Startzondag

Het vergaderseizoen is ook in de kerken weer losgebarsten. Ik merk het aan mijn agenda. Veel lokale gemeenten luiden de drukte in met een speciale startzondag. Afgelopen zondag nam ik een kijkje bij de Protestantse Gemeente te Franeker. Daar was een Wake Up Call georganiseerd, een activiteit van JOP, de jongerenbeweging van de Protestantse Kerk in Nederland.
JOP is een fenomeen. Toen een paar jaar geleden op een landelijke synode de komst van JOP werd aangekondigd, hoorde ik dat wat sceptisch aan. Veel kerkelijk jeugdwerk was immers al een zachte dood gestorven. Maar, JOP blijkt een schot in de roos. Vooral de regeling dat plaatselijke gemeenten een jongerenwerker kunnen ‘leasen’.

Wie een kijkje neemt op de website van JOP komt de portretjes tegen van ruim vijftig blije, moderne en vaak jonge mensen die zich willen inspannen voor de kerkelijke jeugd. En ze doen ook aardige dingen. Dat zag ik zondag. Zo’n Wake Up Call, bedoeld voor jongeren, zit leuk in elkaar. En wordt desgewenst voor iedere lokale situatie aangepast.
In Franeker hadden ze er voor gekozen om de Wake Up Call voor heel de gemeente te organiseren. Zoals de gangmakende deejay, die zijn sporen heeft verdiend als publieksopwarmer bij de commerciële omroep, het zei: er waren jongeren van alle leeftijden. Kinderen, jongeren en ouderen deden leuk mee in en om de Zilverstraatkerk in Franeker.

Er was van alles te doen. Er waren serieuze activiteiten als ‘Meek A Preek’ en ‘Gebeden maken’, maar daar was de minste belangstelling voor. De bezoekers wilden deze zondagmiddag even iets anders doen in en bij de kerk. Zoals schilderen of sumoworstelen in de inmiddels bekende kogelronde pakken, waarmee je ternauwernood kunt opstaan als je tegen de vlakte bent gegaan.
De sfeer was plezierig en het weer werkte mee. En er waren bemoedigend veel jongeren en kinderen, vond een oudere broeder met wie ik in gesprek raakte. ,,De kunst is om ze ook de ‘rest’ van het jaar vast te houden.’’ En daar legde hij precies de vinger bij de tere plek. In de kerk kan het wel een middagje ‘leuk’ zijn, maar niet een heel seizoen.

iChismus

Sinds een paar dagen ben ik de trotse eigenaar van een iPhone 4. Nee, ik heb geen last van de death grip, die bellen onmogelijk maakt, en andere ongemakken. Wel verbaast het me elke keer weer dat het blijkbaar nog steeds een onmogelijke opgave is om een batterij te produceren die het echt lang uithoudt. Ach, ik zou hier uren over kunnen spreken.
Tussen allerlei handige apps die ik op mijn telefoon heb gezet, zit natuurlijk ook een mapje met de titel ‘Bijbel’. Duhuh. Wat ik daar aan handige en verrijkende programma’s in heb zitten zal ik met u delen op het moment dat ik daar een uitgesproken mening over hebben. Over de jongste aanwinst - de enige die niet gratis was - wil ik het nu alvast wel met u hebben: de iChismus.

De iChismus is een uitgave van Kok ten Have en is een initiatief van Refo500, de grootscheepse herdenking van de Reformatie uit 1517. De iChismus omvat de zogenaamde ‘Drie Formulieren van Enigheid’, die door de roemruchte gereformeerde synode van Dordrecht van 1618-’19 als de grondslag van de vaderlandse kerk werd aanvaard.
Voor de niet-ingewijden de drie belijdenisgeschriften, want daar gaat het om, op een rijtje. Allereerst de Heidelbergse Catechismus die in 52 ‘Zondagen’ (in totaal 129 vragen en antwoorden) systematisch de geloofsleer doorwerkt. Dan zijn er de Dordtse Leerregels (die de opvattingen van de remonstranten bestrijden) en tenslotte de bekende Nederlandse Geloofsbelijdenis.

Ik heb graag de €1,59 voor deze app betaald. Ik was om toen in het persbericht de catechismus een inventief vraag-en-antwoordsysteem werd genoemd. Maar, ik ben teleurgesteld. Het taalgebruik is archaïsch. Met woorden als ‘den’ en ‘dezen’ en als je op de bijbelse linkjes klikt, krijg je teksten uit de Statenvertaling te zien: ‘Den Heere’ of ‘neen Hij, geenszins’.
Dat is een gemiste kans. Al jaren geleden is de Heidelberger opgefrist. Ik leerde als twaalfjarige al een versie zonder ‘den’ of ‘generlei wijze’ - en dat is al geruime tijd geleden kan ik u verzekeren. Ik begrijp deze actie van Kok ten Have niet. Ik had deze versie verwacht van een ‘zware’ reformatorische broeder, niet van de uitgever van Harry Kuitert.

Vakantie

Na een bezoekje aan het Titus Brandsma Museum in Bolsward (van harte aangeraden) passeerde ik vorige week de aanpalende Sint Franciscuskerk. De kerkdeuren stonden uitnodigend open. Zoals veel rooms-katholieke parochiekerken is dit godshuis tijdens de zomer de meeste dagen van de week open - daar kunnen de protesten een voorbeeld aan nemen!
Een familie op vakantie stond voor het kerkplein stil. Oma, ouders, paar kinderen van de basisschoolleeftijd. Ze hadden, hoe zeg ik het netjes, in een Vogelaarwijk kunnen wonen. Oma stelde voor om een kijkje in de (prachtige) kerk te nemen. Haar (schoon)dochter vond dat een belachelijk idee. Een kerk bezoeken, vrijwillig? Ben je gek, we hebben vakantie! Het idee.

En dus liep de familie door. De (schoon)dochter vertelde aan haar kinderen, die waarschijnlijk nog nooit een kerk van binnen hadden gezien en geen enkel teken van afschuw hadden vertoond toen oma voorstelde om de Franciscus te bezoeken, dat oma als kind iedere zondag naar de kerk moest. En moeder demonstreerde: ze trok haar dochtertje aan het oor. Zo ging dat toen.
Onzin, zei de grootmoeder. Ze was nog nooit op die manier mee naar de kerk genomen. Je ging vanzelfsprekend mee, zo ging dat toen. Haar verhaal ging verloren, want kleinzoon en vader hadden inmiddels iets anders opgemerkt en namen de conversatie over. Oma deed er verder het zwijgen toe. Het onderwerp was ook volstrekt niet belangrijk.

In Friesland werken deze zomer weer een paar honderd kerken mee aan Tsjerkepaad: ze zijn dan op zaterdagmiddagen geopend en bieden vaak extra’s als exposities van bijvoorbeeld doopjurken en orgelconcerten. Vorig jaar trokken ze samen zo’n veertigduizend bezoekers. En daar zitten veel mensen bij die zelden of nooit in de kerk komen.
Maar het is ook goed om eens ruw bij een ander feit te worden bepaald: heel veel mensen hebben ook werkelijk niets (meer) met een kerk. Het is tijd voor vakantie, dacht ik, toen dat gezin doorliep en ik afsloeg richting mijn auto. Dat kwam goed uit, want een dag later begon mijn vakantie. En het moet wel heel gek gaan, wil ik dezer weken niet als toerist kerken bezoeken.

Korte Metten is dus een paar weken met vakantie.

