Blote engel

De internationale dierenorganisatie PETA (People for the Ethical Treatment of Animals) heeft de Catholic League, een rooms-katholieke platform in de Verenigde Staten, in de gordijnen. Reden: de nieuwe campagne om een huisdier in het asiel te kopen, in plaats van in de dierenwinkel. ‘Always adopt - never buy.’
‘Be an Angel for Animals’, is de kreet in deze dagen voor kerst. Om de aandacht te trekken is Joanna Krupa ingeschakeld, beroemd in heel Amerika door haar deelname aan Dancing with the Stars in de VS. De strakke blondine gaat liever naakt over straat, zegt ze zovelen anderen na, dan met bont aan. Of naakt op een poster.

De campagneposter die ik hierbij heb gezet, valt voor de tegenstanders van bloot en religieuze symboliek overigens nog wel mee. Er is echter ook eentje waarop Krupa geheel naakt en van voren is te zien. Ze houdt intussen wel een groot kruis vast dat nog net de gevoelige delen bedekt. En met name die opname doet de Catholic League verdriet.
PETA maakt christelijke thema’s belachelijk en niet voor het eerst, foetert het platform. Zes jaar geleden maakte de organisatie bijvoorbeeld borden voor langs de weg, ook in de tijd voor kerst, waarop Maria niet het kindje Jezus vasthield, maar een diepvrieskalkoen. En zo waren er meer campagnes.

Voorzitter Bill Donohue van de League neemt de dierenorganisatie flink onder vuur. Er zijn weinig organisaties die zo onethisch met dieren omgaan, vindt hij. Vorig jaar doodde PETA 95 procent van de dieren die ze opvingen. ,,Katten en honden zijn een stuk beter af in de dierenwinkel dan bij PETA’’, aldus een grimmige Donohue.
De vraag is of je nu zo moet uithalen naar een organisatie die keer op keer zich bediend van religieuze voorstellingen die heilig zijn voor anderen. Je kunt, waarschijnlijk met succes, aanvoeren dat een religieus symbool - het kruis - zo wel erg profaan wordt gebruikt. Maar misschien vindt PETA de bijbehorende publiciteit wat al te fijn.

De Catholic League zou ook kunnen betogen dat Krupa dan wel een aantrekkelijke engel is, maar dat haar verschijning niet strookt met de bijbelse of iconografische engel - ik schreef daar een jaar geleden al eens over. Kortweg: engelen lijken meer op mannen, zo blijkt uit de bijbelse beschrijvingen, en dan ook nog eens stoere mannen.

Godloze kerst

Het begon met een atheïstische buscampagne in Londen, uit verzet tegen een wat agressieve evangelisatiecampagne. Daar was nog wel enig begrip voor op te brengen, maar inmiddels wordt het gedemonstreer van mensen die niets met God hebben, minstens zo zouteloos als de godsdienst die ze op de korrel willen nemen.
Kerst komt er aan en ja hoor, een groepering in de Verenigde Staten grijpt dat feest aan om eens lekker aan de weg te timmeren. Ook weer op bussen en treinen verschijnt in New York, Chicago, Los Angeles en San Francisco de tekst ‘No God? No Problem!’. Het is een campagne van de American Humanist Association (AHA).

Het lijkt me een achterhoedegevecht in een land waar dan wel enorme kerken zijn, maar waar het kerstkindje in de kribbe rond kerst volledig schuilgaat achter die door Coca-Cola in het leven geroepen, uit de kluiten gewassen en in het rood gestoken kabouter, een slordige maar succesvolle kloon van onze Sinterklaas.
AHA wil een ‘Godless holiday’. Dat is kerst toch al zo’n beetje? Een paar extra vrije dagen vol gezelligheid enzo, hoewel het dit jaar wel wat beroerd uitkomt met de spreiding van die dagen. AHA heeft ook zendingsdrang: ‘Be good, for goodness’ sake’, zo staat er op de affiches. Konden ze echt niet met iets sterkers komen?

De campagne wil ook duidelijk maken waar het humanisme voor staat. Humanisme gaat er van uit, zo is de boodschap, dat je ook goed kunt zijn zonder God. Dat is een legitieme boodschap. Het is absoluut waar dat ook heidenen leuk bezig kunnen zijn. Maar waarom moet dit aan de man worden gebracht door je af te zetten?

Geheim nummer

Het wil wel eens gebeuren dat je als redacteur geestelijk leven een predikant moet bellen. Dan zijn de zogenaamde jaarboekjes een uitkomst. Ieder zichzelf respecterend kerkgenootschap brengt geregeld een al dan niet omvangrijk naslagwerk uit, met daarin informatie over de lokale gemeenten, als het zielental en adressen van de kerkenraad en van de dominees. Tegenwoordig staan daar ook mailadressen in. Lekker makkelijk.
Steeds meer lokale kerken hebben websites en daar kom je ook een heel eind mee. Zo was ik aan het grasduinen op een site van een Hervormde Gemeente binnen de Protestantse Kerk hier in Friesland - waarvan ik de naam niet zal noemen - want ik wilde iets weten over een van de kerkgebouwen van die gemeente. Het was een prima site en ik kwam een heel eind.

Ik had nog een enkele vraag en die wilde ik graag aan iemand stellen. Maar op de hele site kon ik geen enkel telefoonnummer vinden. Sterker nog, ik kwam eigenlijk ook helemaal geen namen tegen. De enige contactmogelijkheid was zo’n digitaal formuliertje waarop je een vraag kunt invullen. Er wordt dan, mag je aannemen, contact met je opgenomen. Dat was alles.
Geen probleem. Ik pakte het handboek erbij en belde de pastor loci. ,,Tot mijn verbazing zag ik op uw site geen enkele naam of telefoonnummer’’, zei ik. Het antwoord kwam snel en nogal bits. ,,Dat klopt, dat is expres zo. Hoe komt ú eigenlijk aan mijn nummer?’’ Ik zit niet snel om een bijdehand antwoord verlegen, maar in dit geval was ik even uit het veld geslagen.

Het werd een uiterst moeizaam gesprekje. Ik kreeg wel losgepeuterd dat de dominee had gezorgd voor die anonimiteit. Dat had te maken met een vorige aanstelling die ze had gehad, die van gevangenispredikant. En ik begreep dat er kans bestond op nare ervaringen als ze zo voor iedereen maar was te traceren. Ik hield het op beroepsdeformatie, maar die opmerking heb ik maar ingeslikt.
Ik keek nog eens naar de website. Er is onder meer een knop ‘Voorbeeldige gemeente’. De bewuste gemeente wil, zo wordt in een warme tekst vermeld, zich laten inspireren door de eerste christenen uit Handelingen 2. Die hadden alles gemeenschappelijk, verkochten hun goederen en gaven de opbrengst aan de behoeftigen. Ze stonden in de gunst bij het hele volk.

Zo'n tekst kun je niet vrijblijvend op je website zetten. Ik weet zeker dat als die christenen uit Handelingen 2 internet en telefoon hadden gehad, ze ook hun mobiele nummers via hun site hadden gedeeld.

Marijke getuigt

De kerstblaadjes vallen weer. Zojuist heb ik de Kerstkrant 2009 van de Hour of Power gekregen. U weet wel, onder de vlag van de Hour of Power worden iedere zondagmorgen de kerkdiensten vanuit de Crystal Cathedral van dominee Robert Schuller uitgezonden op RTL5. Dit speciale krantje attendeert op de diensten die straks met en rond kerst te zien zijn.
Voorop het krantje staan wat portretjes van min of meer bekende Nederlanders met daarbij een kernachtige zin uit een getuigenis dat op een volgende pagina is te vinden. ,,Zonder geloof kan ik niet functioneren’’, zegt minister-president Jan Peter Balkenende. Daarnaast getuigt de jonge trompettist Melissa, bekend van onder meer optredens met Rieu: ,,Ik weet dat Hij me altijd steunt.’’

Het volgende fotootje is voor mij een verrassing. Daarop is het treurig verbouwde gezicht te zien van Marijke Helwegen. Ik weet niet hoe ik aan die kennis kom, maar zelfs ik weet dat deze vrouw een reeks plastisch chirurgische ingrepen heeft ondergaan. Ze zou het icoon van de Nederlandse plastische chirurgie zijn. Het lijkt me geen aanbeveling, een vrouw met zo’n masker als uithangbord.
Maar het getuigenis van Marijke is nog verrassender: ,,Ik voel me een geliefd kind van God.’’ Snel zoek ik de rest van haar verhaal op. Ze zegt onder meer: ,,Hij (God) is absoluut mijn beste vriend. God is mijn leider. Ik heb ook niet het gevoel dat God een boeman is of een boze man. Nee, ik vind Hem een milde vader. Ik vind Hem barmhartig, wijs en intelligent.’’

Dat is natuurlijk een mooi getuigenis. En ik geef toe dat ik het niet achter haar gezocht had. Maar ik vind haar uitspraak dat ze zich ,,een geliefd kind’’ weet, meer vragen oproepen dan beantwoorden. Als dat echt zo is, waarom heeft ze zich dan zoveel malen laten verbouwen? Voelde ze zich echt aanvaard? Had ze echt het gevoel dat ze er mocht zijn, dat ze mocht zijn wie ze was?

Vaccineren

De opkomst voor de griepprik is beduidend lager in streken waar veel ‘zware’ gelovigen wonen, zo las ik. Dat gaat dus met name over de Veluwe en andere delen van de bible belt die in Zeeland begint en ergens richting het Noorden zachtjesaan doodbloedt.
Verrassend is die lagere opkomst natuurlijk niet. Vaccineren is al jaren iets wat niet massaal wordt omarmd door het bevindelijk-gereformeerde volksdeel, ook wel bekend als de zwartekousenkerken. Zeg maar de SGP-achterban.

Inenten wordt gezien als ingrijpen in Gods voorzienigheid, een mooie term uit het oude gereformeerde belijden. God, leert de Heidelbergse Catechismus, laat zijn kinderen alles uit zijn vaderhand toekomen. Rijkdom, maar ook armoede. Gezondheid, maar ook ziekte.
Eén van de grote verschilpunten tussen bevindelijk-gereformeerden en orthodox-gereformeerden (vanouds de ChristenUnie-achterban) is dat die laatste Gods voorzienigheid nuanceren door ook de eigen verantwoordelijkheid van mensen in te brengen.

Het is zelfs voor andere gereformeerden moeilijk na te volgen hoe de ‘zware’ gereformeerden denken. Het onderwerp ligt ook in eigen kring genuanceerd. Zeker sinds polio-uitbraken op de Veluwe, waarna een aantal kinderen voor het leven verlamd raakte.
In plaats van intenten, waarbij met een dood vaccin een mogelijke polio-infectie wordt voorkomen, bleek het anti-poliosuikerklontje wel aanvaardbaar, omdat dit een levend vaccin bevat en daardoor als geneesmiddel kon worden gezien.

Je moet uit een bevindelijk nest komen, om echt te kunnen aanvoelen waar het brekende punt zit. Ik heb tegen een ‘zware’ Zeeuw wel eens aangevoerd dat er geen principieel verzet tegen de dijken bestond - God stuurt toch ook het water en de storm? - maar dat was iets anders.

Bij de foto: een man die in een rolstoel belandde, omdat zijn ouders hem op religieuze gronden niet wilde inenten, demonstreerde in de jaren zeventig bij een kerk in Elspeet: ‘Ik smeek u: doe dit uw kind NIET aan!!’

Het verdriet van Drachten

Veel mensen in de afgeladen kerkzaal hoopten op een duidelijk antwoord. Hoe de leegloop van de kerk te keren? Het probate middel werd echter niet aangereikt, donderdagavond in de protestantse wijkkerk de Oase in Drachten, waar onder anderen godsdienstsocioloog Hijme Stoffels van de Vrije Universiteit het woord voerde.
De avond was georganiseerd door het Friesch Dagblad en VU Connected en had een merkwaardig thema: ‘PKN implodeert, behalve in Drachten’. Volgens de uitnodiging zou de Protestantse Kerk in Nederland dan wel afkalven, maar de aanhang in Drachten groeien. Dat is aantoonbaar onjuist, zoals al snel op de avond werd vastgesteld.

Het verdriet van de Protestantse Gemeente te Drachten werd geregeld genoemd: de megakerk van de Vrije Baptistengemeente Bethel van dominee Orlando Bottenbley groeit niet in de laatste plaats als kool door de velen die de PKN verruilen voor zijn kerk. Om de warmte en aandacht, omdat daar het Woord daar nog onversneden wordt verkondigd.
Drachten gold lang als het gereformeerde bolwerk bij uitstek (de gereformeerden gingen op in de PKN). En nog altijd heeft de Protestantse Gemeente met pakweg 8700 zielen een omvang om jaloers op te zijn. Maar de kerk was ooit nog veel groter. Velen herinneren zich nog de drie volle kerken in wijk Noord, waarvoor nu die ene Oase in de plaats is gekomen.

Het verdriet van Drachten, is ook het verdriet van de landelijke kerk. Steeds meer mensen kunnen het niet vinden in de PKN. En onder degenen die wel blijven, bestaat geregeld ook onvrede. Dat bleek donderdagavond ook in de zaal. Een vrouw bleef al een half jaar weg omdat het ,,te gezellig was’’, een man miste de rechtzinnige prediking.
Stoffels kwam in Drachten dan wel niet met dé oplossing, maar in het verleden heeft hij wel dingen gezegd die een eind in de richting komen. Zo zei hij in 2001 in een interview dat ik met hem had: ,,Kies voor een duidelijke identiteit. Een kerk moet ergens voor staan in plaats van alle kikkers in de kruiwagen proberen te houden.’’

