, schrijft hij in een brief aan het bisdom. Protestanten kennen van ouds die gewoonte ook. Iemand moet geweigerd worden als hij dreigt zichzelf ,,een oordeel te eten of te drinken’’.

Mennen is scherp. Hij spreekt van een halve waarheid en een hele leugen. En hij verwijt zijn eigen bisdom ,,slappe knieën’’. De kerkleiding is volgens hem gezwicht voor de druk van ,,de roze maffia uit Amsterdam’’.
En dat leidt weer tot verontwaardiging in het kamp van de homoseksuelen en hun medestanders. Dick Boonman, PvdA-raadslid in Nuenen, heeft aangekondigd morgen bij de Grote Kerk in Oss witte driehoekjes uit te delen bij wijze van protest.

Boonman kiest niet voor roze, maar voor wit om duidelijk te maken dat het een actie is die verder gaat dan alleen maar de verontwaardiging van homoseksuelen. Hij wil duidelijk maken dat ieder weldenkend mens moet protesteren tegen een kerk die mensen uitsluit.
En de katholieke theoloog en homoseksueel Christian Ouwens uit Gemert, heeft aangekondigd maandag aangifte te doen tegen Mennen wegens discriminatie en belediging van een groep mensen.

Ik ben benieuwd hoe ze dit in de RK Kerk willen gaan oplossen. Want dat gaat echt niet lukken. Je kunt niet de kool en de geit sparen. De kerk kan onmogelijk Mennen laten vallen. De man heeft immers gelijk.

Gedoogdbeleid

Het conflict tussen de Rooms-Katholieke Kerk en boze homoseksuelen en sympathisanten is opgelost. De kerk zal homoseksuelen niet weren van de eucharistie en de homoseksuelen zullen niet langer kerkdiensten verstoren.
Zondag werd tijdens een eucharistieviering in de Sint Jan in Den Bosch gedemonstreerd en eerder gebeurde dat in de parochiekerk van Reusel. Aanleiding was de weigering van pastoor Luc Buyens in Reusel om de hostie te geven aan een openlijk homoseksuele prins carnaval.

Het kerkbestuur van de kathedrale Sint Jan heeft nu een verklaring uitgegeven, waarin wordt uitgesproken dat het aan de ,,gewetensvolle verantwoordelijkheid van de gelovige zelf’’ wordt overgelaten of mensen ter communie gaan of niet.
Dat is geen nieuw standpunt. Dit gedoogbeleid, want dat is het natuurlijk, bestaat al jaren. De rel was veroorzaakt door Buyens, een importpriester uit België, die al dan niet bewust de teugels weer strakker aanhaalde.

Nu dit gedoogbeleid weer nadrukkelijk is afgekondigd, lijkt het me ook een goed idee om zo’n richtlijn eveneens uit te vaardigen voor al die protestanten die ook aan de eucharistie willen deelnemen, maar dat officieel niet mogen.
Dat zou wat zijn, wanneer de bisschoppen niet alleen oogluikend toestaan dat protestanten ter communie gaan, maar nadrukkelijk verklaren dat het aan het geweten van de protestantse broeders en zusters wordt overgelaten. Wat zou er dan veel kou uit de lucht zijn.

Nu doet zich de uiterst merkwaardige situatie voor dat iemand die katholiek gedoopt is, maar alle geboden van God aan zijn laars lapt, probleemloos aan de eucharistie kan deelnemen, maar dat een zeer godvrezende protestant niet welkom is.

Geëxperimenteer

Ik bezoek nogal wat kerkdiensten en er wordt in vieringen heel wat afgeëxperimenteerd. Met YouTube-achtige filmpjes, met toneelstukjes, met presentaties, getuigenissen, met andere muziekkeuzes en muzikale begeleiding. En vaak gebeurt dat nogal klungelig.
Experimenten zijn ook volop in in vrijgemaakt-gereformeerde kring, waar men toch beter kan weten. Daar werd immers lang hoofdschuddend naar het hellend vlak bij de ‘synodalen’ gekeken. Het geëxperimenteer daar sinds de jaren zeventig heeft de afkalving bepaald niet gestopt.

Voelden jongeren in orthodoxe kring zich soms in de eredienst vergeten, nu voelen ouderen zich geregeld in de kerk in de steek gelaten. Door bijvoorbeeld de keuze voor onbekende, Engelstalige liederen op de klanken van een muziekgroepje.
Het schijnt niet uit te maken of die kinderen in zo’n bandje over talent beschikken. Enthousiasme en flink veel volume is voldoende. Het maakt niet uit of het gebouw en al het kerkvolk zich leent voor zoveel geweld.