Virtuele kinderkerk

Ik had het blad al bijna dichtgeslagen, toen ik achterin ELKkwartaal, het blad van de Evangelisch-Lutherse Kerk, een aardig artikeltje zag staan. In Finland, zo meldt het blad, hebben ze sinds ruim vier jaar een virtuele kinderkerk: Lastenkirkko.
Het ziet er uit en het werkt min of meer net zo als Habbo Hotel, een wat simpel weergegeven wereld waarin kinderen rond kunnen lopen, een eigen kamer kunnen nemen en met elkaar contact kunnen leggen. Een redelijk veilige omgeving ook.

De initiatiefnemer van de virtuele kerk is Juha Kinanen die zijn idee voor zo’n kerk uitprobeerde in inderdaad Habbo Hotel. Het sloeg aan en hij begon namens de Evangelisch-Lutherse Kerk in Finland met Lastenkirkko, dat nu zo’n 22.000 jonge gebruikers heeft.
Net als in Habbo kunnen kinderen hun eigen avatar (figuurtje) maken en rondstappen in en rond een kerkgebouw. Daar kunnen ze muziek luisteren, chatten en spelletjes spelen met kerkelijke attributen. Er kan op het orgel gespeeld worden en er kunnen kaarsjes worden gebrand.

Kinderen kunnen er ook met vragen terecht en er is allerlei informatie over het christelijk geloof te vinden. Zo is er een adventskalender. En er is iedere zondag om 12.00 uur een kerkdienst, waar iedereen welkom is.
Jammer dat ik geen Fins ken, ik zou het wel eens willen meemaken. We hebben iedere maandag in de Leeuwarder Courant een verslag van een kerkdienst, het zou toch aardig zijn om in die rubriek een impressie te kunnen geven van een virtuele kinderkerkdienst.

Oranjemis

De kans is groot dat als bisschop Jos Punt van Haarlem had geweten wat voor tumult er rond de schorsing van de ‘Oranjepastoor’ Paul Vlaar in Obdam zou ontstaan, hij zou hebben volstaan met een indringend gesprek. De bisschop is verbaasd over al het verzet onder de parochianen. En ook teleurgesteld. En dat kan ik me voorstellen.
De Rooms-Katholieke Kerk heeft een rijke traditie als het gaat om het vieren van de eucharistie in een wereldse setting. Om dicht bij de mensen aan te sluiten worden er bijvoorbeeld carnavalsmissen gehouden, of een eucharistie in de botsautootjes op een kermis. Wat is er dan mis met een vlotte pastoor die een eucharistie een oranjetintje geeft?

Punt probeert dit nu uit te leggen in een brief aan de gelovigen in zijn bisdom. Het is een goede brief, waarin hij vertelt dat in de dienst een grens werd overschreden. Zo was de schuldbelijdenis vervangen door een verhaaltje over een scheidsrechter, was het evangelie vervangen door een ode op het oranjegevoel en werden bij het uitdelen van de hostie profane liederen gezongen.
Een gevleugelde uitdrukking van mijn goede vader, die overigens als rechtgeaard protestant weinig heeft met de mis, luidt: ,,Sommige zaken verdragen geen scherts.’’ Als je als katholiek gelooft dat Christus in de eucharistie daadwerkelijk aanwezig is, dan moet je niet uitgelegd hoeven te worden dat er best in de dienst op het WK ingespeeld mag worden, maar dat de eucharistie zelf heilig is.

Dat is waar de teleurstelling van Punt zit. Hij begrijpt best dat mensen met Vlaar weglopen en voor hem opkomen, maar hij had ook graag dat begrip gezien voor zijn stap: een tijdelijke schorsing van de pastoor, omdat die blijkbaar de fijngevoeligheid miste om de oranjegekte in de kerk maar slechts in beperkte mate toe te staan.
Net als de jonge pastoor weet ook de modale gelovige niet meer hoe heilig het heiligste sacrament van de RK Kerk is. En dat is waar de werkelijke pijn van dit drama van de Oranjemis zit. Dat eigen kerkleden voor de tv-camera’s net zo hard als buitenstaanders roepen dat de ‘pedofiele’ kerk boter op haar hoofd heeft, maakt het extra pijnlijk.

Processie

Als redacteur geestelijk leven is niets menselijks mij vreemd - dat moet ook volgens de functieomschrijving, anders kun je die baan niet goed doen. Vanmorgen bij de eerste koffie werkte iets mij flink op mijn irritatiespieren en ik had weinig zelfonderzoek nodig om te weten waarom: ik voelde mij miskend.
Het kwam door een bericht dat de voorpagina van het Nederlands Dagblad sierde. ‘Maria na eeuwen weer door Leeuwarden’. Het bericht was overgenomen van het ANP. De bron, zo bleek al snel, was het bisdom Groningen-Leeuwarden dat dit bevestigd had, na een bericht daarover in het Friesch Dagblad van gisteren.

Op zich was verder niks mis met het bericht. Behalve het feit dat wij als Leeuwarder Courant (lees: IK) dat bericht afgelopen zaterdag al hadden gebracht. Sterker nog, ik had het vorig jaar al gemeld. Aanvankelijk was het de bedoeling toen al een processie met een vijf eeuwen oud Mariabeeldje door Leeuwarden te houden, maar na ampel beraad was dat een jaar uitgesteld.
Op deze plek schreef ik er toen al over. En in de krant had ik een veel uitgebreider verhaal over het beeldje Onze Lieve Vrouwe van Leeuwarden, dat in de zestiende eeuw van heinde en ver mensen trok, omdat het miraculeus zou zijn. En dat het jaarlijks in processie werd rondgedragen, tot de katholieke eredienst werd verboden. Nu ja, lees hier maar na.

De Leeuwarder Titus Brandsmaparochie heeft de extra voorbereidingstijd goed gebruikt. De parochie pakt dit najaar flink uit rond Maria. Er komt behalve de processie ook een tentoonstelling met Mariabeelden en gelovigen wordt gevraagd of ze mooie verhalen hebben over en rond Maria. Die worden dan gebundeld.
Het is voor de overheid nog even wennen, dat nieuwe zelfbewustzijn van de katholieken, waardoor ze nu weer plechtig de straat op willen. Toen de parochie vorig jaar voor het eerst een vergunning aanvroeg voor een processie over de openbare weg, dacht de ambtenaar dat het om een groepje mensen ging dat louter van de stoep gebruik zal maken.

Dat het echt een optocht werd met een muziekkorps en in ieder geval enige honderden mensen, en dat die de hele breedte van de straat nodig zouden hebben, had die ambtenaar zich even niet gerealiseerd. Ach, het viel de man of vrouw ook niet kwalijk te nemen: de laatste katholieke processie in Leeuwarden was in 1578.

Kopje onder

Het is altijd leuk om iets nieuws te horen en mee te maken. Dat overkwam me vandaag weer eens. Ik was op bezoek bij de Messiaanse Gemeente Mayaan Yeshua in Drachten. Aanleiding was het feit dat er twee mensen in een vijver gedoopt zouden worden.
Mayaan Yeshua zorgt bij eerste oogopslag, maar ook bij nadere bestudering, voor verwarring. Voorbijgangers die de doopplechtigheid zagen, dachten met een joodse groepering te maken te hebben. Dat was niet zo heel vreemd: een aantal mannen - sommigen flink bebaard - had een kipa (keppeltje) op en binnen ook een talliet (gebedsmantel) om.