Misschien is hem gevraagd om dat niet zo nadrukkelijk te zeggen in de Oase. Want juist ook die wijkkerk gaat gebukt onder de pluraliteit die zo warm ‘veelkleurigheid’ wordt genoemd. De een vindt de kerk te lichtzinnig, de ander te behoudend. En ook daar blijkt dat dit tot een weinig heilzame onrust leidt.

Heiligenbeelden

Een overbuurman had zijn huis vol staan met enorme heiligenbeelden. Hij was jaren geleden eens met zijn vrachtauto langs een katholieke kerk gereden die werd gesloopt en zag hoe een beeld aan gruzelementen ging. Hij stopte en bleek net op tijd. Van de slopers mocht hij de tientallen beelden die klaarstonden om te sneuvelen, meenemen.
Wanneer hij ze nu zou verkopen, zou hij er een leuk bedrag voor kunnen vragen. Een origineel heiligenbeeld in groot formaat kost al snel honderden euro’s. Je kunt het je nu ook haast niet meer voorstellen dat twintig jaar geleden fraaie katholieke devotionalia aan diggels gingen. De waardering is sindsdien wel veranderd.

Voor de liefhebbers van heiligenbeelden en ander fraai katholiek spul, heb ik een uittip: in de dorpskerk van het Groningse Niehove wordt in het weekeinde van 12 en 13 december voor de derde keer een Heiligenbeeldenmarkt gehouden. Verzamelaars laten zien wat ze in huis hebben aan kleine en grotere beelden.
Maar er is meer, kondigt de organisatie aan. Er zijn bid- en devotieprentjes, medailles, wijwatervaatjes, kruisbeelden, bidstoelen, rozenkransen, communiegeschenken en ,,dingetjes uit vervlogen tijd’’. Verder zijn er veel oude kerstgroepen en is er een demonstratie van glas in lood. Ook is er een boekentafel met informatie over heiligenlevens.

Dikke kans dat u mij ook tegenkomt, want beelden en andere devotionalia worden ook verkocht. De liefhebbers brengen onder meer opgeslagen voorwerpen aan de man. Wij willen bereiken, aldus de organisatie, dat die weer gewoon thuis bij de mensen komen te staan, in plaats van dat ze ergens opgepot liggen te verstoffen.
De entree is €3 en de netto opbrengst komt ten goede aan het aardige terpdorp, dat zelf ook een bezoek waard is. Voor dat geld mag je als bezoeker ook koffie, thee of glühwein nuttigen in het oude café tegenover de kerk. De openingstijden: op zaterdag 12 december van 13-18 uur en op zondag 13 december van 12-17 uur.

Het geheim van de slager

Het had een kinderboek van W.G. van der Hulst kunnen zijn: ‘Het geheim van de slager’. De plot van het verhaal: je bent een goeie slager die plezier heeft in en trots is op zijn werk. En die, ook heel belangrijk, goed bekend staat in de buurt en ook leuk contact heeft met zijn klanten. ,,Mag die jongeman daar wel een plakje worst?’’
Maar, de goedgemutste slager heeft een geheim. Hij verleent soms een groep mensen een gunst waarover hij niet praat. Maar op een kwade dag belt een journalist. Of er een fotograaf mag komen om dat geheim vast te leggen. De slager raakt lichtelijk in paniek. ,,Nee, alsjeblieft niet. Dat zou gewoon zelfmoord betekenen.’’

Het is fantasie, behalve dat citaat aan het eind. Gisteren belde ik met een slager ergens in het Noorden. Morgen begint immers voor de moslims het Offerfeest, hét islamitisch feest van het jaar, en van trouwe moskeebezoekers kreeg ik de naam van de slager door. Ik rekende al op een weigering, maar ik dacht: niet geschoten, altijd mis.
Er is iets vreemds aan de hand met dat rituele slachten rond het Offerfeest. Er is een tijd geweest dat het geen probleem was als ik samen met een fotograaf bij het slachten stond. Het was er toch al druk: de gewone slagers waren aan het werk, net als de bevoegde slagers die bij de halal-slacht een gebed uitspreken en er was iemand van de dierenbescherming.

Maar het is al weer een jaar of zes geleden dat ik voor het laatst toestemming kreeg om mij bij dat gezelschap te voegen. Slagers zitten niet te wachten op dit soort publiciteit. Zou het dan toch waar zijn dat de sfeer in onze multiculturele samenleving grimmiger wordt? Halal-slachten, al dan niet met verdoving, lijkt nu een groter taboe dan een paar jaar geleden.
Slachthuizen halen zich wat op de hals als ze moslims ter wille zijn. Ze moeten de Voedsel en Waren Autoriteit waarschuwen, net als de gemeente en de politie - met het oog op de openbare orde. Daarnaast moesten ze onderhandelen met moslimorganisaties over bijvoorbeeld de prijs. En dan lopen ze ook nog het gevaar dat het uitkomt. Veel bedrijven bedanken voor de eer.

Het resultaat is dat er sprake is van slachtondercapaciteit. Zo weet ik van een Friese moskee, waarvan de mannen morgen voor hun slachtdieren moeten uitwijken naar een plaats op de Veluwe. Ze klagen niet, want ze hebben weinig vertrouwen in de goede afloop van de maatschappelijke discussie die dan zou kunnen ontstaan.

Alva / Alfa

Kent u dat, dat u met uw volle verstand een tekst hebt getikt, het nog een paar keer naleest en dan toch een fout ontdekt, bij voorkeur op een moment dat er niets meer aan te doen valt? Niet? Nou, ik wel. Mij overkomt het soms, en maandag was het weer raak.
Zoals ik hier al meldde, heb ik op maandag dag in de krant volop aandacht besteed aan een kroniek van rooms-katholiek Leeuwarden. Met een apart blokje tekst over de geschiedenis voor 1580, toen de stad hardhandig brak met het roomse verleden.

In dat kader kwam Alva voorbij. U weet wel, de man waarover we leerden op school: de IJzeren Hertog, de schrik van koning Filips II van Spanje, de generaal die als landvoogd aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog een schrikbewind in de Lage Landen voerde. Op veel plaatjes lijkt het een aardige oude baas, maar schijn bedriegt dus.
‘s Avonds bij het lezen van de krant zag ik in één oogopslag wat ik niet had gezien voor de krant werd gedrukt. En ik ben niet de enige die over mijn vertikking struikelde. Een lezer heeft me er ook per mail terecht op gewezen: Alva heette in mijn overzichtje opeens ‘Alfa’. Eén zo’n ‘f’, zo kan ik u verzekeren, kan de sfeer direct behoorlijk bederven.

Er zijn allerlei al dan niet freudiaanse verklaringen voor mijn fout te geven. Bijvoorbeeld dat een redacteur geestelijk leven onbewust toch weer dacht aan die bijbeltekst uit Openbaringen waarin staat dat Jezus de ‘Alfa en Omega’ is (de eerste en laatste letter van het Griekse alfabet), het begin en het einde.
Die attente mailschrijver had ook een leuke: de pagina Geestelijk Leven lag per uitzondering in de Sportbijlage en ik had daardoor waarschijnlijk onbewust de sportieve modellen van Alfa Romeo in gedachten. Dat kan natuurlijk ook. Ik grijp natuurlijk ieder aanvaardbaar excuus aan voor deze stomme - want dat is het - fout.

Nu ik het er toch over heb, voor de LC-lezers nog even iets over dat rare feit dat Geestelijk Leven soms in de sportbijlage ligt. Om een technisch verhaal kort te houden: door de huidige situatie van de nieuwe pers moet de sportbijlage dezelfde omvang hebben als de gewone dagkrant.
Dat betekent dat soms op de valreep met pagina’s moet worden geschoven, omdat de bijlage anders niet voldoende pagina’s telt. Dat is een noodgreep waar niemand gelukkig mee is. Ook lezers niet, heb ik al van diverse kanten begrepen. Maar dat leed moet over een maand of twee, drie geleden zijn.

Plastische chirurgie

Tussen al het buitenlandse nieuws zitten geregeld berichtjes met een onwaarschijnlijke strekking. Bijvoorbeeld resultaten van studies met een onduidelijke herkomst - ,,dit zeggen Amerikaanse onderzoekers’’ - die wel overal op het net gepubliceerd worden.
Van sommige van die berichten blijkt achteraf dat het broodjeaapverhalen waren. Verhalen uit de dikke duim. Ook wel urban legends of hoaxes. Er zijn beroemde gevallen, ook uit eigen land. Zoals het wandelende dekbed.

Maar soms zijn onwaarschijnlijke verhalen ook gewoon waar. Gewoon omdat er op deze wereld miljarden mensen rondlopen. Op elke zoveel duizend normale gevallen zijn er ongetwijfeld ook mensen bij wie een steekje los zit.
Zo geloof ik zeker dat het verhaal zal kloppen van de 66-jarige episcopale voorganger William Blasingame uit New York, die uitgebreid graaide uit de kerkelijke kas voor botoxbehandelingen, plastische chirurgie en dure kleding.

De man moet de kerk zo’n 85.000 dollar terugbetalen en hij kreeg vijf jaar voorwaardelijk. Hij bekende schuld. Had hij dat niet gedaan, dan had hij de cel in kunnen draaien. Begin dit jaar legde hij al zijn kerkelijke functie al neer. Om ‘gezondheidsredenen’.
Het is duidelijk een triest geval. Niet in de laatste plaats omdat het ook weer zoveel gezeur op internet geeft over geestelijken en kerken die niet te vertrouwen zijn. Tussen al die miljarden wereldburgers zitten ook heel wat vervelende GeenStijl-achtige lieden.

Van Vitus tot Titus

Petje af voor de katholieken in Leeuwarden. De Titus Brandsmaparochie had dit jaar diverse jubilea te vieren en dat hebben ze groot aangepakt. Gisteren werd met een feestelijke eucharistie het jaar afgerond met als klapstuk de presentatie van het prachtige jubileumboek ‘Van Vitus tot Titus’.
Er waren drie jubilea. Er werd herdacht hoe Leeuwarden 450 jaar geleden een bisdom werd. En hoe, nadat de roomse eredienst was verboden, vier eeuwen geleden in Leeuwarden weer katholiek leven mogelijk werd door de komst van de eerste schuilkerk. En tenslotte, dat stond gisteren centraal, is het 125 jaar geleden dat de Bonifatiuskerk werd ingewijd.

Er werden het afgelopen jaar diverse heel aardige zaken georganiseerd. Zo was er in het Historisch Centrum Leeuwarden de expositie ‘In het verborgene’ over de lange periode van de schuilkerk - zo’n drie eeuwen - waarin de Leeuwarder katholieken min of meer tweederangs burgers waren.
En er werd een boekje met een historische stadswandeling gepresenteerd die ook massaal is gelopen. In 1580 is door Friesland dan wel afgerekend met de katholieken, maar daarvoor was de stad vanzelfsprekend rooms. Met een reeks kerken, kloosters en gasthuizen. En het is goed om er bijvoorbeeld aan te herinneren dat de hervormde Grote Kerk eens een kloosterkerk was.

Het jubileumboek, met daarin onder meer de catalogus van de expositie, behandelt 500 jaar katholiek leven in Leeuwarden. En dat gebeurt in een kloeke uitgave van ruim 350 pagina’s, met veel prachtige foto’s, vaak uit particulier bezit van parochianen. En dank zij een ijverige jubileumcommissie kan dat boek voor slechts €12,50 worden verkocht (bij voorintekening €10).
In de krant besteed ik vandaag uitgebreid aandacht aan dat boek. Wie ‘Van Vitus tot Titus’ zelf wil hebben, zal naar de kerk moeten. De komende drie zondagen wordt het boek verkocht na afloop van de vieringen in zowel de Bonifatius (aanvang van de dienst om 11.00 uur) als de Dominicuskerk (9.30 uur).

Donateur

Het overkomt me zo nu en dan dat ik me realiseer dat ik zelf ook wel eens donateur zou kunnen worden van een goed doel waarover ik geregeld schrijf. Laatst ook weer. De stichting Alde Fryske Tsjerken, die 38 oude dorpskerken beheert, werft sinds drie weken nieuwe ‘vrienden’.
De campagne vind ik niet vreselijk sterk: ‘Koop Vitamine K+. Daarmee blijven de Friese dorpen vitaal.’ Maar goed, mij hebben ze toch over de streep getrokken. En ik las dat in die drie weken zich nog zo’n honderd mensen hebben opgegeven. Erg veel is dat nog niet. De stichting wil eind volgend jaar 5000 donateurs hebben, nu zijn dat er nog 3300.

Eerder deze week werd ook bekend dat de provincie Friesland met een reddingsplan voor leegstaande kerken komt. Een ‘Deltaplan Fryske Tsjerken’. De provincie wil daar enige miljoenen voor vrijmaken door elders op te bezuinigen. Prachtig en terecht. Kerktorens zijn inderdaad hoogtepunten in het Friese landschap.
Echter, zo’n actie van de stichting is wel mooi, net als dat deltaplan, maar is het voldoende? Het antwoord heb ik hier al eerder gegeven en dat luidt: neen, geenszins op generlei wijze. Er is een veel grotere financiële krachtsinspanning nodig om al die honderden kerktorens ook voor komende generaties in de lucht te laten wijzen.