Vandaag sprak ik een paar oudere vrijgemaakt-gereformeerde kerkleden. Ze zijn trouwe kerkgangers, maar verruilen nu, zeer tegen hun oude gewoonte in, regelmatig het eigen kerkgebouw voor een ander. Omdat ze zich in de eigen eredienst niet thuis voelen.
Zondagmorgen was de predicatie kostelijk geweest. De dominee had verteld over de onmetelijkheid van het heelal, maar moest daar zo nodig een filmpje bij laten zien. De ondertiteling was niet te lezen en de luisteraars thuis kregen er al helemaal niets van mee. ,,Waarom moest dat nu? Het voegde helemaal niets toe.’’

Willen jongeren een slecht en te luid groepje of allerlei filmpjes in de kerk? Ik geloof er niks van. Ze sturen elkaar de hele week al filmpjes toe. En ze weten: in de kerk gaat het anders toe. En daar is niks mis mee. Het gaat ook in de schouwburg of bibliotheek anders. So what?
Wat is het doel van al dat geëxperimenteer? De recente kerkgeschiedenis leert dat het niet helpt tegen kerkverlating. Wat wel helpt is dat jongeren en ook ouderen (!) het gevoel krijgen dat ze serieus worden genomen in de kerk.

Zwarte kerken

De landelijke Raad van Kerken wil dit jaar het contact tussen de Nederlandse kerken en de allochtone christenen bevorderen. Een loffelijk streven. Wanneer kerken in bijvoorbeeld Friesland massaal gehoor zouden geven aan die oproep, dan wordt het dringen om die paar migrantenchristenen die in deze streek wonen. In de Randstad ligt dat wel even anders. Er zijn daar veel meer ‘zwarte kerken’ dan veel mensen zich realiseren.

Hoeveel migrantenchristenen er zijn, daarover lopen de schattingen uiteen. Bij het platform Skin (Samen kerk in Nederland) heb ik het aantal van achthonderdduizend zielen horen noemen, van ‘oude’ migranten als Surinamers en Molukkers tot piepjonge kerkjes van al dan niet legale migranten in de Bijlmer. Bij het nieuwe platform Nederland Kleurrijk wordt zelfs gesproken van circa een miljoen migrantenchristenen.

Ik geloof zeker dat er veel migrantenchristenen zijn, maar ik vraag me af of dergelijke hoge aantallen wel kloppen. Zoals ik ook niet geloof dat er negenhonderdduizend moslims in Nederland zijn. ‘Je opa is moslim, dus jij bent ook moslim.’ Zou het soms zo zijn dat degenen die moslims tellen iedereen met een kleurtje gemakshalve tot die groep rekenen en dat de anderen, die het aantal migrantenchristenen in kaart willen brengen, dezelfde fout maken?

Wat de relatie tussen ‘witte’ en ‘zwarte’ kerken betreft, daar valt wel het een en ander aan te verbeteren. Geregeld klonk in de kring van Skin de klacht dat gevestigde kerken de nieuwkomers vooral als exotische entourage zien, met simplistische theologische ideeën. En, mopperde eens oud-coördinator van Skin Kathleen Ferrier, als een kerkgebouw al ter beschikking wordt gesteld aan vaak armlastige migrantenkerken, worden direct daarna ijverig de lepeltjes geteld.

Dribbelen

Mijnheer Henk de Vries, we hebben begrepen dat u actie gaat voeren voor dribbelen op het voetbalveld?
,,Inderdaad. Het is van de gekke dat er tijdens het voetbal niet met de hand aan de bal gezeten mag worden. Wat zijn dat voor archaïsche regels? Ze zijn bij de nationale en internationale voetbalbond niet van deze tijd. Stel je eens voor hoe leuk het spel weer wordt om naar te kijken als er ook overgegooid of gedribbeld mag worden.’’

Maar regels zijn toch regels?
,,Nou en, die zijn toch niet heilig? Je moet gewoon durven. Die bestuurders moeten ophouden om zo ouderwets te doen. Alleen maar tegen een bal aantrappen, dat is zooooo twintigste-eeuws.’’

Waarom gaat u niet gewoon naar een sport waar overgooien en dribbelen mag?
,,Dat wil ik niet. Dat is de weg van de minste weerstand. Het gaat om het principe. Die voetbaljongens moet duidelijk worden gemaakt dat ze verkeerd bezig zijn.’’

Wat wilt u eraan doen?
,,Wij gaat voetbalwedstrijden verstoren. Op het veld lopen. Andere ballen in het spel brengen. Spelers en clubs zo ver krijgen dat ze de bal ook met de handen pakken. Dan zullen die voetbalbonden wel een keertje moeten buigen.’’