De gemeente houdt de sjabbat als dag des Heren en gebruikt daarnaast ook dat ‘gemeente’ en ‘synagoge’ door elkaar. Maar het is dan wel een synagoge waar ‘Jesjoea’ - zo wordt Jezus consequent genoemd - als Messias beleden wordt. In een foldertje erkent Mayaan Yeshua dat dat vragen oproept. Bij christenen en bij Joden.
De streekgemeente is gesticht vanuit de Zevendags Baptisten Gemeente in Leeuwarden, met wie men gisteren ook een gezamenlijke dienst heeft. Maar in Drachten gebruiken ze liever ‘Messiaans’ in de naam om te benadrukken dat ,,we verlost zijn door de Messias van Israël’’. Beide Friese gemeenten maken ook deel uit van een klein Messiaans platform van gemeenten voor zowel Messiasbelijdende joden als niet-joden.

Dat was echter niet het opvallend nieuwe, wat ik hoorde en zag. Dat betrof de uitleg van de doop door voorganger Gerard Wijtsma, die tijdens de lofprijzing (met veel Hebreeuws) behalve gitaar ook fantastisch mondharmonica speelde. Hij vertelde aan de hand van een reeks bijbelteksten dat de doop al in Israël bestond. Hij doelde op de rituele wassing uit de wetten van Mozes. De Israëlieten lieten zich niet wassen, dat deden ze zelf.
En zo blijkt niet alleen de kinderdoop (Wijtsma sprak van ‘besprenkeling’, want het is in zijn ogen geen doop) niet juist, ook de in evangelische kring bekende doop door onderdompeling door ánderen klopt niet. In plaats daarvan hoort er sprake te zijn van zelfdoop. Je moet zelf een stap zetten naar de Allerhoogste: ík moet mijn oude leven afleggen.

De dopelingen, een echtpaar, gingen gisteren dan ook alleen te water en Wijtsma en alle andere broeders en zusters bleven op de kant. En de twee gingen zelf om de beurt kopje onder.

Scoren met Maria

Als ik de Rooms-Katholieke Kerk was, zou ik het succes van Lesley Sneijder, dat kleine mannetje dat gisteren met een kopbal Nederland een historische overwinning op Brazilië bezorgde, onmiddellijk verzilveren. Ik zie de advertentiecampagne al voor me: ‘Word ook een winnaar.’ Of: ‘Wil je weten wat Wesley drijft?’ Of: ‘Scoor ook met Maria.’
Wesley Sneijder is immers rooms-katholiek geworden. Hij gaat trouwen - wie weet dat niet in het land waarin we lang Henk van der Meijden hebben verketterd - met Yolanthe Cabau van Kasbergen. Het wordt een groot langdurig feest in het buitenland, ik ben even vergeten waar, en Yolanthe wilde ook dolgraag voor de kerk trouwen.

Sneijder, zo werd vorige maand bekend, heeft zich om die reden tot het katholicisme bekeerd. Hij heeft zich laten dopen en doet daar niet stiekem over. Tegen de Volkskrant heeft hij gezegd dat hij dagelijks via de telefoon het Onze Vader bidt met zijn aanstaande (inmiddels zit ze in Zuid-Afrika zag ik op de tv). Ook sms’t hij veel met de priester die hem doopte.
,,Ik heb altijd geloofd in God, maar was niet katholiek. Het geloof geeft mij kracht’’, aldus de Oranje-international. En hij vertelt dat hij ook regelmatig zelf bidt. ,,Dan zoek ik een rustig plekje op.’’ Bidden helpt, weet Sneijder. ,,Als ik me even niet lekker voel, bid ik en dan kan ik dat vervelende gevoel van me afwerpen.’’

Een mooi getuigenis. Geen wonder dat ze in de katholieke kerk met hem weglopen. Er is een vervelend smetje: Sneijer is gescheiden. Maar gelukkig, dat is voor de kerk geen probleem. Dat is gebeurd voor zijn bekering. Zijn vorige huwelijk was niet in de kerk ingezegend en dan werpt het canoniek recht geen roet in het eten.
Van een paar voetbalminnende katholieken heeft Sneijder een katholieke ‘starterskit’ gekregen. Met daarin een boekje met een introductie op het katholicisme, goede wijn en typisch katholieke dingetjes als een rozenkrans en een bidring. Dat laatste kleinood kende ik nog niet, maar na wat googelen moet ik zeggen: dat is absoluut een mooi sierraad. Zou hij die gisteren gedragen hebben?

WK en iPhone

In met name bevindelijk-gereformeerde kring geldt voetbal als afgoderij (zie vorige blog). Niet veel mensen zullen dat na zeggen, maar met een beetje goede wil zijn in voetbal en zeker het WK religieuze dimensies te ontdekken. Als je de ruime definitie van religie hanteert als het pakket dat mensen hebben om betekenis aan hun leven te geven, om boven het alledaagse uit te stijgen.
De fans van het Nederlands elftal zijn absoluut gelovigen. Velen beschikken over een groot geloof, ze zijn er van overtuigd dat deze spelers wereldkampioen kunnen worden. Een aantal had er zelfs een dure reis naar Zuid-Afrika voor over. Maar ook de gelovigen hier leven in een tijd van grote verwachting (advent): naar iedere wedstrijd van Nederland wordt toegeleefd.

Wanneer de wedstrijd (bijna) daar is, bereikt de religieuze ervaring een hoogtepunt. Met elf priesters op het veld en de norskijkende hogepriester in een glimmend grijs kostuum zonder stropdas langs de kant. Er wordt gebeden opdat een actie van de eigen ploeg slaagt en die van de tegenstander niet, en er wordt volop gedankt wanneer er een punt wordt gescoord.
Tegen een collega die fan is van SC Cambuur in Leeuwarden zeg ik, na al weer een teleurstellende wedstrijd van ‘zijn’ ploeg, dat hij als Cambuurfan een groter geloof koestert dan ik. Hij gelooft immers ook in iets bovennatuurlijks: iets dat niet naar menselijke maatstaven voor de hand ligt en is te controleren. Het aardige is dat hij een van de weinigen is die dat direct beaamt.

En religie beperkt zich niet tot het voetbalveld. Een ander voorbeeld vormt de de nieuwe iPhone 4 van Apple, die een aantal bevoorrechte mensen in de Verenigde Staten en in ons omringende landen de afgelopen dagen in ontvangst mocht nemen. Velen stonden daarvoor uren in de rij, ook dat werd ervaren als de finale van een lange, gespannen adventstijd.
Naar de komst van de nieuwe iPhone wordt ook in Nederland, waar we langer moeten wachten, reikhalzend uitgekeken. Ik geef het toe, ook door mij en ik ben niet eens een echte Apple-aanhanger. Sommigen zijn zelfs donderdag naar Frankrijk of Duitsland afgereisd om het ding te bemachtigen. En nu onder de eerste gebruikers allerlei gebreken van het ding worden ontdekt, met name de beroerde ontvangst wanneer de telefoon in de hand wordt gehouden, is bij velen de desillusie groot.

Apple is nog niet met een fatsoenlijke reactie gekomen. Er is alleen een mailtje van het mailadres van Apple-topman Steve Jobs. De strekking: de iPhone 4 heeft geen probleem, ú bent het probleem, u houdt het ding verkeerd vast. Het ongeloof op de internetfora is enorm. Dat de ‘Verlosser’ met zo’n antwoord komt - onvoorstelbaar.
De echte Apple-gelovigen laten zich niet uit het veld slaan en verdedigen hun ‘Redder’ en zijn bedrijf als krampachtige zeloten, waarmee ze anderen weer in de gordijnen jagen. Het zijn maar twee voorbeelden van wat dominee Kempeneers (zie vorige blog) de afgoden van deze tijd zal noemen. Hij heeft gelijk: je hoeft niet twee keer per zondag naar de kerk te gaan om een groot geloof te koesteren.