Binnenkort komt de stichting Alde Fryske Tsjerken op verzoek van de provincie met een rapport over de nood van de kerken in Friesland. Dit stuk Nederland heeft nogal veel kerken, heel erg veel, en de nood is navenant. Er komen steeds meer kerken leeg, steeds vaker kunnen kerkgemeenschap het onderhoud niet meer opbrengen.
De totale kosten zullen de komende jaren waanzinnig zijn. De stichting Alde Fryske Tsjerken heeft het geld zeker niet, en de provincie ook niet. Willen dorpsgemeenschappen dat hun kerk blijft, dan zullen ze dat zelf moeten bekostigen. En dat zal in veel gevallen onmogelijk blijken. Of er moeten op al die honderden terpen filantropische miljonairs wonen.

Valse sint

Als ik de krant van wakker Nederland mag geloven - over groot geloof gesproken - dan is er een aantal Nederlandse gemeenten dat een Sinterklaas zonder religieuze kenmerken wil hebben. In Amsterdam loopt al zo’n Sint rond. Die heeft maar liefst drie andreaskruisjes op zijn mijter: de zogenaamd neutrale kruisjes van het wapen van de hoofdstad.
In Antwerpen is ook zo’n Sinterklaas ingevoerd. De komst van die ,,valse sint’’ leidde zaterdag tot protestacties van ouders. Vorig jaar vroeg de Antwerpse wethouder van onderwijs openbare scholen al om te zorgen dat Sint ,,geloofsneutraal’’ was. Want, zo was de redenering, er mag geen religie worden voorgetrokken.

Het moet toch niet gekker worden. Een bisschop die we enthousiast goedheiligman noemen, moet zijn religieuze kenmerken afleggen. Maar dan is het verwijderen van een kruisteken wel erg halfzacht. Alsof niet zijn hele uitdossing ons toeroept dat hij een hooggeplaatste geestelijke is.
Misschien moet ik dat niet te hard zeggen, want straks mag de goede sint nog slechts in een rood joggingpak verschijnen, met hier en daar wat goudstiksel en een petje in plaats van een mijter. De Amsterdamse sinterklaas is multi-etnisch, dus wellicht krijgt die wisselkostuums: voor elke religieuze traditie één.

Nog even en we vinden met z’n allen dat Kerstmis ook niet langer belast mag worden met dat antieke verhaal over een baby die in Bethlehem werd geboren. Dat maakt zo’n fijn familiefeest veel te religieus. Dan maar de geloofsneutrale Kerstman. Dat is dan wel een kloon van Sinterklaas, maar wel eentje zonder religieuze kenmerken.
En met Pasen de opstanding van Jezus herdenken? Ben je gek, dat stoot toch allerlei niet-christelijke bevolkingsgroepen in het land voor het hoofd? Leve de paashaas. En een palmpasenoptocht mag best, maar dan louter nog met heidense symbolen als een broodhaantje. De palmpasenstok mag echter geen kruis meer zijn - dat doet ook zeer aan de ogen.

Forum dicht

Het had wel wat, dat pre-internettijdperk dat eigenlijk nog maar zo kort geleden is, maar dat je je haast niet meer kunt voorstellen. Dat was een tijd waarin gekken en dwazen slechts hun boodschap konden schrijven op deuren en glazen.
Wie zijn hart wilde luchten, kon hooguit een ingezonden brief sturen naar de krant. Maar je kon niet alles schrijven, want anders werd je brief terzijde gelegd. Dat is nog zo, gelukkig. Maar helaas is er dus een fantastisch alternatief.

Iedereen kan nu van alles roepen. In een weblog als dit. En op fora. Bijvoorbeeld. Ik weet niet hoe het anderen vergaat, maar ik word van het lezen van een gemiddeld forum of van de reacties op berichten op nieuwssites al snel behoorlijk triest.
Net zoals je niet iedere ingezonden brief kunt plaatsen, kun je ook fora of andere digitale platforms niet onbeheerd laten. Moderaten heet dat in mooi Engels, zo’n woord waar vrijwel niemand een jaar of wat geleden ooit van gehoord had.

Christelijke fora moeten net zo in de gaten gehouden worden als niet-christelijke podia. En niet alleen maar om commentaar zonder niveau van de heidenen. Christenen kunnen ook ongelofelijke dingen tikken.
,,Als je dit niet gelooft, ben je geen goed christen.’’ Zoiets. Of: ,,Je dwaalt heel ernstig, je denkt dat je God dient, maar het is de duivel.’’ Ja, dat hapt heerlijk weg. En er is geen speld tussen te krijgen. Zeker als er volgt: ,,Dat heeft de Heer mij geopenbaard.’’

Dezer dagen kwam ik weer eens op een forum dat ik zo nu en dan scan: Eindtijd.nl. Daar blijkt een paar weken geleden de stekker uit te zijn getrokken. Reden? Onder meer de ,,terugkerende discussies die in ruzie eindigen’’.
,,Na heel wat bans *) de afgelopen jaren is de maat vol voor ons. Het kost meer en meer tijd om het forum te modereren en alle berichten in de gaten te houden en de laatste tijd is gebleken dat dit een onmogelijke zaak is geworden.’’

Bah.

*) Mooie term. Net als op gameservers worden op fora vervelende bezoekers vaak eerst als waarschuwing gekickt - dan kunnen ze bijvoorbeeld 24 uur niet meer op de site komen - en als ze rottig blijven doen volgt een ‘ban’. Het is eigenlijk Engels, maar inderdaad, wij kennen het ook uit de kerkgeschiedenis. Het betekent dat iemand voor altijd van die bewuste internetgemeenschap is afgesneden.

Noodklokken

Door een foutje klonken laatst in heel Friesland de alarmsirenes. Niet zoals gebruikelijk om 12.00 uur op de eerste maandag van de maand, maar zo maar, op een gewone ochtend. Het maakte weinig indruk. Er werd vooral lacherig op gereageerd. Als het al gehoord werd, want het alarm bleek bij veel mensen niet te zijn doorgedrongen.
Kerkklokken die om een buitengewone reden luiden, maken al helemaal geen indruk. Een trouwerij, een speciale viering? Het luiden van de noodklok is nog slechts een uitdrukking, de betekenis die kerkklokken ook hadden om mensen op te doen schrikken en te waarschuwen, hoort slechts tot een ver en grijs verleden.

Toen op 17 januari vorig jaar door heel het land kerken de klokken lieten horen bij het begin van het Jaar van het Religieus Erfgoed, om zo aandacht te vragen over de nijpende situatie van dat erfgoed, viel het ook niemand op. Niet in de laatste plaats omdat heel veel kerken, om voor mij onduidelijke redenen, niet meededen.
Maar goed, er is nu een internationale oproep om massaal als kerken de klokken te luiden. De Wereldraad van Kerken wil dat op zondag 13 december om klokslag 15.00 uur de klokken maar liefst 350 keer geluid worden. Aanleiding: de klimaattop in Kopenhagen. De situatie, gelooft de Wereldraad, is uitermate ernstig.

Kijk dat zou wat zijn, als alle lokale kerken van al die kerkgemeenschappen die lid zijn van de Wereldraad tegelijk hun klokken zouden laten horen. Er zijn bij dat oecumenisch orgaan immers 348 protestantse, orthodoxe en anglicaanse kerken aangesloten met samen op papier een slordige half miljard christenen. Dat moet toch opvallen.
Het is goed dat de Wereldraad bijtijds deze oproep doet. Want overal zullen meelevende en potige kerkleden flink moeten trainen om de klokken zo lang te laten horen. Ik heb het niet meegekregen, maar ik neem aan dat de Wereldraad verwacht dat het kerkklokluiden dit keer klimaatneutraal gebeurt. Dus met de hand.

Misdienaar Jorritsma

In Rome staat op steenworp afstand van de Sint Pieter de Kerk der Friezen. De twaalfde-eeuwse kerk is uniek en is de enige herinnering aan de enclaves die allerlei volken in de vroege middeleeuwen in Rome hadden. Dat was de goede oude tijd, waarin allen die tussen Denemarken en Duinkerken woonden Fries werden genoemd.
De Friezenkerk is sinds een aantal jaren weer het centrum van het Nederlands relitoerisme. En de band met de provincie Friesland is extra warm. Vandaar dat de Friese commissaris der koningin, John Jorritsma, dit weekeinde meedeed aan de viering van de gedeeltelijke voltooiing van de restauratie, mede door Friesland mogelijk gemaakt.

Zaterdagavond onthaalde Jorritsma de Nederlandse ambassadeur bij de Heilige Stoel, Henriëtte barones van Lynden-Leijten, op een diner. Tijdens zijn tafelrede liet hij zich van zijn olijkste kant zien. Hij herinnerde er onder meer aan hoe het college van gedeputeerde staten vorig jaar in Rome was. Zijn voorganger Ed Nijpels gaf toen de aftrap voor de restauratie.
Jorritsma: ,,Gedeputeerde Piet Adema wilde onmiddellijk brandalarm slaan toen hij rook uit het kerkorgel omhoog zag kringelen. Daar gaat onze kerk! Net nu wij er zijn! Gelukkig kon zijn collega Sjoerd Galema hem geruststellen. Als katholiek wist hij dat het wierookvat de oorzaak was. De blik van de gereformeerde Adema was daarna nog argwanender dan voor zijn rookalarm.’’

,,Zelf heb ik met hulp van een wierookvat ook wel eens voor opschudding gezorgd in kerkelijke kring. In mijn geboorteplaats Bolsward was ik misdienaar. Op jonge leeftijd hoorde dat er bij. Af en toe moest je in actie komen. Zo kreeg ik een keer bij een begrafenis de rol toebedeeld om met het wierookvat te lopen. De tocht van kerk naar begraafplaats ging per auto. Daar zat ik op de achterbank. Ik probeerde het wierookvat in de lucht te houden, maar kon de verleiding niet weerstaan om dit even op de vloer van de auto te laten rusten.’’
,,Dat had ik beter niet kunnen doen. Er rolden kooltjes uit, die zich snel over de automat verspreidden. Binnen de kortste keren stond de auto vol rook en moest de kapelaan zijn wagen in de berm zetten. Hij probeerde van de kooltjes en de voetenmatten nog te redden wat er te redden viel. Zijn taalgebruik, viel mij als jonge misdienaar op, was niet bepaald wat je van een kapelaan verwachtte. Maar aangezien we in de berm stonden, gold het ook niet als vloeken in een kerk.’’

Watermerk

Ze zijn er in blauw en wit en ze werden gistermorgen ten doop gehouden op de synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN): polsbandjes met daarop de tekst ‘Ik draag Gods watermerk’. Het komt uit de koker van de HGJB, de ‘christelijke beweging voor jongeren’ met orthodoxe inslag binnen de PKN.
Je krijgt het bandje cadeau bij aanschaf van het gisteren ook gepresenteerde boekje ‘Watermerk’ van dominee Wim Marcus: ,,Al toen je geboren werd, heeft God jou Zijn liefde verklaard. En toen jij gedoopt werd, is Gods handtekening daaronder gezet. Sinds die dag draag jij Zijn ‘watermerk’. Betrouwbaarder kan niet.’’

Juist de dag ervoor sprak de synode - niet voor het eerst - uitgebreid over de groeiende vraag van kerkleden met een evangelische inslag naar de mogelijkheid van een herdoop of in ieder geval een doopbevestiging. De uitslag: de synode ging slechts aarzelend akkoord met een doopgedáchtenis. Eens gedoopt, altijd gedoopt.
De kinderdoop is hét springende punt tussen traditionele kerken en pinkstergroepen. De kinderdoop is een teken van Gods verbond en van Zijn kant, zeggen de kerken. De doop kun je slechts bewust ondergaan, zeggen evangelischen. Familieleden blijven niet zelden weg als iemand zich laat herdopen, want: ,,Je maakt de kinderdoop tot geknoei met water.’’

Er wordt vaak versluierend over en bij die overdoop gesproken. ,,Het is voor mij een bevestiging van de keuze die mijn ouders al maakten’’, klinkt het bijvoorbeeld. Dat is theologisch niet vol te houden, zeggen mensen in de beide ‘kampen’. Het is het een of het ander. De PKN-synode was er ook glashelder over.
Voor jongeren die het lef hebben te getuigen, is er nu dus dit (zoveelste) polsbandje. Het is, zegt de HGJB, onder meer een eervolle onderscheiding. ,,Het herinnert je eraan dat God in jouw doop over jou gezegd heeft: Ik beschouw jou als Mijn kind!’’ In de bijsluiter bij het bandje staat onder meer: ,,Dat betekent niet dat ik beter ben dan jij. God wil iedereen graag dicht bij zich hebben. Zijn liefde (en Zijn watermerk!) is er ook voor jou.’’

Een mooie belijdenis die de drager wel goed moet kunnen onderbouwen. Niet zo zeer voor niet-kerkelijke klasgenoten, maar voor de evangelische leeftijdsgenoten die ze tegenkomen en voor wie er, vrees ik met grote vreze, wel een eigen polsbandje zal komen: ‘Waar geloof wacht op Gods watermerk’, of zoiets.

Getrokken sabel

Was de kerk maar minder dogmatisch, wordt er gezegd. Was de kerk maar wat moderner. Droeg de Rooms-Katholieke Kerk het pausschap maar ten grave. En, waar ik het gisteren al over had, schafte de kerk het celibaat maar af.
Toen ik dat stukje van gisteren getikt had, moest ik ineens aan een interview denken dat ik dankzij het onvolprezen, elektronisch ontsloten archief van de Leeuwarder Courant zo kon terugvinden en dat ik tot mijn schrik al zestien jaar geleden schreef.