Dan verziekt u het toch voor anderen?
,,Nou en?’’

(Naar aanleiding van het verstoren van katholieke erediensten door homoseksuelen en sympathisanten die vinden dat de Rooms-Katholieke Kerk de regels moet veranderen ten opzichte van ‘praktiserende’ homoseksuelen.)

Geen Wilders

Een leuk onderzoek van het Nederlands Dagblad. De christelijke krant uit Barneveld hield een enquête onder ruim twaalfhonderd predikanten en kerkelijk werkers in protestantse kerkgenootschappen over de PVV van Geert Wilders.
Ruim driekwart van de ondervraagde voorgangers vindt dat een christen niet op de PVV kan stemmen. De motivatie van een van de dominees: ,,Jezus komt op voor vreemdelingen, wezen en weduwen. Het gedachtegoed van Wilders en de PVV is tegenstrijdig met het christendom.’’

Een op de drie predikanten denkt dat er mensen zijn in zijn of haar gemeente die op Wilders stemmen of zijn ideeën delen. Overigens gelooft niet meer dan 5 procent dat de PVV onder de eigen kerkleden veel of zeer veel aanhang heeft.
Wilders zal er niet blij mee zijn, maar het doet denken aan een uitspraak van de rooms-katholieke bisschoppen in 1936 waarmee het nationaal-socialisme werd afgewezen. Lid van de NSB? Dan weigering van de sacramenten.

En ook de gereformeerde synode boog zich rond diezelfde tijd, met professor Klaas Schilder voorop, over het verschijnsel NSB. De synode was eveneens glashelder: het lidmaatschap van de kerk is onverenigbaar met het lidmaatschap van de NSB.
Het gaat nu om een mening van (een meerderheid van) individuele predikanten. Zou er nog een synode of een bisschoppencollege zijn dat zo klip en klaar als toen stelling durft te nemen tegen een partij die mensen uitsluit?

Margot Kässman

Wat doe je als je in de kerk een hoge boom bent en dus veel wind vangt, en je zet een misstap die al snel wereldkundig wordt gemaakt? Voor de Duitse theoloog Margot Kässman was dat geen vraag: dan treed je af.
Kässman, predikant in de Evangelische Kirche in Duitsland (EKD), was een van de bekendste gezichten van die kerk. Zo is ze veel op tv te zien en was ze lang een prominent lid van het bestuur van de Wereldraad van Kerken in Genève, waar ik haar ook regelmatig getroffen heb.

Nog maar een paar maanden geleden werd ze met een grote meerderheid van stemmen tot voorzitter van de 25 miljoen leden tellende EKD gekozen. Een hele eer, want ze was de eerste vrouw die die functie kreeg.
Maar afgelopen zaterdag ging het mis. De predikant werd door de politie aangehouden, moest blazen en bleek met veel te veel alcohol op achter het stuur te zitten. Ze kreeg een forse boete en mag een jaar niet rijden. De nationale raad van de kerk zei gisteren nog alle vertrouwen in haar te hebben, maar Kässman vindt haar positie onhoudbaar.

Een stoere stap. En waarschijnlijk ook heel verstandig. In Duitsland bestaat op het moment veel commotie over misbruik door katholieke geestelijken. Dit werd ook daar lang door de kerkleiding met de mantel der liefde bedekt en die praktijk wordt in het land nu flink op de korrel genomen.
Door de buitenwacht wordt altijd bijzonder kritisch naar de kerk gekeken. Misschien soms vervelend, maar wel terecht. Adeldom verplicht. Zoals je met een ichtusvisje achterop je auto ook niet de snelheid kunt overtreden of mensen moet afsnijden.

Israël

Israël blijft een struikelblok. Tussen christenen van verschillende richtingen, maar ook binnen kerken. Voor de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is het land een continue worsteling. De PKN voelt zich ,,onopgeefbaar verbonden’’ met Israël en solidair met de Palestijnen.
En dat is een lastige spagaat. ,,Onze verbondenheid met Israël is niet afhankelijk van het gedrág van Israël. Dat Israël Gods oudste zoon werd, was nooit gebaseerd op het ‘beter’ zijn dan anderen, maar alleen op Gods keuze’’, aldus dominee Arie Romein.

Romein schrijft dat in het onlangs verschenen duizendste nummer van het ‘Ouderlingenblad’ in de PKN, voor de gelegenheid een boekje. Hij laat daarop ook volgen: ,,Maar ook: Israël dient aan de Palestijnen recht te verschaffen, onder toezicht van de Verenigde Naties.’’
Dat verklaart waarom de PKN onlangs een brief aan de ambassadeur van Israël, Harry Kney-Tal overhandigde. Daarin wordt de band benadrukt, maar Israël ook opgeroepen de rechten van de Palestijnen beter te respecteren door bijvoorbeeld de nederzettingen te stoppen.