Antivoetbalgebed

Als kind zag ik eens een tekenfilmpje met - ik geloof - Yogi Beer. Hij stond met een stel andere beren op rij in het gelid en de boswachter vroeg een van de beren om als vrijwilliger een stap naar voren te zetten. Yogi staarde onnozel naar de lucht en dacht: ik verzet geen stap. Maar hij had niet in de gaten dat de rest een stap achteruit had gedaan. Yogi was niet van positie veranderd, maar toch nam hij opeens een uitzonderingspositie in. En was hij het haasje.
Aan deze scene moet ik geregeld denken als de gereformeerde gezindte in het nieuws komt. Beter bekend als de ‘zwartenkousenkerken’, de achterban van de SGP. Dat is nu ook weer het geval. De predikant van de ‘zware’ Christelijke Gereformeerde Kerk te Elburg, M.A. Kempeneers, is in het nieuws omdat hij bidt om het verlies van het Nederlands elftal, zodat de gekte rond deze afgoderij en dit toppunt van werelds vermaak zo snel mogelijk afzakt.

Nu is Kempeneers niet vies van stevige uitspraken. Hij kwam bijvoorbeeld vier jaar geleden al in de kijker toen hij zijn afschuw uitsprak over een bezoek van reformatorische scholieren aan een moskee. Een christen hoort daar niet, stelde hij in het Reformatorisch Dagblad. En schoenen uittrekken in zo’n bedehuis, zag hij als een knieval voor de islam. En nu is er dus zijn mening over voetbal op de website Refoweb.nl.
Ook al brengt Kempeneers het graag gepeperd, zijn mening over het voetbal is niks nieuws. Die wordt al jaren gehuldigd in zijn kring. En vergis je niet, de gereformeerde gezindte is volgens voorzichtige schattingen toch een slordige 250.000 zielen groot. Het adagium wel in, maar niet van de wereld wordt daar nog altijd hooggehouden. Velen in die kring hebben net zo’n afkeer van de tv, de bioscoop, loterijen, gokken, discotheken, dansen en bars als van voetbal. Bijvoorbeeld.

Het zijn de zaken die te vinden zijn langs de brede weg op de oude plaat van de verdervelijke brede weg tot het verderf en de smalle weg tot het eeuwig heil. Voor veel Nederlanders is dat nu onvoorstelbaar - ze deden als de beren rond Yogi een flinke stap terug - maar in de gereformeerde gezindte is dat nog altijd de realiteit van alle dag, die slechts wordt bevestigd door het onbegrip van de ‘rest’ van Nederland. Zij veranderden intussen niet van positie. En dat is dus nieuws.

Pionierspad

Zijn boek ligt nog op mijn bureau, als laatste op een naar stapeltje boeken dat mij nogal hinderlijk toeroept dat ik nog volop moet recenseren. ‘Authentiek - de zoeker en het verlangen’. Predikanten Boele Ytsma, die zich door zijn activiteiten op het web in korte tijd de status van ‘internetpastor’ heeft verworven, begint morgen aan een promotietoer van het boek.
Althans, dat was de bedoeling. Het door hem zelf uitgezette Pionierspad, een voettocht van het Muiderslot tot Vollenhove, is intussen een eigen leven gaan leiden. Er wordt zelfs gesproken van een ‘oecumenisch statement’. Nu is dat weer wat erg zwaar aangezet, maar toch, Ytsma krijgt veel mensen in beweging.

Een heel stel mensen meldde zich spontaan aan om met Ytsma op te trekken. En hij heeft ook zelf een stel wandelmaatjes uitgenodigd van uiteenlopende kerkelijke/religieuze snit, die allemaal graag ja zeiden.
Van dominees met een stevig geloof als Gerrit de Fijter uit Kampen (oud-synodevoorzitter van de PKN) en de vrijgemaakt-gereformeerde Jos Douma tot de ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse en de remonstrantse Tom Mikkers. En verder, lees ik, Tear-directeur Marnix Niemeijer, EO-directeur Jaap Kooij, Klaas van der Kamp van de Raad van Kerken (we werkten ooit samen op de kerkredactie van het Friesch Dagblad) en IKON-presentatrice Annemiek Schrijver. (Vaak vragen mensen mij of zij misschien familie is. Als ik dan bevestigend antwoord, word ik meteen met alle egards behandeld.)

Dat pelgrimeren voor kortere of langere tijd is ongekend populair. Dat heeft mij altijd wel geïntrigeerd. God heeft ons in de loop der eeuwen allerlei moderne vervoersmiddelen laten ontdekken, waarbij wel zelf niet meer in beweging hoeven te komen, maar toch gaan steeds meer mensen lopen.
Of religieus fietsen. Zoals die non die een paar dagen terug blijmoedig opstapte voor een tochtje naar Jeruzalem. Maar toch vooral lopen. Zo is in Friesland het Jabikspaad razend populair, het begin van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela, die weer door hele volksstammen wordt afgelegd.

Een populaire uitdrukking in christelijke kring is die van het volk Gods onderweg. Iedereen is bezig met zijn eigen woestijnreis naar het Beloofde Land met hier en daar een oase. Nu spreekt mij dat beeld wel aan, maar het heeft mij er nooit toegebracht om ook echt eindes te gaan lopen. Een religieuze ervaring op een harde kerkbank vind ik al mooi genoeg.
Beelden moet je beelden laten. De bijbel zegt dat we ook vreemdelingen en ‘bijwoners’ zijn, maar je ziet christenen ook niet massaal hun huizen voor tentjes verruilen. Wat overigens wel een prachtig statement zou zijn, meer nog volgens mij dan dat lopen, dat toch vooral de gelovige zelf goed schijnt te doen. Misschien leuk voor een volgende actie van Ytsma.

Voor wie Ytsma nog niet gevonden heeft op internet, op http://www.tochtgenoten.nl/ is het de komende dagen allemaal digitaal te volgen. En ja, je mag spontaan meelopen.

MAF

Sommige organisaties dwingen respect af. Zo eentje is de MAF die met vaak kleine vliegtuigjes (vooral Cessna’s) in Afrika, Azië, Eurazië en Latijns-Amerika luchtondersteuning biedt voor zendelingen in moeilijk toegankelijke gebieden.
De Mission Aviation Fellowship werd in de naoorlogse jaren opgericht door geallieerde piloten als een non-profit luchtvaartmaatschappij. De organisatie werkt vooral voor zendelingen, maar maakt ook veel medische noodvluchten.

Ik herinner me hoe een piloot eens op de lagere school over zijn werk vertelde. De jongensboekachtige avonturen spraken enorm tot de verbeelding, ondanks dat - of misschien juist omdat - het gevaarlijk werk bleek te zijn, waar mannen soms bij omkwamen.
Nu kijk ik er iets genuanceerder tegen aan. Bijvoorbeeld als ik lees dat piloten hun zekerheid opgeven, hun salaris inruilen voor het leven van giften van een vriendenkring en dat ze soms geen idee hebben hoe de scholing van hun kinderen zal zijn.

Een andere keer zal ik bij dergelijke keuzes eens een kanttekening maken. Nu volsta ik er mee te constateren dat het ook stoer is om zo’n stap te zetten. Zekerheden vallen weg. Behalve die ene, zo lees ik geregeld: dat de Here de weg zal wijzen.
Ik heb vandaag een persbericht binnengekregen. De Nederlandse afdeling, gevestigd in Harderwijk, houdt op 26 juni (Vliegveld Midden-Zeeland), 3 (Teuge) en 10 juli (Oostwold) open dagen. Je kunt de nieuwe Kodiak (foto) bewonderen, in de flightsimulator plaatsnemen en voor 35 euro een rondvlucht maken. Hier lees je er meer over.