Ik sprak toen met de franciscaan Leo van Ulden uit Sneek, op dat moment net vicaris en inmiddels vicaris-generaal van het bisdom Groningen-Leeuwarden, zeg maar de rechterhand van de bisschop. De pastoor van Sneek zei behartigenswaardige dingen die ik graag onder het stof vandaan haal.
Een kerk waar veel meer kan en mag, waar ze niet zo ouderwets zijn, zo'n kerk zou veel mensen trekken. Van Ulden denkt dat het een drogredenering is en verwijst naar de doopsgezinde kerk die op steenworp afstand van zijn parochiekerk is te vinden. ,,Daar heb je al die lastige dingen van ons (katholieken) niet. Dus zou de marechaussee iedere zondag met getrokken sabel de zinderende menigte in bedwang moeten houden. Niet dus.’’

Door het tekort aan priesters is in vergelijking met enige tientallen jaren geleden het aantal eucharistievieringen sterk verminderd. Nou en?, zegt Van Ulden in het interview. ,,Laten we eerlijk zijn: hoeveel mensen staan er nu schuimbekkend van verlangen op de kerkdeur te rammen voor de eucharistievieringen?’’
Van Ulden zei toen nog meer aardige dingen. Bijvoorbeeld over zijn tweede voornaam: Maria. Een naam die talloze oudere katholieke mannen hebben. ,,We leven in een tijd van emancipatie, maar dat een hele bevolkingsgroep mannen naar een vrouw heeft genoemd, vindt men gek.’’
Voor de liefhebbers: het verhaal is hier te vinden. En lees dan ook dit verhaal (de een-na-laatste alinea!).

Ik zeg het nog maar eens: de site archiefleeuwardercourant.nl is uniek. Maar liefst 256 jaar krantenarchief, gratis! U kunt niet alleen al het nieuws terugvinden, maar ook advertenties bijvoorbeeld.

Celibaat

Zouden Friezen het Fries afschaffen? Zouden Cambuurfans massaal overstappen naar SC Heerenveen? Zouden internetforavervuilers opeens intelligente teksten gaan afscheiden? Zouden mensen gewoon rationeel kunnen omgaan met de griepprik? Zouden de Beatles nog eens bij elkaar komen?
Ik geloof in wonderen, maar je moet ook een beetje reëel blijven. En toch zie je soms in de media de onzinnigste speculaties opduiken. De afgelopen weken was er weer zo eentje rond het Vaticaan, tot mijn niet geringe verbazing geregeld bron voor de meest wilde en volstrekt ongegronde speculaties.

Vorige maand werd bekend dat anglicaanse geestelijken welkom zijn in de schoot der Rooms-Katholieke Kerk. Ook getrouwde priesters. Het nieuws was ternauwernood doorgedrongen of je kon het overal lezen: misschien is dit wel het begin van het einde van het verplichte celibaat voor rooms-katholieke geestelijken.
Niet dus. Deze week verscheen de apostolische constitutie Anglicanorum Coetibus: Rome laat slechts getrouwde priesters toe, getrouwde bisschoppen niet. Celibaat blijft de regel. Daar hadden we zo’n officieel document niet voor nodig. Schudt een zebra zijn strepen af? Zal er bij de eerste vorst niet meer direct over een Elfstedentocht worden gespeculeerd?

Maar, laten we ons eens voorstellen dat het celibaat wél wordt afgeschaft. Wat dan? Hebben we dan opeens honderden priesterroepingen meer? Gelooft u het? Minder seksuele misdragingen door geestelijken als ze kunnen huwen? Er zijn nogal wat mensen die dat stellig geloven. Ik weet het niet, maar ik geef toe, het lijkt me niet ondenkbeeldig.
Toch heeft die ongehuwde staat iets. De apostel Paulus verzuchtte al: ‘Was iedereen maar als ik.’ Te weten: ongetrouwd. Wat zijn de gezinnen van vandaag waanzinnig druk. Wat is er een behoefte aan vrijwilligers. Dan is het toch prettig dat er geestelijken zijn die niet door allerlei huiselijke beslommeringen gehinderd worden?

En nee, ik kijk niet stiekem verlekkerd naar het groene gras van de katholieke geestelijke, dat-ie overigens steeds vaker gewoon zelf moet maaien.

Preken

Een nieuwe handreiking van de Protestantse Kerk in Nederland: ‘In gesprek over de preek’. Het boekje wil een geregeld gesprek in de kerkenraad en in de gemeente over de preek stimuleren. Dat kan bijdragen aan het verhogen van de kwaliteit van de preek én het luisteren, zo geloven de samenstellers.
,,De preek is het kroonjuweel van de protestantse traditie’’, valt in de brochure te lezen. Maar, constateerde het college van visitatoren (die toezicht houden op het kerkelijk leven), er bestaat een zekere verlegenheid om te praten over inhoud en kwaliteit van de preek. De handreiking moet dat gesprek op gang brengen.

Het lijkt me een loffelijk streven. Want als ik heel eerlijk ben, heb ik niet zo’n hoge pet op van de kwaliteit van de gemiddelde preek. En ik hoor nogal wat uiteenlopende preken. Collega Wiebe van der Hout en ik bezoeken om beurten kerkdiensten die we dan beschrijven in de rubriek ‘De Samenkomst’, iedere maandag op de pagina geestelijk leven.
Al enige tijd is er in de Protestantse Kerk in Nederland een discussie gaande of er naast de universitair opgeleide predikanten ook hbo-dominees mogen komen. Op de landelijke synode heb ik dominees met universiteit horen betogen dat universiteit en kennis van de grondtalen van de bijbel absoluut nodig is voor een goed predikheer.

Soms zit ik in een dienst van een PKN-gemeente en denk dan zo aan het einde van de preek wat grimmig dat je de indruk krijgt dat die universitaire verplichting allang is afgeschaft. Een dominee die uitlegt hoe rijk een bijbelwoord in de oorspronkelijke taal is? Ik maak het hooguit in ‘zware’ kerken mee.
Geregeld hebben preken de diepgang - en niet zelden ook de lengte - van een dagmeditatie van een meditatieve scheurkalender. Ook is het geen uitzondering als er nauwelijks sprake is van uitleg van de tekst die werd gelezen. Ik had ooit een cartoon van een domineesvrouw aan de telefoon: ‘Mijn man is bijna klaar met de preek, hij moet alleen nog een bijbeltekst uitzoeken.’

Miljarden

Minister André Rouvoet van jeugd en gezin had een aardig rekensommetje, zaterdag in Utrecht tijdens zijn spreekbeurt op de Landelijke Diaconale Dag van de Protestantse Kerk in Nederland. De kerken besparen, zo zei hij, de Nederlandse samenleving miljarden.
Rouvoet baseerde zijn uitspraak op de resultaten van de zogenaamde Maatschappelijk Rendement Monitor van de kerken in Rotterdam, vorig jaar. Samen bespaarden die de gemeente ruim €130 miljoen per jaar, zo was berekend.

Wanneer je dat gegeven als uitgangspunt neemt, dan heeft de minister niet overdreven. Je kunt met natte vingerwerk gerust stellen dat de kerken landelijk de samenleving ieder jaar met hun inspanning miljarden besparen.
Waar moet je dan aan denken? Aan dingen die veel kerkmensen heel gewoon vinden, maar die als betaalde diensten onbetaalbaar zouden zijn: bezoekwerk, begeleiding, pastoraat, opvang en activiteiten. Heel gewoon dus.

Rouvoet riep de aanwezige diakenen op contacten te leggen met de lokale overheden om nadrukkelijk te vragen welke rol ze kunnen vervullen. Hij had misschien beter kunnen zeggen: breng bij overheidsbestuurders nog eens onder de aandacht wat u al doet.
Veel kerkenwerk gebeurt als zoveel vrijwilligerswerk in stilte. Vanuit een mooi christelijk principe: laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet. Het gevolg is dat de overheid nogal eens blind is voor wat de kerken doen.

De overheid heeft de afgelopen jaar veel subsidies aan maatschappelijk werk van de kerken afgebouwd. Dat deze subsidies in feite een kleine investering vormden om voor miljarden aan inzet terug te krijgen, wilden overheidsbestuurders niet inzien.

Hot Mormon Muffins

De eerste keer dat ik de Amerikaanse filmpjes op YouTube zag, dacht ik dat de mormonen op de korrel werden genomen. Maar dat zou, als ik het goed begrijp, niet het geval zijn. Het zouden echte ‘zusters’ zijn van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen.
Werd een paar jaar geleden al een spannende mannenkalender uitgebracht, nu is er voor 2010 een kalender waarop twaalf aantrekkelijke mormoonse vrouwen en moeders verleidelijk zoete muffins aan de man brengen in de stijl van pin-ups uit de jaren vijftig. Met bijbehorende filmpjes.

Zo is Tami Roberts, blondine in strak wit hempje te bewonderen. ‘Every muffin a missionary’, zegt ze. Muffins met een missie dus. Met religieuze teksten in de muffins gestoken, gaat ze bij de buurman langs. ‘Why flirt to convert when a hot mormon muffin can do it for you?’
Een andere zuster, met veel inkijk, demonstreert ‘how to resurrect your muffins’. De pikante campagne is er eentje met een knipoog, vertelt bedenker Chad Hardy. De kalender, dubbelzinnige teksten en filmpjes spelen in op de grote interesse die de gemiddelde Amerikaan heeft voor mooie vrouwen en mierzoete muffins.

Hardy wil, zegt hij, wat doen aan het karikaturale beeld dat alle mormonen stoffig en wereldvreemd zijn. De manier waarop hij dat doet, wordt blijkbaar niet door alle geloofsgenoten op prijs gesteld. Hij zou volgens berichten op internet om zijn mannenkalender in 2008 uit de kerk gegooid zijn.
Als ik alle berichten die ik gescand heb mag geloven, zouden de vrouwen op de kalender intussen echte mormonen zijn die graag met humor laten zien dat ze trots zijn op hun rol als huisvrouw en (alleenstaande) moeder. De kalender heeft dan ook ‘A taste of motherhood’ als ondertitel.

Ik ben benieuwd welke kerk in Nederland met zo’n kalender komt.

Hubertusviering

Het is altijd leuk wanneer er iets aparts georganiseerd wordt. Ook in de kerk. Hoe mooi en goed en vertrouwd vaste rites en gebruiken ook zijn, als journalist kun je er niet zo veel mee. Het is geen nieuws.
Er is echter een uitzondering op deze regel: in een wereld die steeds minder weet van wat zich achter kerkmuren afspeelt, worden zelfs heel oude tradities weer nieuws. Zo geloof ik zeker dat een sfeerverhaal in een niet-christelijke krant van Dankdag, afgelopen woensdag, door veel lezers als nieuwswaardig zou worden beleefd.

‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ is een motto dat ook in de kerken in Friesland lang werd nagevolgd. Zeker door de katholieken, die hier in de diaspora (verstrooiing) leven, dus ver in de minderheid zijn. Zij hadden lang, zo heet het, last van een schuilkerkmentaliteit.
Toen ik in de jaren negentig het Leidsch Dagblad voor de Leeuwarder Courant verruilde, viel me de onzichtbaarheid van de noordelijke katholieken op. In de bollenstreek ging het wel even anders. Daar kon ik bijvoorbeeld een fotograaf afsturen op het zegenen door de pastoor van de auto’s van de parochianen aan het begin van de vakantie.

Maar ook de katholieken in deze landstreken zijn aan het veranderen. Zo zijn er sinds enige jaren in Dokkum weer processies op de openbare weg. In datzelfde Dokkum wordt morgenochtend in de parochiekerk in het centrum een Sint Hubertusviering gehouden.
Dat gebeurde de afgelopen jaren al in Sint Nicolaasga, maar voor Dokkum is het iets nieuws. Hubertus is de patroonheilige van de jagers, omdat hij volgens de overlevering in 683 tijdens de jacht bijna een hert omlegde toen hij een lichtend kruis in het gewei zag en een goddelijke roepstem hoorde. Jagers, hoe katholiek ook, wachten overigens zelden met hun schot in de hoop dat dit wonder zich nog eens zal voordoen.

Honden en andere dieren zullen morgenochtend ook worden gezegend. En dat levert weer leuke plaatjes op. Nu nog een zomerse autozegening.

Dokkum, parochiekerk aan de Hoogstraat, morgen om 10.00 uur.

Pootaardappelen

In veel plaatsen wordt door kerken uit de protestantse traditie geen speciale dienst meer belegd op de Dankdag voor Gewas en Arbeid - al eeuwen op de eerste woensdag in november. Maar door heel Friesland stroomden de kerken gisteravond weer vol.
In de Protestantse Gemeente te Kollum hebben ze de laatste paar jaar een leuke gewoonte die hopelijk tot een echte traditie uitgroeit: op de Biddag voor Gewas en Arbeid wordt een pootaardappel uitgereikt. De oogst van die aardappelen wordt op dankdag meegebracht.

Dat is gisteravond ook weer uitgebreid gebeurd. En mensen nemen niet alleen de eigen kweek mee. Ook gekochte aardappelen, groenten, fruit, pepernoten en wat al niet meer, werd bij de kerk met liefde in ontvangst genomen. De hele vrachtlading gaat naar de Voedselbank.
Ook in andere kerken zijn vergelijkbare initiatieven. Mooi om te zien dat kerken een oud gebruik in ere houden. Veel mensen vinden een aparte dankdag niet meer nodig. Maar, zeggen degenen die dankdag nog wel vieren, juist in deze economisch barre tijden is het niet verkeerd eens per jaar je afhankelijkheid te belijden.