Dat was tegen het zere been van een organisatie als Christenen voor Israël, die zich juist beijvert om zoveel mogelijk joden terug te laten keren naar het Beloofde Land, opdat Gods profetieën over het einde van de wereld in vervulling zullen gaan.
Kney-Tal is na de brief gelezen te hebben, ook niet blij. Hij vindt de brief van de kerk erg eenzijdig. Er zijn christenen die in het geworstel van de PKN de vervulling van de profetieën zien: het is voorzegd dat Israël een struikelblok zal zijn.

Elton John

In een item van de Wereldomroep zag ik laatst een paar christelijke gezinnen die zich gedwongen zien om hun geloof te verdedigen. Ieders overtuiging is heilig, zo werd gezegd, maar als je christen bent, kan van alles worden geroepen.
Het wordt wel vaker geconstateerd. Zo van: als het over Jezus gaat, dan is het niet erg en mag je van alles zeggen. Maar zou je hetzelfde over de profeet Mohammed roepen, dan zou de wereld te klein zijn.

Enige maanden geleden kregen christenen die het gevoel hebben dat ze niet serieus worden genomen, steun uit onverdachte hoek: in zijn boekje ‘God is gek’ nam auteur Kluun de ‘dictatuur van het atheïsme’ op de korrel. Ik schreef er hier over.
Er is sprake van een hernieuwde bewustwording in christelijke kring: je hoeft niet alles te pikken en je moet niet alles onweersproken te laten. Maar ook is er steeds weer de vraag: moet je eigenlijk wel op alles reageren?

Neem nu Elton John. Er is ophef over wat de Britse zanger in het Amerikaanse tijdschrift ‘Parade’ heeft gezegd. Hij noemde Jezus in één adem niet alleen intelligent en barmhartig, maar ook een homoseksueel.
John wil natuurlijk provoceren. Alweer. In het verleden heeft hij ook al eens dingen geroepen als dat religie uitgebannen moet worden. Succes, weet hij, is verzekerd. Je krijgt media-aandacht en reacties. En inderdaad, ook nu zitten weer mensen in de gordijnen.

Maar, moet je die man die lol gunnen? Het zou toch ook wat zijn wanneer John een steen in de vijver denkt te gooien en er ontstaat geen enkele rimpeling. Niet omdat gelovige christenen alles maar incasseren, maar soms ook gewoon wijzer zijn.

Eindtijdvisie

Er was een tijd dat het kerkelijk erf redelijk overzichtelijk was. Was iemand evangelisch, dan geloofde hij in het bestaan van hedendaagse uitingen van de Geest en had hij een duidelijke eindtijdvisie. Was iemand gereformeerd, dan geloofde hij dat bijvoorbeeld de genezingen uit het begin van het bijbelboek Handelingen niet meer voorkwamen en slechts als startmotor van de kerk waren bedoeld en had hij niets met een toekomstig duizendjarig vrederijk.
Die overzichtelijkheid is voorbij. In de Protestantse Kerk kun je sinds een aantal jaren lid worden van een andere kerkelijke gemeente dan die waarin je woont. Dat heet ‘perforatie van gemeentegrenzen’. Dat perforeren gebeurt ook in geestelijk opzicht volop.

Je kunt mensen die zichzelf nog steeds voluit gereformeerd vinden, met warmte horen spreken over de vruchten van de Geest en aantreffen op evangelische mannendagen. Nog maar enige jaren geleden was dat onbestaanbaar. En je ziet ook binnen de gevestigde kerken een steeds grotere interesse voor de evangelische eindtijdgedachte. Overigens louter in de rechterflank. Ik constateerde dat vandaag met een collega naar aanleiding van een preekbeurt van Feike ter Velde komende zondag in de voortgezette Gereformeerde Kerk van Drachtstercompagnie. En Ter Velde spreekt ook geregeld in Friesland voor zalen afgeladen met mensen die binnen de Protestantse Kerk geregistreerd staan.

Ter Velde, ooit bekend geworden met het EO-programma ‘God verandert mensen’, is nu één van de boegbeelden van de evangelische beweging die christenen opwekt de ogen te openen om de tekenen te zien van het einde der tijden. Wie aandachtig de profetieën in de bijbel leest, zo legt hij tijdens spreekbeurten uit, ziet dat het einde van de wereld met rasse schreden nadert. Met een grote verdrukking, met de antichrist, met een grote eindstrijd met Jeruzalem als middelpunt. Deze visie werd in nog niet zo lang vervlogen tijden in gereformeerde kring met een achteloos handgebaar afgedaan. En nu staat Ter Velde op gereformeerde kansels. Er is inderdaad duidelijk iets aan het veranderen.