Een verantwoord uitje, zo prijs ik aan (ik heb net gelezen dat journalisten ook mogen meevliegen).

Stemgedrag

De bijbel, ik zeg het nog maar eens, staat vol wijs- en waarheden. Deze bijvoorbeeld, van de onvolprezen Prediker: ‘Volksgunst is ijdelheid.’ Balkenende heeft dat mogen ondervinden. Hoe je ook over de man mag denken, het gedrag van de helft van de oude CDA-stemmers, stemt uitermate droevig. Wat een volk!
Eerder dit jaar, ik schreef er al over, was er een onderzoek van het Nederlands Dagblad onder ruim twaalfhonderd predikanten en kerkelijk werkers. Daaruit bleek dat ruim driekwart van de ondervraagden vond dat een christen niet op de PVV kon stemmen. Zoals een van hen zei: ,,Jezus komt op voor vreemdelingen, wezen en weduwen. Het gedachtegoed van Wilders en de PVV is tegenstrijdig met het christendom.’’

Ik vond de uitkomst van dat onderzoek niet verrassend. Traditioneel is het leven van in ieder geval een calvinistische christen één. Als je op zondag belijdt dat het grote gebod is dat je God moet dienen en, het tweede daaraan gelijk, dat je je naaste moet dienen als jezelf, dan moet dat ook in de rest van de week blijken. En in je stemgedrag.
Ik ben nu echt verbijsterd. Gisteren zag ik een uitzending van Netwerk van de EO over het feit dat bijna geheel Limburg, waar het CDA vanouds de grootste partij was, nu vooral op de PVV heeft gestemd. Pastoor Harm Schilder uit Tilburg, die het afgelopen jaar geregeld in het nieuws kwam omdat hij tegen alle bezwaren in zijn klokken in alle vroegte bleef luiden (ik vond hem daarom toen sympathiek), vertelde zoetgevooisd doodleuk dat hij jaren geleden al van het CDA op de PVV is overgestapt.

Maar hoe zit het dan met naastenliefde, vroeg de verslaggever. Schilder zei toen zoiets als dat de PVV waarschuwt voor de ,,wrede kant’’ van de islam en dat dat dus ook zeker een vorm van naastenliefde is. Ik denk dat zijn naamgenoot Klaas Schilder, de gereformeerde voorman die in de jaren dertig voorop liep met de opvatting dat kerkmensen die lid waren van de NSB onder tucht gezet moesten worden, zich in zijn graf heeft omgedraaid.
Steeds meer degelijke christenen, meldt het Nederlands Dagblad vandaag, stemmen niet meer op een christelijke partij. Geert Wilders doet het niet alleen goed in Limburg, maar ook in de ‘Bible Belt’, de strook in ons land waar orthodoxe gereformeerden sterk vertegenwoordigd zijn.

Ik heb het er nog niet met mijn moeder over gehad, maar ik kan wel raden wat zij hiervan vindt en ik ben het er volledig mee eens: als dit geen teken van de eindtijd is!

Geloofswaarheden

Op het moment dat ik dit tik, zit het Gelredome in Arnhem weer vol met een slordige dertigduizend jongeren: de EO Jongerendag. En op dit moment zie ik live op Spirit24 hoe een spreker in dat volle stadion de grote betekenis van Jezus als zaligmaker benadrukt.
Gisteren werd in Doorn de ‘Doornse Catechismus’ gepresenteerd door Op Goed Gerucht, de vernieuwingsbeweging van theologen binnen de Protestantse Kerk in Nederland, nu met 430 leden.

Die nieuwe catechismus geeft nieuwe antwoorden op oude vragen, zegt de ondertitel. En uitgever Kok spreekt op de achterzijde over een prikkelend nieuw geloofskompas. Want, lees ik, oude geloofswaarheden staan op de helling.
De ‘Doornse Catechismus’ bestaat uit 52 vragen en antwoorden, een verwijzing naar de 52 ‘Zondagen’ van de oude Heidelbergse Catechismus, die overigens uit 129 vragen en antwoorden bestaat.

In deze nieuwe catechismus worden antwoorden gegeven die helemaal niet zo nieuw zijn voor wie de kerkgeschiedenis kent. Het zijn de bekende, ‘moderne’ antwoorden: geen letterlijke opstanding van Jezus en hij heet Zoon van God omdat hij als geen ander ,,begreep wat God bedoelde met mensen’’.
Is er echt behoefte aan zo’n ‘nieuw’ geloofskompas? In bepaalde kringen wel. En die bestaan volgens mij vooral uit vijftigplussers die al dan niet nog in de traditionele kerken zitten. Mensen die wat hebben met bijvoorbeeld de ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse en Harry Kuitert - of hadden, want die heeft voor het gevoel van velen wel van heel erg veel afscheid genomen.

Maar is het echt waar dat oude geloofswaarheden op de helling staan? Dan is de EO Jongerendag zeker een vergissing.

Carwash

In Leeuwarden zit de vrijgemaakt-gereformeerde kerk de Morgenster pal naast een garage met een wasstraat. Ik heb al diverse keren gedacht: waarom organiseert die kerk niet een gratis carwash als pr-stunt?
De vrijgemaakte zusterkerk in Den Haag, de Ichthuskerk, heeft vandaag zo’n reli-carwash georganiseerd. Vorig jaar werd de actie voor het gevoerd en dat was zo’n succes dat gemeenteleden vanmiddag nog eens vier uur lang auto’s hebben gewassen.

Als automobilisten wilden weten waarom ze deze gratis service voor hun heilige koe - inclusief een kopje thee of koffie - kregen aangeboden, was het antwoord: ,,Jezus Christus waste de voeten, wij de auto.’’
Zojuist is de actie afgesloten met een barbecue. En ieder die dat wilde, mocht een vorkje komen meeprikken. De maaltijd delen - ook een heel christelijke gedachte. Kijk, dat zijn de leukere kerkelijke acties.

Happy Clap

Het is nog niet zo vreselijk lang geleden dat vanuit de traditionele kerken afkeurend met de tong werd geklakt wanneer het over de evangelische groepen ging. Ze waren in het gunstigste geval ,,de onbetaalde rekening van de kerken’’, omdat ze met hun blijmoedigheid en enthousiasme de kerken een spiegel voorhielden.
Minder gunstig: evangelische gemeenten waren ronduit sekten, zo werd fijntjes opgemerkt tijdens de grote, meerdaagse pinksterconferentie Opwekking - de veertigste - de afgelopen dagen in Walibi World in Biddinghuizen.

Dat ‘happy clap’ vonden veel kerkgangers maar niks. Slechte lofprijzingsliederen die eindeloos werden herhaald, dat gebruik van het woord ‘Heer’ als continu stopwoordje in een gebed, het voortdurend praten over een relatie met Jezus alsof God er niet zoveel toe deed, of het spreken in tongen en over wondergenezingen die nu nog zouden gebeuren. Bijvoorbeeld.
Het is geleidelijk gegaan, maar de orthodox-gereformeerde wereld is totaal veranderd. Waar enige tientallen jaren geleden nog van werd gegruwd en wat reden was voor kerkelijke tucht, is nu heel gewoon. Getuigenissen in de dienst over Jezus en de heilige Geest, lofprijzingsliederen - het is allemaal heel gewoon aan het worden. Werd vaak hoofdschuddend over ‘overdoop’ gesproken, nu zijn kerkelijke ouders, die steeds vaker grootouders worden van ongedoopte kinderen, dolgelukkig als hun nageslacht die keus maakt.