In bevindelijk-gereformeerde kring wordt daar ook zo over gedacht: twee diensten op deze woensdag zijn niet ongebruikelijk. Het Reformatorisch Dagblad had gisteren een opmerkelijke voorpagina. De hele ruimte, inclusief het commentaar, ging over dankdag. De pagina was gevuld met portretjes van kinderen en jongeren die vertelden hoe belangrijk de dag is.
Arjo (17) uit Langstraat verwoordt het voorop het RD zo: ,,Voor alles wat we ontvangen mogen we de Heere danken. En speciaal op dankdag worden we daarbij stilgezet. Het is niet vanzelfsprekend dat we elke dag van alles krijgen. De Heere geeft het ons, enkel uit genade, en dat vergeten we maar al te vaak.''

Ienemienemutte

Dit zijn ze dan: de zeven kerken van de Protestantse Gemeente te Leeuwarden, waarvan er vier binnen afzienbare tijd in de verkoop gaan om de gemeente financieel gezond te houden. Boven v.l.n.r. de Pelikaan, de Open Hof en de Fenix. Volgende rij: de Koepelkerk, de Adelaar en de Schakel. Daaronder groot afgebeeld de Grote of Jacobijnerkerk.
De Grote Kerk staat niet voor niets zo apart. Deze voor Friesland zeldzame middeleeuwse kloosterkerk moet buiten beschouwing worden gelaten, want die zal niet worden afgestoten. De financiële last daarvan is door diverse legaten relatief klein. Het gaat dus om zes kerken, waarvan er maar twee open kunnen blijven.

De algemene kerkenraad, die begin dit jaar al een sluitingsplan had en vervolgens in een impasse belandde, staat voor een zeer moeilijke opgave - ik kom er in ieder geval niet uit. Veel mensen, die gemiddeld behoorlijk op leeftijd zijn, zullen de auto pakken om ter kerke te gaan. Maar bij de meeste kerkgebouwen is nauwelijks parkeergelegenheid.
De twee die dat wel hebben (Adelaar en Schakel) zijn veel te klein. Het sluiten van de Schakel doet extra pijn, omdat die als eerste echte Samen op Weg-kerk pas in 1992 werd geopend - ik weet het nog goed. Maar de Koepel en Pelikaan zijn weer fraaie monumenten. De Fenix is echter multifunctioneel. En de Open Hof? Ja, die zal gewoon sneuvelen.

Twee suggesties om een tweede impasse te voorkomen.
Suggestie een: laat de verkoopbaarheid de doorslag geven. De interesse van andere kerkgenootschappen - die er wel degelijk was - woog de vorige ronde niet mee, zo werd toen benadrukt. Laat dat wel meewegen, dan weet je zeker dat een kerk, juist omdat die zo mooi en dierbaar is, in goede handen komt.
Suggestie twee: volg het voorbeeld van gereformeerd Drachten, midden jaren negentig. In wijk Noord moest een van de drie kerken dicht. Uiteindelijk werd besloten de pijn gelijk te verdelen: alle kerkgebouwen werden verkocht en er kwam één nieuwe kerk. Zonder belast verleden en van alle (parkeer)gemakken voorzien. Dus, verkoop diverse kerken - desnoods aan goedbetalende projectontwikkelaars - en bouw een of twee nieuwe.

Herdenken

Het was gisteren Allerzielen en katholieke begraafplaatsen werden drukbezocht door gelovigen die kaarsjes en bloemen bij zich hadden voor de graven van geliefden. Hier en daar werden de graven opnieuw bewierookt, maar niet alle pastoors zijn voorstander van dit ritueel. ,,Eens gezegend, altijd gezegend.’’
En het zijn natuurlijk niet alleen katholieken die hun doden met rituelen willen herdenken. Een fraai voorbeeld van een nieuwe, eigentijdse vorm van stil staan bij de overledenen is Allerzielen Alom. Duidelijk naar katholiek voorbeeld, maar dan bedoeld voor iedereen, van welke levensbeschouwelijke achtergrond ook.

Zaterdag werd Allerzielen Alom voor de tweede keer georganiseerd op de Huizumer begraafplaats. Er waren ruim honderd bezoekers om ‘het leven van de gestorvenen te vieren’, beduidend meer dan vorig jaar. Maar toen was het ‘echt Allerzielenweer’: regen en wind. Nu was het weer prachtig om kleine heteluchtballonnen op te laten, bijvoorbeeld.
Uiteenlopende kunstenaars leverden evenzeer uiteenlopende bijdragen. Ik zal hierbij een paar foto’s van die viering plaatsen. Van een gedachtenistafel bijvoorbeeld, met daarop voorwerpen die konden helpen om over een overledene te praten. En van het hoogtepunt, waarbij de namen van geliefden in een kring werden genoemd en gezongen.

In veel protestantse kerken worden overledenen ook herdacht. In steeds meer kerken worden de namen van hen die stierven genoteerd. Op stenen of tegeltjes, op boekrollen. En op de laatste dag van het jaar, of op de laatste dag van het kerkelijk jaar - dit keer is dat 22 november - worden de namen genoemd terwijl de gemeente uit eerbied staat.
Alle Friese ziekenhuizen houden dit jaar voor het eerst tegelijkertijd een herdenkingsdag, op 23 november. Voor familie en vrienden, maar ook voor personeelsleden die even willen stilstaan bij patiënten die in het voorbije jaar stierven. De herdenkingsbijeenkomsten worden altijd druk bezocht.
Het ritueel is weer helemaal terug.

Kluun vs. de atheïst

‘Komt een vrouw bij de dokter’ van Kluun heb ik niet gelezen. Maar zijn essay ‘God is gek’ heb ik in sneltreinvaart doorgenomen. Niet zo gek, want het boekje dat verscheen bij de start van de Maand van de Spiritualiteit is slechts zestig pagina’s dik.
Het is eigenlijk een pamflet, want Kluun trekt ten strijde tegen wat hij in de ondertitel ‘de dictatuur van het atheïsme’ noemt. Zijn boodschap: het gros van de Nederlanders is religieus, maar de opiniemakers hebben daar een blinde vlek voor.

Van de Nederlanders, zegt het recente onderzoek ‘God in Nederland’, noemt 14 procent zichzelf atheïst. Kluun: ,,Ik kreeg de afgelopen jaren de indruk dat die 14 procent allemaal bij de opiniërende media terecht gekomen is.’’
Kluun gaf vorige week een toelichting bij Pauw & Witteman - over wie ik me hier ook weleens heb uitgelaten. Ik heb het gemist, maar op zijn weblog noteert hij fijntjes dat de hele manier waarop hij aangesproken werd, de stelling van zijn boekje bewijst.

Hij signaleert hoe de laatste jaren de atheïst als een zeloot op een missie, op een kruistocht is. ,,Nu, in het Darwinjaar, hangt er een sfeer van ‘wie nu nog in God gelooft is niet helemaal goed bij zijn hoofd’.’’
Leuk om eens iets terug te lezen wat ik ook al jaren roep. Kluun toont overigens ook weinig erbarmen voor zowel zware als zweverige gelovigen. Ik zal het hem zo niet nazeggen, maar ik kom ook geregeld op plaatsen waarvan ik denk: gelukkig zijn hier geen camera’s.

Degenen die zich naar de winkel haasten in de hoop dat Kluun zich heeft bekeerd, zullen teleurgesteld worden. Hij heeft niks met een God die de wereld aan haarzelf overlaat - het bekende verwijt. Maar verder boeiende prikkellectuur. En dat slechts voor €2,50.

Zondags voetbal

Voetballen op zondag? Je hoeft in het Friese land echt niet per se op zoek naar een ‘zware’ gereformeerde veertigplusser om verhalen te horen dat zoiets vroeger echt niet kon. Ook ‘gewone’ hervormden en ‘gewone’ gereformeerden vonden dat vaak maar niets.
Wat een slordige kwart eeuw geleden op veel plaatsen not done was, wordt nu met een glimlach verteld. De wereld is sindsdien ingrijpend veranderd. Een begrip als zondagsheiliging hoort bij de nieuwe generatie al bij de vergeten woorden.

Zelfs onder orthodox-gereformeerden is de beleving van de zondag ingrijpend aan het veranderen. Een berichtje vandaag in mijn krant spreekt boekdelen: bij de vrijgemaakt-gereformeerde kerk van Leeuwarden wordt eens in de twee weken op zondag gevoetbald.
Het gaat om een vervolg van het evangelisatieproject Sonrise: jongeren geven aan buurtkinderen ‘sportclinics met de blijde boodschap’. Maar liefst gemiddeld vijftig kinderen uit de omliggende flats van de Vogelaarwijk doen aan dat zondagse voetbal mee.

De enthousiaste en met gemak getuigende jongeren van Sonrise begrijpen nauwelijks meer iets van de verbazing van ouderen. Huh, dat is toch praktisch? Dat is een tijdstip waarop de kinderen kunnen en de ouders kunnen eventueel later mee naar de middagdienst.
Voor de paar duizend vrijgemaakten die zich enige jaren geleden weer vrijmaakten van de vrijgemaakten, is het ongetwijfeld een zoveelste bewijs dat hun oude kerkverband een vrije val maakt op het hellend vlak waarop eerder al de ‘synodalen’ zich neerwaarts bewogen.

Tegelijk is voor buitenstaanders zo’n berichtje wellicht een reden om de mening over die ‘zware’ gereformeerden bij te stellen. Voor jongere krantenlezers is het intussen waarschijnlijk een grote vraag wat er nu zo nieuwswaardig aan is.

Hervormingsdag

Ze zeggen dat bij het ouder worden de tijd steeds sneller gaat. En dat is ook zo. Voor mijn gevoel tikte ik nog maar pas geleden mijn eerste berichtje in op deze plaats, over Hervormingsdag, en morgen is het al weer Hervormingsdag.
Ik ken mensen die zeggen dat ,,het elke dag van je leven hervormingsdag moet zijn broeder!’’. Het gaat mij natuurlijk om de 31e oktober, waar in veel protestantse kerken bij wordt stilgestaan als het begin van de kerkhervorming.

Wie weinig idee heeft bij wat er op die dag in 1517 gebeurde, kan ik verwijzen naar mijn weblog van een jaar geleden, maar voor de beginners is het wellicht aardiger om te wijzen op de Duits-Amerikaanse film ‘Luther’ die morgenavond op Nederland 2 te zien is.
De film vertelt het verhaal van de Duitse rechtenstudent Maarten Luther uit het begin van de zestiende eeuw, die een crisis doormaakt, besluit monnik te worden en uiteindelijk de misstanden in de kerk aanklaagt door op 31 oktober in 1517… ach, kijk maar.

Het is al een tijdje geleden dat ik de film zag. Niet in de bioscoop, want de film werd na verschijnen in 2003 vrijwel nergens gedraaid. Nee, ik zag ‘m vier jaar geleden op Hervormingsdag in de lutherse kerk in Leeuwarden. Beter kun je niet wensen.
Ik moet wel zeggen dat acteur Joseph Fiennes overtuigender was in ‘Shakespeare in love’ dan als de kerkhervormer, die in allerlei opzichten een bourgondische uitstraling had (dus dik was). Fiennes lijkt te veel op een asceet.

Luther, zeggen de kenners, was niet de meest radicale kerkhervormer, wel veruit de leukste door zijn temperament en niet altijd even fijnzinnige uitlatingen. Dat komt niet echt uit de verf in de film. Dat laatste is misschien maar goed ook.

Morgenavond, Ned. 2, 22.45 uur.

meditatie

De Maand van de Spiritualiteit die morgen begint, is een mooie illustratie van de populariteit van die spiritualiteit. Het zal weer druk worden op de vele lezingen, de workshops, de discussies en voor de ‘zwevende’ kasten in de boekhandel.
Natuurlijk is er een categorie mensen die nooit bij die kasten met levensbeschouwelijke boeken zal stilstaan. Maar die boeken vormen wel de best verkopende categorie non-fictie, zelfs de kast Gezondheid doet het niet zo goed.

Spiritualiteit is in. En de grote kerken lopen leeg. Dus klinkt het: ‘Kerken moeten in de leer gaan bij andere aanbieders op de relimarkt.’ Kerken, wordt er gezegd, moeten hun aanbod aanpassen, veel beter inspelen op de behoefte die er leeft.
Hm. Is dat zo? Willen mensen die bladerend door Happinez op zoek zijn naar feel good momenten, het weerbarstige evangelie horen? Of is het de bedoeling dat kerken de oude belijdenis over het verzoenend werk van Jezus Christus inslikken?

Natuurlijk, het is wel waar dat kerken zich de kaas van het brood hebben laten eten. Een mooi voorbeeld daarvan is meditatie. Alsof die louter bij oosterse godsdiensten gevonden kan worden. Wat je van ver haalt, is blijkbaar lekkerder.
Daarom verdient de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) een pluim dat ze dezer dagen Vacare heeft gelanceerd, een ‘platform voor meditatief leven’. Via de site van de PKN wordt van alles aangeboden op het terrein van christelijke meditatie.

En terecht. De ‘bevrijdende, meditatieve levenskunst’ heeft ook in het Westen een rijke traditie. Breng dat inderdaad maar eens goed aan de man. De website ziet er niet uit, is lang niet zo gelikt als die van Happinez, maar goed, het begin is er.

Bijbelquiz

Omdat verschillende mensen vroegen of ik ook mee zou doen aan de Grote Bijbelquiz 2009, heb ik gisteravond gekeken naar de uitzending van de EO op Nederland 2. Ik deed dat wel met enige tegenzin, want ik heb me een vorige keer behoorlijk zitten ergeren aan de Nationale Bijbeltest, ook gepresenteerd door Bert van Leeuwen en Jacobine Geel.
Het wordt sowieso al een beetje riskant als mensen die niet echt hip zijn, proberen leuk te doen. Maar het wordt echt oppassen geblazen als je voor het oog van het christelijk volksdeel leuk met de bijbel gaat doen. Ik heb hier geloof ik al eens het geblunder genoemd in de Bijbeltest met ‘Always look at the bright side of life’.