Refo500

Op de verjaardag van Philippus Melanchthon, sidekick van de kerkhervormer Maarten Luther, is gisteren het project Refo500 gepresenteerd. Een ambitieus internationaal project waarmee de Reformatie of Hervorming werd herdacht.
Ik schreef er hier al een paar dagen geleden over. Wat ik me eerder niet had gerealiseerd, is de omvang van het project. De initiatiefnemers zijn zo enthousiast geworden door het succesvolle Calvijnjaar, vorig jaar, dat ze maar liefst acht jaar gaan herdenken.

Eén van de herdenkingsjaren, 2014, is tot mijn niet geringe verbazing zelfs weer een heus Calvijnjaar. Was het vorig jaar vijf eeuwen geleden dat de hervormer werd geboren, over vier jaar is het 450 jaar geleden dat Calvijn overleed. Vandaar.
Refo500 gaat officieel van start op 30 oktober ter gelegenheid van Hervormingsdag. Die dag valt eigenlijk op de 31e, maar dat is een zondag. Dit jaar, ik noemde zijn naam al, is het jaar van onder anderen Melanchthon.

In 2011 wordt het 450-jarig bestaan van de Nederlandse Geloofsbelijdenis gevierd; in 2012 is het 4,5 eeuw geleden dat in de vluchtelingenkerk in Emden de invloedrijke Deux-aesbijbel werd gedrukt; In 2013 is het 450 jaar geleden dat de Heidelbergse Catechismus verscheen en dat de katholieken het roemruchte concilie van Trente afsloten; 2014 is dus een Calvijnjaar; 2015 is het cultuurjaar met onder meer aandacht voor de boekdrukkunst die de Reformatie zo’n impuls gaf; 2016 herdenkt 4,5 eeuw Beeldenstorm, hagenpreken en het smeekschrift der edelen en 2017 valt vijf eeuwen na de 95 stellingen van Maarten Luther. Zo ongeveer.

Dat betekent exposities, congressen, boeken en andere publicaties, workshops en wat al niet meer. Ik vind het allemaal absoluut interessant, maar ik heb sterk het gevoel dat er sprake is van een overkill en dat Refo500 wat al te ambitieus is opgezet. Volgens mij zal de aandacht van veel geïnteresseerden gaan verslappen. Maar ik geeft eind 2017 graag toe dat ik het allemaal te somber heb ingeschat - DV natuurlijk.

Stabiel

De collega’s van het Nederlands Dagblad hebben de hand weten te leggen op een aardig rapport: de laatste editie van de European Values Study. Een grote enquête naar waarden in Europa, die sinds 1981 iedere zo veel jaar wordt gehouden.
Het aardige van de herhaling van het onderzoek is dat het snel veranderingen inzichtelijk kan maken. Voor het onderzoek werden door de Universiteit van Tilburg onlangs in Nederland ruim vijftienhonderd interviews gehouden.

Wat onder meer in kaart is gebracht, zijn de religieuze trends. Vergeleken met het begin van het onderzoek blijkt dat religie bij steeds minder Nederlanders een belangrijke plaats inneemt. Maar de laatste jaren lijkt die dalende lijn te stabiliseren en zelfs weer omhoog te gaan.
Ter illustratie: 17 procent vindt het geloof in hun leven ,,heel belangrijk’’. Dat was negen jaar geleden ook zo, maar in 1989 was dat 22 procent. Nu gaf 23 procent ,,redelijk belangrijk’’ als antwoord, tegen bijna 21 procent in 2001 en 22 procent in 1989.

Nu zegt 58 procent in God te geloven, in 2001 was dat 61 procent. In 1981 ging het om 73 procent. Een lichte stijging is er ieder jaar te bespeuren bij het aantal mensen dat zich overtuigd atheïst noemt: nu is dat 7 procent.
Tot slot nog wat de Nederlanders antwoordden op de vraag of ze wel eens bidden of mediteren. ‘Ja’, zei 65 procent. In 2001 was dat nog 69 procent, maar in 1981 was dat 61 procent.

Het onderzoek bevestigt wat onder meer al bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek: de ontkerkelijking is met name in de stedelijke gebieden tot stilstand gekomen. Minder mensen gaan naar de kerk, maar steeds meer niet-kerkelijken noemen zich religieus.