De conferentie Opwekking was ooit een klein evenement van pinksterchristenen. Dit keer werden zo’n zestigduizend bezoekers geteld, van wie er heel veel uit de traditionele kerken kwamen. In Friesland bestaan al vele jaren twee grote pinksterfeesten, die nog altijd vanuit de gevestigde kerken worden georganiseerd: in de bossen bij Veenklooster en Wijnjewoude, met als hoogtepunt de dienst te velde (op de foto die in Veenklooster). Ze trokken dit jaar zo’n 8500 bezoekers. Vooral mensen uit de gewone kerken, want de meeste evangelischen zaten in Biddinghuizen. Maar intussen zijn ook die feesten steeds evangelischer geworden.

Met een blijmoedig en levend geloof is natuurlijk niks mis. Maar ik ben wel benieuwd of de kerken zich realiseren wat er precies gaande is. Ik heb niet de indruk dat het een bewuste keuze is dat jongeren uit behoudende kerken nauwelijks meer weten wat er in de belijdenisgeschriften staan, simpelweg omdat onder meer de ouderwetse catechisatie en de leerdiensten in veel gevallen zijn opgedoekt. Tijdens een gesprekje met wat jonge ouders uit een degelijk gereformeerd nest tijdens een van de pinksterfeesten, viel me op hoe weinig kennis ze nog in huis hadden over de bijbel en over kerkgeschiedenis. Trof ik het ‘slecht’ (het waren heel enthousiaste christenen)? Ik geloof er niks van.

Kerksluiting

Het moet nu toch echt gaan gebeuren: de grote kerksluiting van de Protestantse Gemeente te Leeuwarden. Vier van de zeven kerken moeten dicht. De algemene kerkenraad stelde ruim een jaar geleden het definitieve besluit uit, maar het moet er nu van komen.
Het plan eind 2008 was om de Koepelkerk, de Open Hof en de Adelaarkerk op termijn te sluiten en de Pelikaankerk, de Grote Kerk, de Fenix en de Schakel in gebruik te houden door de twee clusters die binnen de gemeente gevormd zijn.

Daartegen kwam zoveel protest op een emotionele gemeentevergadering dat de kerkenraad het finale besluit opschortte. Sindsdien is er sprake van voortschrijdend inzicht: drie kerken sluiten is niet genoeg. Dan zou er over een paar jaar weer een kerk moeten worden afgestoten.
Ik begrijp dat de raad zich maandagavond al over een nieuw voorlopig besluit boog, maar er niet uit kwam. Vandaar dat er morgenavond opnieuw over vergaderd zal worden. En dan moet er, zo beseft iedereen, echt een knoop worden doorgehakt.

De kerkenraad heeft het spoorboekje al klaar: donderdag gaat er een brief naar alle gemeenteleden, vrijdag wordt de pers officieel ingelicht, en na opnieuw de gemeente gehoord te hebben valt op 8 juni het definitieve besluit.
Het is nu vooral een kwestie van doorpakken. Het was begin 2009 al niet verstandig om knikkende knieën te krijgen van het verzet. Bij zo’n zaak zal er altijd gedoe zijn, welk besluit je ook neemt. Als kerkenraadsleden zit je er om desondanks knopen door te hakken.

Het gekke geval doet zich voor dat het heilig vuur pas echt weer ontstoken lijkt te worden, wanneer leden het idee hebben dat de kerk hun geld over de balk smijt (bijvoorbeeld in de kwestie van de ledenadministratie in de PKN) of wanneer een dierbaar kerkgebouw op de nominatie staat om te verdwijnen.
Dat er vervolgens ook nogal onheilige reacties loskomen is iets wat je als kerkenraad op de koop toe moet nemen. De onzekerheid die nu al een jaar langer duurt, heeft ook niet echt vruchtbaar gewerkt.

Medeleven

De vliegtuigramp had zich nog maar net voltrokken, of we wisten dat de premier en de koningin hun medeleven betuigden. En niet veel later kreeg ik van diverse kerken een mailtje in mijn box - ook zij, zo was de mededeling, leefden mee.
Het mailtje van de Protestantse Kerk in Nederland was net even eerder dan dat namens de rooms-katholieke bisschoppenconferentie. Ook de kerkleiders waren geschokt en hun hart ging uit naar de nabestaanden.

Ik vind dat soort mededelingen wat vreemd, juist omdat ze zo obligaat zijn. Net als die verklaringen van wereldleiders wanneer een andere wereldleider is aangetreden of juist vertrokken of overleden. Zelden zijn die verrassend.
Je leest echt niet dat de president van het ene land vindt dat de wereld er beter op zal worden nu zijn collega van het andere land het tijdelijke voor het eeuwige heeft verwisseld.

Het spreekt vanzelf dat kerken met ontzetting kennis hebben genomen van het leed dat, in dit geval, medelanders heeft getroffen. Het zou niet best zijn wanneer dat niet het geval zou zijn. Maar moet je daarover een verklaring uitvaardigen?
Mensen mogen verwachten dat kerken en hun leden in hun gebeden de getroffenen gedenken. ,,Heer erbarm u!’’ En ze mogen er ook van uit gaan dat die gebeden zich niet beperken tot de ingezetenen van het Koninkrijk der Nederlanden.

Natuurlijk schreeuwt zo'n ramp om aandacht. Maar juist kerken zullen de wereld er aan moeten herinneren dat het 'gewone' wereldnieuws ook niet vergeten mag worden: dat er iedere dag dertigduizend kinderen onnodig doodgaan, omdat we de boel niet eerlijk verdelen. Bijvoorbeeld.

Ark

De ark van Noach blijft veel mensen intrigeren. Net als de lijkwade van Turijn, die sinds kort weer te zien was en die in een paar weken tijd een miljoen bezoekers heeft getrokken.
Er zijn in de loop der jaren al diverse teams om op de berg Ararat ten oosten van Turkije geweest om te zoeken naar resten van de ark. Altijd tevergeefs. Maar, nu zou de ark dan toch echt gevonden zijn.

Het Reformatorisch Dagblad citeert Gerrit Aalten, die al 35 jaar onderzoek doet naar de ark. Hij kan zich voorstellen dat mensen sceptisch reageren, maar volgens hem is er nu toch echt ,,substantieel bewijs’’ gevonden op 4000 meter hoogte.
De resten van het gevaarte zouden zich bevinden onder meters dik ijs en puin. Chinese en Turkse documentairemakers zouden de ark zelfs zijn binnengegaan en allerlei zaken hebben gefilmd, inclusief aardewerk en voedselresten.

Het heeft me altijd geboeid waarom mensen zo nodig de ark moesten vinden. Degenen die er naar zochten, deden dat nooit louter alleen vanuit wetenschappelijke motieven. Ze wilden een overweldigend bewijs leveren dat bijvoorbeeld de bijbel echt waar is.
Er zijn veel mensen die zulk bewijs graag willen leveren. Bekend is bijvoorbeeld het boek ‘De bijbel heeft toch gelijk’ waarin Werner Keller wilde aantonen dat allerlei vondsten onderschrijven dat de bijbel echte geschiedschrijving bevat.

Persoonlijk ken ik niemand die op grond van archeologisch bewijs tot geloof is gekomen. En ik heb ook nog nooit over zulke mensen gelezen. De kerken zullen ook echt niet voller zitten als overtuigend het bewijs geleverd kan worden dat de resten op de Ararat onomstotelijk voldoen aan de enorme maten en vormen die de bijbel van de ark noemt.