Veel mensen zullen meteen op de knop drukken voor het juiste antwoord: dat liedje komt uit de film ‘Monty Python’s Life of Brian’ en klinkt tijdens een blasfemische parodie op de kruisigingscène. Het liedje klonk tijdens de quiz echter om de vraag in te luiden hoe je volgens Jezus in het leven moet staan. Hoe stom kun je als evangelische omroep zijn?
Maar, ik moet zeggen, het viel me gisteravond erg mee. Meer dan de vorige keren draaide het in deze Grote Bijbelquiz om de inhoud. Gelukkig geen mislukte pogingen tot leuk doen. Er was slechts wat geklungel rond de jurering. Op een vraag naar een gelijkenis werd het antwoord - ik geloof - ‘koninklijke bruiloft’ fout gerekend. Er had iets van ‘gasten’ in moeten staan. Hoezo fout? Is er dan nog een gelijkenis rond een koninklijke bruiloft?

Er zaten behoorlijke pittige vragen bij en ik ging een paar keer de mist in. En soms waren de antwoorden discutabel. Er moesten drie overeenkomsten Daniël en Marianne Thieme genoemd worden. Ik riep direct ‘vegetariër’ en dat was ook de bedoeling, maar het is maar de vraag of Daniël echt vegetariër was. Er staat alleen dat hij als jongeman in ballingschap het koninklijke dieet, dat ook uit (onrein) vlees bestond, demonstratief weigerde.
Wat mijn score was? Die laat ik in het midden, ik wil niet onbescheiden overkomen.

Relitest

Als je de commercials moet geloven, zetten eigenaren van mobiele telefoons daarop de idiootste dingen. Eén van de zaken die je via een natuurlijk duur sms’je kunt bestellen, is een relatietest. Tijdens de reclame wordt iets heel merkwaardigs geroepen in de geest van: ‘Altijd al willen weten of jullie bij elkaar passen?’
In de commercial die je tot vervelends toe voorbij kan zien komen, zien we een jongen en een meisje aan de bar zitten en dat meisje besluit om een duistere reden die test te doen. Ze leek redelijk tevreden, maar de test levert blijkbaar een bedroevende uitslag, want boos pakt ze haar glas en gooit de inhoud in het gezicht van haar vanaf dat moment ex-vriendje.

Ik moest aan die reclame denken, toen ik het persbericht kreeg van alweer een religieuze test die je op de website van Trouw kunt doen. Eerder dit jaar bood de krant in het kader van het Calvijnjaar de C-factor test aan, waarmee je kon uitvinden hoe calvinistisch je bent. Dat was een enorm succes en dat smaakte blijkbaar naar meer.
Nu heeft Trouw de Relitest, ontwikkeld in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen en in het kader van de Maand van de Spiritualiteit die vrijdag begint en dit jaar het thema Wortelschieten heeft. ,,De Relitest geeft duidelijkheid waar jouw wortels liggen’’, beloven de collega’s van Trouw.

Ik citeer nog even verder uit het persbericht. ,,Welke levensbeschouwing past bij je? Ben je religieus? Je denkt al jaren dat je je thuis voelt bij het boeddhisme, maar hoe weet je dat zeker? Sluit de islam of het christendom eigenlijk niet beter aan op jouw denkbeelden? De Relitest van Trouw biedt uitkomst.’’
Dit is dus blijkbaar een test waar nogal wat risico’s aan verbonden zijn. Je was voor je er aan begon tamelijk tevreden met de kerk waaraan je was verbonden, maar na de reeks vragen van Trouw is je op eens duidelijk geworden dat je je naar de moskee in de buurt moet spoeden. Ik hoop dat Trouw ook aan pastorale nazorg doet.

Huisverkooptip

Staat uw huis ook al zo lang te koop, kunt u zich niet meer herinneren wanneer een serieuze gegadigde voor het laatst bij u over de drempel is gekomen en heeft de makelaar u in overweging gegeven de vraagprijs fors naar beneden te schroeven?
Wanhoop dan niet, maar geloof. En wel in de bemiddeling van de heilige Jozef, de vader van Jezus die als timmerman in de katholieke traditie uitgroeide tot onder meer de patroon van het huis(gezin). Het enige wat u nodig hebt is een Jozefbeeld en een schep.

Instructies voor het beste resultaat:
1. Begraaf het beeld op de kop in de tuin, met het gezicht naar het huis;
2. Heeft u geen tuin, gebruik dan een bloempot o.i.d.;
3. Spreek een noveen (een dagelijks gebed) uit en doe dat dus dagelijks;
4. Brand er ook een noveenkaars bij, dus ook dagelijks.
Er zijn, natuurlijk van Amerikaanse makelij, St. Joseph Home Sellers Kits te bestellen met daarin een klein beeldje en instructies. Een dame van een heiligenbeeldenwinkel verzekert echter dat je, wil dit ritueel vruchten afwerpen, ook zelf enige inspanning moet verrichten door zelf naar de winkel te komen en Jozef aan te schaffen - een kleine pelgrimage dus.


Dit gebruik schijnt terug te gaan op Theresia van Avila, de zestiende-eeuwse heilige, die een probaat middel ontdekte om land te verwerven waarop kloosters gebouwd konden worden. Ze begroef volgens de overlevering een medaillon van Jozef in de bewuste grond en ging in gebed. Met het gewenste resultaat.
Er zijn mensen die echt geloven dat deze religieuze huisverkooptip werkt. Wie op zoek gaat op internet kan mooie getuigenissen vinden. Dus, wie echt niet meer weet hoe hij zijn huis aan de man moet brengen, echt alles wil proberen, heeft de juiste gesteldheid bereikt om een beroep te doen op Jozef. Klein geloof en een groot huis? Schaf dan een forse Jozef aan.

Hongerwinter

Het stond er weer. Subtiel, maar toch. In een van de publicaties over de Nationale Synode werd geschetst hoe de protestanten elkaar in de loop van de vaderlandse kerkgeschiedenis de tent uitvochten.
Natuurlijk werd 1944 genoemd, het jaar van de Vrijmaking, waarna de gereformeerden uiteenvielen in ‘synodalen’ en ‘vrijgemaakten’. Het stond er zo: ,,Zelfs in 1944 - het oorlogsjaar met de hongerwinter - was er een afsplitsing vanwege een dispuut over de doop.’’

Waarom moet de Hongerwinter daar nu even tussen gefrommeld worden? Wat is daar de bedoeling van? Overigens zijn er nog steeds mensen die het nog gekker maken door luidkeels te roepen dat die beschamende en idiote kerkscheuring zich tijdens die Hongerwinter voltrok.
Dat is onjuist. De Vrijmakingsvergadering was op 11 augustus 1944, niemand had ook nog maar een idee van een hongerwinter. Maar afgezien daarvan, ik begrijp natuurlijk wel wat er achter zit: mensen willen aangeven hoe absurd het was om in de oorlogsjaren een kerk te scheuren. Alsof er geen belangrijker zaken waren.

Ik heb die kritiek nooit begrepen, nog afgezien van het feit dat het achteraf moeilijk is voor te stellen hoe het leven van alle dag zich tussen 1940-’45 voltrok. Met de communisten waren het de gereformeerden die zwaar oververtegenwoordigd waren in het verzet, geïnspireerd als ze waren door Calvijns recht op verzet tegen een foute overheid.
De gereformeerden wisten beter dan veel andere Nederlanders dat er belangrijke zaken speelden. Dat ze intussen een synode hielden die de zaak op de spits dreef - tot verdriet van een deel van de leden overigens - had een andere achtergrond. Niet alleen pleegden ze verzet, ze waren ook in de rest van het leven onverzettelijk. Het leven was immers één?

De gereformeerden trokken expres en nadrukkelijk hun eigen plan, als altijd rechtlijnig, om aan dat moffentuig duidelijk te maken dat ze hun agenda niet door Hitler lieten voorschrijven. Een synode in de oorlogsjaren over zaken die in gereformeerde ogen uiterst belangrijk waren, was niet idioot, maar stoer.

Nationale Synode

De aankondiging van een Nationale Synode, over een jaar in Dordrecht, heeft alom de aandacht getrokken. Het gaat om een idee van predikant Gerrit de Fijter, oud-voorzitter van de Protestantse Kerk in Nederland.
De Fijter stelt zich een brede, protestantse beweging van onderop voor. Hij noemt het wel een synode, maar wat hem voor ogen staat is een forum dat ook een gezamenlijke uitvalsbasis kan zijn van protestanten van allerlei snit die schouder aan schouder moeten laten zien ,,dat de samenleving op ons rekenen kan’’.

Vorige week presenteerde een achtkoppige stuurgroep zich, waarin mensen op persoonlijke titel zitten uit uiteenlopende kerken: van iemand uit de Gereformeerde Gemeenten (‘zwartekousenkerken’) tot een prominent lid van de vrijzinnige Remonstrantse Broederschap.
Hoewel het dus om een forum gaat, waarvoor koplopers uit tientallen kerken uitgenodigd zullen worden, is een duidelijke link gemaakt met de grote Nationale Synode van Dordrecht van 1618-’19. Die synode was bijeengeroepen door de Staten-Generaal na de religieuze onrust waarover ik gisteren schreef.

Die verwijzing naar de synode van ‘Dordt’ is niet gelukkig en leidt tot misverstanden. Dat blijkt al uit sommige commentaren. Het wekt de suggestie alsof de protestanten van nu weer naar macht streven, waarbij de in ons land zo gekoesterde scheiding van kerk en staat in het geding kan komen. Dat is niet de bedoeling, maar de indruk is wel gewekt.
Een gravure van ‘Dordt’ (waarop de bijgaande schoolplaat is gebaseerd) is ook gebruikt als basis voor de posters voor de nieuwe Nationale Synode. Dat is ook geen gelukkige keus. Het groepje mannen om de tafel in het midden zijn remonstranten, die daar in de beklaagdenbank zaten en uiteindelijk ook veroordeeld werden.

Die poster is helemaal vreemd, wanneer je bedenkt dat er onder vrijzinnigen sowieso al weinig enthousiasme was voor de nieuwe Nationale Synode. Het credo dat de stuurgroep presenteerde, vinden ze veel te dogmatisch. Tegelijkertijd vinden veel ‘zware’ gereformeerden dat stuk weer veel te licht, blijkt uit reacties in het Reformatorisch Dagblad.
Het zal nog een heidens karwei worden een brede protestantse ‘synode’ samen te roepen. Juist Nederlandse protestanten staan erom bekend om kerkscheuring op kerkscheuring te laten volgen. Met de wil om die kikkers in één kruiwagen te krijgen, getuigen De Fijter en zijn stuurgroep van een groot geloofsvertrouwen.

Arminiustaart

De remonstranten hebben iets goed te maken. Ik hoop dat een van hen dit stukje leest, want ik voel me zwaar tekort gedaan. In het Friesch Dagblad las ik namelijk dat de Remonstrantse Broederschap een Arminiustaart heeft bezorgd bij een aantal perscontacten. En daar zat het FD wel, en wij niet bij.
De collega’s van de kerkredactie van het FD hebben er een stukje van gemaakt met een foto van de taart erbij: heerlijk veel slagroom en het eetbare portret van Arminius in het midden van de taart. De aanleiding: het was precies vier eeuwen geleden dat de remonstrantse voorman stierf.

De remonstranten zagen dat het Calvijnjaar een groot succes werd. Zij dachten: dat kunnen wij ook en in een mum van tijd stampten ze een Arminiusjaar uit de grond dat net is begonnen. Ook met congressen, ook met een glossy ‘Arminius’ die in januari moet verschijnen.
Voor wie Arminius niet kent, heel in het kort: in de zestiende eeuw ontstond een conflict over de ‘ketterse’ opvattingen van de hoogleraar theologie in Leiden over de uitverkiezingsleer. Dat liep hoog op en uiteindelijk bracht het zelfs de Hollandse republiek op de rand van een burgeroorlog.

De roemruchte nationale synode van Dordrecht (‘Dordt’) van 1618-’19, veroordeelde uiteindelijk de leer van Arminius en de remonstranten, zijn navolgers, die daarop een veilig heenkomen moesten zoeken. Hun nazaten vinden dat het tijd werd om hun leidsman eens in het zonnetje te zetten en terecht.
Daarom schreef ik enige weken geleden uitgebreid over het conflict rond de remonstranten en Dordt. Zoals ik in de loop der jaren geregeld geschreven heb over de remonstranten. Dus die taart is ten onrechte niet bezorgd. Zeer spijtig, want ik wil graag eens het mes in Arminius zetten.

Rouwbeklag

Mensen hebben zeker bij het graf behoefte aan rituelen, was de strekking van een verhaal waaraan ik gisteravond werkte. Ook onder degenen die geen lid zijn van een kerk. Na decennia waarin de dood taboe was, kan er weer echt gerouwd worden.
Die nieuwe openheid begon ergens met de schokgolf en de massale uiting van rouwbeklag die de dood van prinses Diana in 1997 veroorzaakte. Stille tochten, nu zo gewoon, waren nog niet zo lang geleden iets onbekends. Net als uitdrukkingen als ‘een plaatsje geven’.

Er is, zo kwam in het interview dat ik uitwerkte ook ter sprake, intussen nog altijd veel te verbeteren. De dood veroorzaakt bij de omgeving veel ongemakkelijkheid en zenuwachtig gestuntel. Versprekingen tijdens een condoleance zijn geen zeldzaamheid.
En wat vraag of zeg je als je de weduwnaar of weduwe enige tijd later tegen het lijf loopt in de bibliotheek of de supermarkt? Ga je het dan weer over ‘het’ hebben of kies je voor koetjes en kalfjes of is dat juist weer onkies? Dan maar liefst wegkijken.

Bij het afronden van het stuk drong zich bij mij het overlijden van een collega op. Zijn sterven was volkomen onverwacht, hij was begin veertig, man en vader van een jong gezin. Op eens zag ik hem weer voor me, levendiger dan in tijden was gebeurd.
Ik heb de redactie in de dagen tussen zijn sterven en de begrafenis nog nooit zo meegemaakt. Er is heel wat afgepraat. Veel mensen liepen met hun ziel onder de arm. De dood zo dichtbij schokt altijd. De dood als de laatste vijand. Smadelijk. Smartelijk.

Ik breng hem nog geregeld ter sprake. En soms zie ik hem op straat lopen, in mijn ooghoek. Hoe lang was het al weer geleden? Iets van zes jaar? Ik ging op zoek en vond al snel de datum: hij overleed gisteren zeven jaar eerder, op de dag af.

Graancirkels

Het is dit Darwinjaar tot vervelends toe voorbijgekomen: het debat over de vraag of het geloof in de schepping wel is te combineren met wetenschap. Debat? Een loopgravenoorlog zonder enige echte beweging is een juistere aanduiding.
Toch zijn er sommigen die daar niet genoeg van krijgen. De uitgave van de merkwaardige inaugurele rede van Ellen van Wolde, die beweerde dat in het eerste vers van de bijbel staat dat God de wereld niet schiep, is in een paar dagen tijd honderden keren besteld.

Veel interessanter is de hernieuwde discussie of wetenschap en spiritualiteit zijn te combineren. Hernieuwd, want die verkeerde ook enige tijd in een patstelling door grote lichten als Richard Dawkins, die zeiden dat de wetenschap God heeft dood verklaard.
Er zijn echter ook wetenschappers die simpelweg vinden dat mensen als Dawkins op dit punt onzin verkopen. Je kunt best in God geloven of - breder - spiritueel ingesteld zijn en tegelijk een uitstekend wetenschapper.

Het aardige is dat dit geluid niet per se afkomstig is van EO-achterbanners. Een paar dagen geleden belandde een interessant boekje op mijn bureau, ‘Zien is geloven’, waarin exacte wetenschappers zelfs betogen dat wetenschap niet zonder spiritualiteit kan.
In het boek staan mannen als cardioloog Pim ‘bijna-doodervaringen’ van Lommel en de gerenommeerde wetenschapper Klaas Landsman. Het is onwetenschappelijk, zo valt in het boek te lezen, om als wetenschapper zo pedant en bevooroordeeld met God af te rekenen.

Ter illustratie een citaat van geoloog Klaas van Egmond die onder meer schrijft over het onverklaarbaar ontstaan van graancirkels, zelfs onder het oog van de camera. ,,Je kunt blijkbaar de claim dat alle graanformaties door mensen gemaakt worden gratis jarenlang volhouden zonder daar een spoor van bewijs bij te leveren. Omgekeerd worden mensen die de hypothese in overweging durven nemen dat niet alle graanformaties door mensen worden gemaakt bij voorbaat weggelachen.’’

Van Egmond vervolgt: ,,Wat de waarheid wel is, weet niemand. Tot nader orde is verwondering de enige juiste houding en niets is zo onwetenschappelijk als het angstige vooroordeel.’’ Leuk boekje, warm aanbevolen.

Bijbel

Van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) is dit weekeind het miljoenste exemplaar gepresenteerd. Even het geheugen opfrissen: de NBV werd vijf jaar geleden gepresenteerd als een oecumenische bijbelvertaling die gebruikt moest worden in de kerken en die tegelijk ook de nieuwe cultuurbijbel moest worden.
De NBV is een bestseller. Of en hoeveel beter deze vertaling het doet dan andere bijbelvertalingen, valt niet na te gaan. Van de vorige standaardvertaling, die uit 1951 van het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG), zijn geen gedetailleerde verkoopcijfers bekend. Ook niet van de Statenvertaling.

Het is ook slecht vergelijken. Zeker met de Statenvertaling die uit 1637 stamt. Er waren toen beduidend minder Nederlanders en ons land stak heel anders in elkaar. Dat geldt overigens ook voor de naoorlogse jaren. Het woord secularisatie kenden de meeste mensen toen nog niet. Het gros van de bevolking ging geregeld naar de kerk.
De opdrachtgevers, waaronder het NBG, en uitgever en bijbeldrukker Jongbloed in Heerenveen tonen zich blij verrast over het doorslaande succes van de NBV. Het zal wel aan mij liggen, maar ik denk dan: het zou ook niet best zijn als er na vijf jaar niet een miljoen exemplaren verkocht zouden zijn.

Grofweg de helft van de Nederlanders is lid van een kerk. Veruit de meesten zijn lid van de Rooms-Katholieke Kerk, die de NBV niet heeft goedgekeurd voor gebruik in de eredienst, maar dan nog. Als je bedenkt dat de bijbelvertaling daarnaast ook door veel niet-kerkleden is gekocht, kun je zelfs stellen dat de verkoop wat tegenvalt.
De NBV lag al voor verschijning onder vuur van links en rechts in de kerk. De vertaling zou niet getrouw en mooi genoeg zijn. En dus worden ook andere bijbelvertalingen gebruikt. Er wordt hard gewerkt aan een herziene Statenvertaling. Het is mooi dat alleen het beste goed genoeg is voor de Heer, maar het is wel een ongekend luxeprobleem.

Deadline

Hoe zal het later zijn? Zelfs degenen die geloven dat er een nieuwe hemel én aarde zullen zijn, spreken vaak slechts stotterend over wat er na dit ondermaanse volgt. Het zal geweldig zijn, letterlijk onvoorstelbaar anders. Maar verder? Het valt buiten ons - met dank aan Maarten Toonder - denkraam.
Er wordt symbolisch over die eeuwige toekomst gesproken. Maar ook dat heeft zijn beperkingen. Als kind kon ik niet echt opgewonden raken van wat aan het eind van de bijbel over het ‘Nieuw Jeruzalem’ wordt geschreven. Straten van zuiver goud en schitterend als glas. Hm, dat zou slecht knikkeren worden.

Enige jaren geleden sprak ik met een priester over het voorgeborchte waar, zo leerde Rome lang, ongedoopte kinderen in een ‘staat van natuurlijk geluk’ verbleven. De priester: ,,Als jongen was ik misdienaar en ik wilde priester worden, maar het voorgeborchte leek me veel aantrekkelijker dan de hemel, die ik mij voorstelde als een hoogmis waar maar geen einde aan wil komen.’’
Het zou natuurlijk genoeg moeten zijn te weten dat later God alles in allen is. Maar juist omdat de eeuwigheid ons voorstellingsvermogen te boven gaat, zijn het niet alleen kinderen die niet echt warm lopen voor de eeuwigheid. Het is hier beneden voor veel mensen best genoeg. ‘Je weet immers wat je hebt, niet wat je krijgt.’

Daarom was het boek ‘Deadline’ van de Amerikaanse baptistenvoorganger Randy Alcorn halverwege de jaren negentig zo’n enorme hit onder christenen. Het is wat in de vergetelheid geraakt, maar ten onrechte. Degenen die het boek nog nooit gelezen hebben, missen echt iets. Het is beslist niet de best geschreven thriller - want dat is het - die ik ooit las, wel de meest prikkelende.
Alcorn begint met een ongeval waarbij journalist Jake Woods zijn twee beste vrienden verliest. Het boek volgt Woods, maar - en nu komt het - ook die vrienden, vooral de ene die naar de hemel gaat. Van veel mensen weet ik dat ze de fantastische voorstelling van Alcorn van de eeuwigheid als bijzonder troostend en aantrekkelijk hebben ervaren.

Nieuwe aarde (2)

Mijn bijdrage ‘Nieuwe aarde’ van 19 augustus op deze weblog is niet louter door duizenden Jehovah’s Getuigen gelezen. Die deden dat overigens met een zeker enthousiasme, zo werd me in diverse mails verzekerd. Ook anderen lazen het en sommigen hadden wél kritisch commentaar.
Zo kreeg ik een heel aardige reactie van Kattekliek, die zelf ook een interessante weblog bijhoudt, die ik hier van harte onder de aandacht breng. Zij heeft overigens ook een link naar mijn log op haar site gezet en wel onder de rubriek Protestantse Blogs. Ik vraag me af waarom. Maar, zonder gekheid, ook als ze dat niet had gedaan, had ik hier haar blog genoemd.

Kattekliek is het niet met me eens dat alleen de Jehovah’s Getuigen een duidelijk voorstelling hebben van het hoe en wat van de nieuwe aarde. Ze wijst me op de Catechismus van de Rooms-Katholieke Kerk - haar kerk - waarin wel degelijk een duidelijke verwachting over een nieuwe aarde staat verwoord.
Ze heeft gelijk. Onder punt 1049 wordt in de katholieke catechismus bijvoorbeeld opgeroepen om met de wetenschap van een nieuwe aarde niet slordig met déze aarde om te gaan. Het leerboek gaat er dus vanuit dat mensen die aarde zullen bewonen. De RK Kerk gelooft dus niet, zie het slot van ‘Nieuwe aarde’, dat die nieuwe aarde leeg zal zijn.

Sinds de vroege kerk, vertelt Kattekliek verder, wordt dat getal van die 144.000 gelovigen in de hemel symbolisch gelezen. En, gaat ze verder, de nieuwe hemel en nieuwe aarde worden ook sinds de vroegste kerkvaders niet als afzonderlijke dingen gezien. ,,Het is één entiteit, namelijk het voltooide Rijk Gods.’’
Ik geef deze opmerkingen van Kattekliek, die ik overigens als protestant ook van jongs af aan meegekregen heb, graag door. Ook omdat ik aangenaam verrast ben dat een katholiek zo goed van haar zaakjes op de hoogte is. Niet iedere gelovige heeft last van het onder anderen door bisschop Gerard de Korte gesignaleerde ‘bijbels analfabetisme’.

Godsleer

De tijd dat een theologiestudent op een feestje tegen een vlotte, modern ogende juffrouw wel eens wat besmuikt sprak over het feit dat hij zich dagelijks bezighield met de godsleer, is voorbij. De jongeren van nu begrijpen het Maarten ’t Hart-syndroom van de ouderen niet en ook niet de gêne die daarmee gepaard ging. Gelukkig.
Dat religie weer mag, constateerden ze enige weken geleden ook bij het begin van het studiejaar aan de Rijksuniversiteit Groningen, kortweg RUG. Een recordaantal nieuwe studenten had zich ingeschreven voor een opleiding aan de faculteit godgeleerdheid en godsdienstwetenschap.

In totaal waren er 72 nieuwe studenten. Slechts een minderheid (16) gingen voor de echte theologiestudie, de meesten (43) stortten zich op de godsdienstwetenschap en de andere 13 hadden gekozen voor de opleiding geestelijke verzorging. Vergeleken met vorig jaar ging het om een toename van het aantal nieuwe studenten met 20 procent.
En nu zijn er de cijfers van de theologische faculteit van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Die meldt tevreden dat er dit jaar maar liefst 40 procent meer studenten zijn. Bij de VU hebben zich 163 eerstejaars gemeld voor een bachelor- of masterstudie. De helft komt voor de theologieopleiding, de andere helft voor de studie religie en levensbeschouwing.

Het is een boeiend verschijnsel. Veel van die nieuwe godgeleerden zijn niet religieus, maar ze zien in dat religie een factor van belang is in deze samenleving en wereld. ,,Levensbeschouwing doet er toe’’, zegt decaan Wim Janse van de theologieopleiding van de VU in het Nederlands Dagblad.
Bij de universiteiten die een kerkelijke theologieopleiding bieden, is het aantal studenten stabiel of zelfs iets gedaald. Al weer een fraaie illustratie van het feit dat de aandacht voor levensbeschouwing buiten de kerkmuren, waarbinnen het op veel plaatsen steeds stiller
wordt, onverminderd door gaat.

Ex-moslims

Moslims die zich bekeren tot het christendom lopen ook in Nederlandse opvangcentra het risico gepest of gediscrimineerd te worden. En het kan erger. Soms wordt hun leven bedreigd. Ik berichtte daar al enige jaren geleden over. En gisteren meldde de LC dat het ook in Friesland gebeurt.
Op de pagina geestelijk leven van mijn krant stond een interview met de initiatiefneemster van opmerkelijke Arabisch-Nederlandstalige diensten, waarvan er zondag weer eentje in Leeuwarden is. Ze wilde nauwelijks op de kwestie van de bedreigingen ingaan, maar bevestigde dat die in centra zeer reëel is.

Als voorbeeld werd het centrum in Dokkum genoemd, omdat dat inmiddels gesloten is. Dat kon dus geen repercussies hebben voor betrokkenen. De kwestie van asielzoekers met een moslimachtergrond die zich vaak in alle stilte in een kerk laten dopen, vormt een mijnenveld. Het ligt uitermate gevoelig.
Ook leidinggevenden in de centra zijn niet blij met bekeringen, begreep ik, want dat veroorzaakt immers op z’n minst onrust. En, een andere kwestie, hoe weet je zeker of er echt sprake is van een bekering? Misschien wil iemand vooral zijn kans op uitzetting naar het islamitische thuisland mee verkleinen.