Twitteren

Je kunt allerlei behartigenswaardige dingen zeggen, die nooit het grote publiek bereiken. Maar als je als christelijke politicus zegt dat twitteren mag op zondag, staat het overal en praten ook mensen over je die normaal nooit jouw naam noemen.
In het Nederlands Dagblad van zaterdag stond de eerste aflevering van een serie met André Rouvoet. Aan de lijsttrekker van de ChristenUnie worden iedere week tot de verkiezingen op die plek drie ‘prangende’ vragen gesteld.

Een van de vragen dit keer was dat hij zich ook op zondag in het twitterdebat mengt en of dat niet op gespannen voet staat met het principe van de zondagsrust. ,,Ik zie daar geen spanning. Twitteren is een vorm van communicatie en op zondag ben ik geen kluizenaar.’’
Zulk nieuws doet het goed en een handige politicus doet daarom soms zulke uitspraken. Prettig is het als die uitspraken in de vele internetberichten goed worden weergegeven. Dat was nu ook het geval.

Je kunt het ook anders treffen. Twee weken geleden schreef ik over een promotiestudie van Lammert Jansma naar een Friese religieuze beweging: Uit de bron van Christus rond ‘instrument der engelen’ Sonja de Vries in Oudehorne. Voorop de zaterdagbijlage stond een groot verhaal en op de voorpagina stond als lokkertje een bericht met de kop ‘Engelen: Friese taal is straf van God’. In het bericht werd uitgelegd dat Friezen in een vorig leven, tweeduizend jaar geleden, Joden waren die Jezus niet als Messias wilden erkennen.

Het gaat me nu even niet over de inhoud, maar om wat er mee gebeurde. Het bericht stond niet op de website van de LC, maar desondanks dook het al snel op een reeks plaatsen op internet op. Vooral niet-Friezen vinden zo’n uitspraak leuk natuurlijk.
Iemand had echter al dan niet bewust het bericht verminkt. Als reden voor de goddelijke straf werd de moord op Bonifatius in 754 bij Dokkum gegeven. Ik zou wel weten wie dat was en waarom hij of zij dat deed. Maar, kom daar maar eens achter.

Het bericht met de Bonifatiusvariant is nu op een reeks plaatsen op internet te vinden. Ook op een serieuze site over kerkelijk nieuws dook het zo op. Ik heb ze even een mailtje gestuurd en ze hebben het veranderd.
Maar goed, het is een treffende illustratie hoe nieuws simpelweg wordt gepikt en geplakt. Toevallig had ik van dit onderwerp wat meer verstand, maar het maakt je wel ongerust over al die berichten over zaken waar je minder van weet.

Persconferentie

Ik heb geen idee hoeveel persconferenties op het kerkelijk erf ik al heb meegemaakt, maar zelden was daarbij de NOS met een filmploeg aanwezig. Terwijl er in mijn ogen toch geregeld belangwekkende zaken voorbij kwamen.
Dezer dagen kreeg ik in mijn mailbox de aankondiging voor een persconferentie van Wim Deetman. Hij zal daarop zijn aanbevelingen bekend maken voor het onafhankelijke onderzoek dat hij als protestant op verzoek instelt naar het misbruik in de RK Kerk.

Misschien begin ik als journalist te verslappen, maar ik kon er niet echt opgewonden van raken. Zijn aanbevelingen zullen ongetwijfeld goed zijn. Ik ben veel meer benieuwd naar de uitkomsten van het bewuste onderzoek. Of desnoods naar de reactie van de bisschoppenconferentie, die zich er volgende week over buigt. Maar ook die zal ongetwijfeld de voorstellen omarmen.
Bovendien komt het tijdstip en de plek van de persconferentie, vanmiddag in Nieuwspoort in Den Haag, voor mij ongelukkig uit omdat ik ’s avonds ook late dienst heb op de krant - ik doe ook wel eens iets anders dan alleen maar religie - en ik had eigenlijk gepland om op het bewuste moment op één oor te liggen.

Maar tot mijn verbazing zie ik net op Teletekstpagina 100, waarop het belangrijkste nieuws voorbij schuift, dat de NOS de persconferentie vanaf 14.00 uur live uitzendt. Lekker makkelijk om eens te zien wat in het verre Den Haag gebeurt, maar toch. Ben ik nou gek of is deze wereld aan het doordraaien?
Begrijp me goed, ik zal geen vergoelijkend woord over het seksueel misbruik door geestelijken spreken. Maar voor de hijgerigheid waarmee media die zelden of nooit oog voor de kerk hebben, zich nu op elk brokje 'nieuws' rond het misbruik storten, heb ik ook weinig waardering.

Caravan

Het bleef tegen de voorspellingen van broodetende weerprofeten in gisteren lang droog in Friesland. En dat was mooi, want rond het middaguur vond op camping Bergumermeer in Sumar een bijzondere plechtigheid plaats.
De rooms-katholieke pastoor van Dokkum, Paul Verheijen, wijdde daar in aanwezigheid van tientallen parochianen uit Dokkum en Burgum een nieuwe, luxe stacaravan in. Als vakantieonderkomen voor mensen die het niet breed hebben.

Verheijen vierde in december zijn zilveren priesterjubileum. Hij wilde geen bloemen of goede boeken. Maar geld. Voor het goede doel. Tot zijn plezierige verrassing brachten de parochianen maar liefst €15.500 samen.
De caravan van €26.000 kon er komen met financiële hulp van ondermeer de landelijke Vincentiusvereniging, die met de speciale Stichting Ontspanning en Recratie meer van dit soort caravans in het land heeft.

Vrijwilligers uit de parochie vangen gasten in de caravan op en halen die desgewenst ook op vanaf het station. De geloofsgemeenschap wil op deze manier duidelijk maken dat de naastenliefde door de kerk niet alleen maar met de mond wordt beleden.
In deze tijd, waarin de Rooms-Katholieke Kerk geplaagd wordt door allerlei onheilsberichten, is het ook goed om zo’n lokaal initiatief eens onder de aandacht te brengen. Dit is de kerk zoals ze hoort te zijn.

Wie eens in de caravan wil zitten, vindt meer informatie op VicentiusDokkum.nl.

Kleine oecumene

De toenadering van kerken van orthodox-gereformeerde snit heet ook wel de kleine oecumene. En dan gaat het om de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt), de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Jarenlang was daar nauwelijks beweging in te krijgen. Althans, de landelijke samensprekingen liepen op vrijwel niets uit. Maar opeens begon een paar jaar geleden beweging op lokaal niveau.

In diverse plaatsen zijn vrijgemaakten en christelijk-gereformeerden al gefuseerd, bijvoorbeeld in Sneek, en in een enkele plek doen ook de Nederlands-gereformeerden leuk mee aan de plaatselijke kleine oecumene.
De relatie tussen de vrijgemaakten en Nederlands-gereformeerden was lang moeizaam. De Nederlands Gereformeerde Kerken zijn ontstaan uit een breuk binnen de vrijgemaakt-gereformeerde kerken in 1967 - ze raakten ‘buiten verband’. Er zijn heftige en nare dingen gebeurd. Maar inmiddels zijn daar ook de scherpe kantjes vanaf.