Als dat laatste het geval is, is dat niet slim. Ik hoorde dezer dagen ook van een paar dat om hun christelijke geloofsovertuiging Iran ontvluchtte. Hun asielaanvraag is nu net voor een tweede keer afgewezen. De kwestie van ex-moslims mag dan een mijnenveld zijn, met ons uitzettingsbeleid denderen wij als Nederland daar onbevreesd doorheen.

Paus Johanna

Als het over het Vaticaan gaat, zijn veel mensen onmiddellijk geneigd allerlei complottheorieën te geloven. ‘Als de archieven van Rome zouden opengaan, zou het bewijs gevonden worden dat heel het christelijk geloof onzin is.’ En paus Johannes Paulus I, die in 1978 al na 33 dagen pontificaat stierf, werd natuurlijk vermoord.
De geslotenheid van het Vaticaan en zijn eerbiedwaardige geschiedenis prikkelen de verbeelding. Sinds het succes van ‘De Da Vinci Code’ van Dan Brown is een ongekend aantal titels in de categorie Spannend Boek verschenen rond religieuze malversaties. En het Vaticaan speelt in menig thriller geregeld een hoofd- dan wel bijrol.

En nu staat er weer een film op stapel die op deze trend inspeelt met dus een prachtig en dit keer eeuwenoud verhaal over het centrum van de macht van de Rooms-Katholieke Kerk. Halverwege december gaat in ons land ‘Pope Joan’ (‘Die Päpstin’) in première, over de legendarische vrouwelijke paus Johanna.
Het is natuurlijk een prachtverhaal: in de negende eeuw - maar het kan net zo goed de elfde eeuw zijn geweest - was er een vrouw die zich met succes voordeed als man. Ze maakte een kerkelijke carrière en belandde dus uiteindelijk op de pauselijke stoel. Ze raakte echter zwanger en beviel tijdens een processie waardoor de waarheid aan het licht kwam.

De film is, zeggen de makers, gebaseerd op ‘a true story’. Ja hoor, tuurlijk. Het verhaal over de vrouwelijke paus deed al aan het einde van de middeleeuwen de ronde, maar is toch echt slechts een verzinsel. Ook onder de middeleeuwers waren er die vonden dat de waarheid een mooi verhaal niet in de weg mag staan.

Ikeatheorie

Ellen van Wolde houdt vandaag haar inaugurele rede als hoogleraar exegese van het Oude Testament aan de Radboud Universiteit. Haar boodschap was gisteren al uitgebreid in het nieuws. Aan het begin van Genesis, zo zegt Van Wolde, staat niet dat God de aarde en hemel schiep. Wel dat hij die twee scheidde.
Volgens haar zou het Hebreeuwse goddelijke werkwoord ‘bara’, dat traditioneel met ‘scheppen’ wordt vertaald, hier dus als ‘scheiden’ moeten worden gelezen. Onder theologen is met enige verbazing op de ophef gereageerd. Het was al lang bekend, klinkt het van diverse kanten, dat ‘bara’ ook die betekenis kan hebben.

Er was, voor God aan de slag ging, al water en daarin leefden al monsters. Hij schiep dus niet iets uit niets, aldus Van Wolde, die gelooft dat daarmee de in dit Darwinjaar herleefde discussie over de schepping van de wereld in zwaardere christelijke kring onzinnig is geworden. De bijbel zelf zegt het: God was niet de schepper.
Maar dat is wel een erg merkwaardige gevolgtrekking. Ook onder degenen die geloven dat God de wereld schiep, is al lang en breed nagedacht over de melding aan het begin van Genesis dat de aarde woest en ledig was. Waarom zou God niet ook aan de wieg hebben gestaan van de chaos die aan de orde vooraf ging?

Ter illustratie: gistermorgen vroeg bleef ik thuis, omdat er van Ikea een aantal grote en loodzware pakketten zou worden bezorgd. De pakketten zijn door mij wat chaotisch neergezet en ik ben snel naar de krant vertrokken. Zojuist thuisgekomen heb ik orde geschapen in de door mijzelf geschapen chaos.
Deze Ikeatheorie is wellicht wat simpel, maar zo kan God toch ook gewerkt hebben aan de hand van een heilige chaos? Er staat meer in de bijbel dan alleen Genesis. Zo zegt God in Job bijvoorbeeld: ,,Waar was jij toen ik de aarde grondvestte?’’ Het is wat hovaardig en beslist ook dwaas te menen dat deze inauguratie revolutionair is.

Relisurfen

Afnemende belangstelling voor geloof? Dat valt niet uit het internetgedrag van de Nederlanders op te maken. Althans, dat zegt het bedrijf OnlineResults, dat zich met virtuele marketing bezighoudt. Eén op de vijf mensen bezoekt geregeld sites met informatie over religie, geloof en levensbeschouwing.
De conclusie aan het begin lijkt niet helemaal gerechtvaardigd te worden door de uitkomst van het onderzoekje van OnlineResults. Dat één op de vijf Nederlanders relisurft, staat nog niet in verhouding met de laatste CBS-cijfers waaruit blijkt dat nog altijd ruim de helft van de volwassenen zich tot een kerk of levensbeschouwing rekent.

Maar toch, het is aardig dat ook commerciële internetdeskundigen opmerken dat religie het goed doet op het weg. Er wordt, als je OnlineResults mag geloven, door miljoenen geregeld gezocht naar informatie over religie. Dat blijkt een heel breed terrein. Het gaat niet alleen om godsdiensten, maar ook om bijvoorbeeld filosofie of hekserij.
Speciaal noemt het bedrijf Jehovah’s Getuigen. Dat is extra aardig, want juist door hen had ik hier de afgelopen weken een vertwintigvoudiging van het aantal bezoekers. Dat is te danken aan het feit dat iemand de bijdrage ‘Nieuwe aarde’, die ik in augustus hier schreef, op een virtuele ontmoetingsplek van Jehovah’s Getuigen heeft gelinkt.

Bij OnlineResults zijn ze wat verbaasd over het enthousiaste internetgedrag van bijvoorbeeld Jehovah’s Getuigen. ,,In de van oorsprong wat conservatieve wereld van de religie gaat men steeds meer met de laatste ontwikkelingen mee.’’ Zo geformuleerd zullen er overigens nogal wat behoudende gelovigen zijn die van zo’n constatering zullen schrikken: we glijden af!
Maar het valt mee. OnlineResults doelt op communities die rond kerk en geloof zijn gebouwd als Tangle.com of complete tv-zenders als ComeTogetherTv.nl. Een aardige constatering is ook dat de populairste relisurfplekken op het net zijn opgezet door individuele gelovigen. Kerken en andere officiële religieuze instanties kunnen daar nog een puntje aan zuigen.

Domineesdochter

K3 is weer compleet. De Amsterdamse Josje Huisman is sinds zaterdagavond het derde lid van de onder kinderen populaire groep. En in christelijke media en fora zingt het nu rond: de 23-jarige blondine die de komende tijd naast Karen en Kristel mag optreden (midden foto) is een domineesdochter.

Josje is de jongste dochter van Cees Huisman, predikant van de Protestantse Gemeente te Meppel. Het Nederlands Dagblad noteert onder meer: ,,Of het nieuwe K3-lid leeft in het van thuis meegekregen geloof, is niet na te gaan. Sterker nog: er is op internet zo onwaarschijnlijk weinig informatie over haar te vinden, dat gevreesd moet worden dat ook haar verleden zorgvuldig is gewist.’’

Of ze nog wel of niet geloofd en of het beleid is om dit achter de schermen te houden - het is wel opmerkelijk dat al weer een zingende ster aan het Nederlandse firmament een kerkelijke achtergrond heeft. De vier finalisten van Idols van vorig jaar hadden ook allemaal leren zingen in de kerk en het gospelkoor. En die waren, begreep ik, wel allemaal gelovig.

Het patroon lijkt me duidelijk, en de wijze les die daar uit te trekken valt, ook: wil je dat je kinderen later goede kans maken om in de schijnwerpers te komen, zonder dramatisch af te gaan voor een kritische jury en voor het oog van het hele Nederlandse volk, stuur ze dan naar de kerk.

Levensfilm

Er was een reden waarom ik zo enthousiast afstapte op die evangeliserende mevrouw - zie mijn log van gisteren. Ik zag in een andere taal een brochure liggen die ik onmiddellijk herkende als het boekje dat ik als kind eens had gekregen in de befaamde Bijbelkiosk op de boulevard van Scheveningen.
Dat het ding nog bestond! De mevrouw bleek het werkje in allerlei talen te hebben en vond die ene Nederlandse, waarvan ze wist dat die er tussen moest zitten. En nu heb ik de brochure, die ik indertijd zou nauwgezet had bestudeerd, weer in mijn bezit: ‘Een brief voor jou.’ Het is een feest der herkenning om door de 64 pagina’s heen te bladeren.

Ook zonder het in te kijken, kon ik van alles uit de inhoud vertellen. Die ‘brief voor jou’ is natuurlijk de bijbel, en die kon je in ruim 70 uur doorlezen. Na even bladeren zag ik dat ik het goed had onthouden: ,,Wanneer men de Bijbel hardop voorleest, op de gewone manier van spreken, heeft men 70 uur en 40 minuten nodig.’’
Ik las ook weer die wonderlijke anekdotes over bijbels die werden ingemetseld, verkwanseld, gebakken, verscheurd en doorschoten: een soldaat had in de loopgraaf zijn zakbijbeltje in zijn borstzak gehad en die had een kogel opgevangen. Die bijbel, vertelde de soldaat, heeft mijn leven twee keer gered. Hij had er ook toegang tot het eeuwig leven door gekregen.

Er zijn echter twee bladzijdes die echt in mijn geheugen zitten gebrand. Het gaat om ‘De film van een leven’ waarin wordt verteld hoe mensen tijdens hun leven worden afgehouden om zich te bekeren. Ze zijn achtereenvolgens te jong, te zorgeloos, te zelfbewust, te gelukkig, te druk, te bezorgd, te oud en tenslotte is het volgens het plaatje ‘Te laat’.
Ik heb die aardige dame niet verteld hoe beklemmend ik die twee pagina’s vond en, nu ik ze weer voor me heb, nog vind. ,,Zal het voor jou ook eenmaal te laat zijn?’’ Zoveel jaren na die keer dat ik het boekje voor het eerst bestudeerde, weet ik hoe waar het is wat er bij staat: ,,Het leven is kort. Het gaat snel, als een film.’’

Bruine kleur

Ze was blij verrast met de belangstelling. Iemand die enthousiast op háár afstapte, dat maakte ze zelden mee. De dame van de Britse evangelische Kos Christian Fellowhip was helemaal ingesteld op norse, afwerende reacties op haar eenvoudige evangelisatiepost in de haven van Kos-Stad. You make my day!
We hadden dan wel vakantie, maar ik kon het niet laten om dat unieke verschijnsel van dichtbij te bekijken. Vrijwel iedere Griek is per definitie en automatisch lid van de Grieks-Orthodoxe Kerk. En die kerk moet net als alle andere oosters-orthodoxe kerken niets hebben van proselitisme, moeilijk woord voor ‘zieltjeswinnerij’.

In augustus had ik een jonge zendeling van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (beter bekend als de kerk van de mormonen) geïnterviewd. De Leeuwarder Ezra Steinvoorte was net terug van een kleine twee jaar zending in Griekenland. Zendelingen, vertelde hij, worden door Grieken vaak nageschreeuwd en uitgescholden.
,,Als je Griek bent, ben je orthodox. Ben je niet orthodox, dan ben je geen Griek’’, aldus Steinvoorte. Niet alleen mormonen ploegen op Griekse rotsen, dat geldt ook voor zo’n evangelische gemeente als die Fellowship of voor rooms-katholieken. Die laatste hebben een piepklein kerkje in Kos-Stad, dat we vanzelfsprekend hebben bezocht.

De colporterende mevrouw gaf me een heel aardige folder, helemaal in de stijl van de strooibiljetten die bij de vele rondvaartboten in de haven werden uitgedeeld. Daarin wordt blijvende ontspanning en zekerheid beloofd. Het vervallen, ooit door ridders gebouwde fort bij de haven wordt ter illustratie genoemd van de beperktheid van menselijke zekerheden.
De folder eindigt met: ,,Bedenk hoe geweldig het zou zijn wanneer u niet alleen met een spectaculaire bruine kleur en wat souvenirs zou thuiskomen, maar ook met vrede met God!’’ Inderdaad, dat is wat. Want mijn kleur is ruim een week na thuiskomst allang niet meer zo spectaculair en vandaag is de vakantievrede wreed beëindigd.

Stille tijd

Een beetje goede vakantie is een en al 'stille tijd'. Maar in het jachtige leven iedere dag een moment vrijmaken voor meditatie is een mooi ideaal dat lang niet iedereen kan opbrengen. En er zijn er die dat intussen wel betreuren. Voor deze mensen heb ik een aardige tip, die ik tegenkwam in de sacristie tussen het klooster en de kerk van de dominicanen in Zwolle.
Bevestig een boekenhouder boven je wastafel, zet daarop een stichtelijk boek open en benut de tijd voor het tandenpoetsen ook geestelijk. Misschien ga je er ook vanzelf langer door poetsen. En misschien vergaat het je wel als mijn vader die wel eens riep na het lezen van een bijbelgedeelte en een overdenking in het bijbels dagboek na het avondeten: ,,Ik kan bijna niet wachten tot morgen!’’

Korte Metten is op vakantie.