Toen journalist Aad Kamsteeg in 1994 over de scheuring uit 1967 het boekje ‘Een breuk te ver’ publiceerde, waarin hij zich kritisch uitliet over wat er toen allemaal was voorgevallen, viel dat bij veel mensen slecht. Er zijn nog maar zestien jaar verstreken, maar zo’n boekje zou vandaag een veel mildere ontvangst krijgen.
Het klimaat is veranderd. Dat voelt ook dominee Jan Mudde, die in het ‘Informatieboekje 2010’ van de Nederlands Gereformeerde Kerken voorstelt om in 2016 weer te verenigen met de vrijgemaakten. Het is dan een halve eeuw geleden dat de fameuze Open Brief verscheen, die leidde tot de broedertwist.

Gingen de Nederlands-gereformeerden voor vrijgemaakten veel te ver in hun ontwikkeling, nu halen diezelfde vrijgemaakten de Nederlands-gereformeerden welhaast links in. Het geestelijk klimaat in beide kerken lijkt nu erg veel op elkaar, stelt Mudde terecht vast.
Dat zou wat zijn, als beide kerken elkaar op landelijk niveau weer zo zouden kunnen vinden, dat ze samen onder één dak kunnen leven. Zeker voor al diegenen, die zich de pijn van het uiteengaan van een halve eeuw geleden nog levendig kunnen herinneren.

Funditest

Trouw komt, in samenwerking met de Vrije Universiteit, al weer met een test. Dit keer is het de Funditest. Daar kun je testen hoe hoog je fundamentalistisch gehalte is. En nee, daarvoor hoef je niet een aanhanger te zijn van een godsdienst.
Trouwcollega Lodewijk Dros kwam op het idee, omdat het dit jaar een eeuw geleden is dat het fundamentalisme ontstond. Nou ja, in zijn oorspronkelijke vorm dan. In 1910 werden door protestantse Amerikanen ‘The Fundamentals’, hun voornaamste leerstelligheden, op papier gezet.

Wat tegenwoordig onder fundamentalisme wordt verstaan, heeft weinig meer te maken met wat die Amerikanen bezielde. Het gaat om het dogmatisch, zonder een sprankje humor of zelfrelativering, vasthouden aan een onwrikbaar wereldbeeld.
Fundamentalisme kan op zich tolerantie inhouden, maar in het algemeen spraakgebruik gaat het om mensen die niet zo ruimhartig denken over afwijkende standpunten. Meestal wordt gedacht aan defensief gedrag en in het uiterste geval aan agressie en geweld.

De funditest is ontwikkeld met Joke van Saane, godsdienstpsychologe van de VU. In het persbericht bij de test, zegt ze: ,,Het draait vooral om de vraag of iemands overtuiging alle aspecten van het leven raakt, van kledingkeuze tot politiek. En gunt u anderen hun manier van leven, of wilt u uw eigen overtuigingen aan hen opleggen?’’
Dus niet alleen orthodoxe aanhangers van een geloof zullen hoog scoren op de test die bestaat uit veertien stellingen. Een overtuigde atheïst zal het ook leuk doen, net als een hardcore SP’er. Of een bestrijder van dierenleed. Of eco-fundi’s. Of een voorstander van een partij die binnenkort hoge ogen gaat gooien, omdat die ‘die moslimfundamentalisten’ over de grens wil zetten.

Kinderdoop

Soms voltrekken zich stille revoluties op het kerkelijk erf. Een fraai voorbeeld daarvan deed zich voor in de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Leeuwarden, gisteren. Daar werd het kinderdoopformulier op verzoek van de jonge vader aangepast.
De baby was al twee maanden oud, want de kerkenraad had er wel even voor nodig om een juiste weg te vinden. De vader is afkomstig uit een baptistengemeente, waar ze louter de doop van bewust tot geloof gekomen volwassenen kennen, en had moeite met de formulering waarin het exclusieve van de kinderdoop is vastgelegd.

De doopouders krijgen normaal uit het formulier de zinsnede ,,de kinderen der gemeente behoren gedoopt te zijn’’ voorgelegd. De kerkenraad na ampel beraad en extern advies ingewonnen te hebben, daar van gemaakt ,,mogen gedoopt worden’’.
Het is een subtiel, maar groot verschil. Beetje te vergelijken met wat ouders tegen een kind kunnen zeggen: ,,Je mág naar de kerk en daarom móet je.’’ De traditionele kerken geloven dat een kind tot het verbond mág horen, en móet daarom gedoopt worden.

In een grijs verleden leidde dit besef tot vroegdoop: de moeder lag vaak nog in het kraambed als haar kind het ‘teken en zegel van het verbond’ op het voorhoofd kreeg. Dit gebruik is ook in orthodox-gereformeerde kring verdwenen, maar over de plicht je kind te dopen, wordt nog altijd niet lichtvaardig gedacht.
Er zullen in de rechtzinnige hoek genoeg kerkenraden zijn die de stap die in Leeuwarden is gezet, niet zullen zetten. Overigens, in baptistenkring zie ik ook niet snel gebeuren dat een gemeente besluit om per uitzondering een zuigeling te dopen. Daar is de volwassenendoop evenzeer een principieel punt.

In Leeuwarden snapt men ook wel dat dit iets uitzonderlijks is. De kerkenraad benadrukt tegenover de gemeente dat met de doopouders nog verder zal worden doorgesproken over ,,de diepe betekenis van de kinderdoop’’.

Frysk

Er moet meer Fries gebruikt worden, ook in de kerken, zo is de oproep van een nieuwe actiegroep De Nije Foka. Die boodschap is vannacht op tientallen kerkdeuren in het zuiden van Friesland geplakt.
Dat het Fries vaak niet van de kansels klinkt, komt omdat lang niet alle geïmporteerde voorgangers die taal voldoende machtig zijn om er iets moois van te maken. Een aantal is dat overigens snel wel en dat dwingt bewondering af.

Volgens De Nije Foka is er ten opzichte van pakweg veertig jaar geleden niet veel verbeterd als het gaat om het Fries in de meer officiële ruimtes. Dat is niet helemaal waar. Het taboe op het gebruik van het Fries in bijvoorbeeld de kerk is er echt wel af.
Dat je ook in het Fries kon bidden, was lang ondenkbaar voor veel Friezen. Het Hollands was ‘netjes’, want de dominee sprak Hollands, net als de dokter, de burgemeester enz. En tegen God sprak je natuurlijk ook netjes. Daardoor hield de omgang met God ook iets formeels.

Daar is echt verandering ingekomen, onder meer door een - veelgeprezen – Fryske Bibel. Zoals het zo mooi heet: ,,It Wurd fan Heit yn 'e taal fan mem.’’ Voor de niet-Friezen: het Woord van Vader in de taal van moeder.
Dat is een goede ontwikkeling geweest. Nog altijd is het zo dat veel Friezen zich het beste kunnen uitdrukken in de memmetaal. Doordat het Fries ook in bijbel en gebed mocht, kreeg de relatie met God voor veel Friezen echt iets intiems.

Bijbelvertaling

De synode van de Protestantse Kerk in Nederland, de landelijke kerkvergadering, heeft vanmiddag in Lunteren na uren vergaderen besloten de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) goed te keuren als officiële bijbelvertaling voor de kerk.
Hoewel tegenstanders uitgebreid aan het woord kwamen, bleek uiteindelijk slechts een kleine minderheid tegen de invoering (33 van de 146). Er was vooraf uitgebreid door theologen actie gevoerd om de NBV in ieder geval nu niet te accepteren.

Het Nederlands Bijbelgenootschap heeft aangekondigd de in 2004 gelanceerde NBV te zullen reviseren. Daarop wilde een groep predikanten wachten. Maar die wijzigingen, zo benadrukte het bijbelgenootschap, zullen niet ingrijpend zijn.
Er werden door tegenstanders stevige woorden gesproken over goedkeuring van de NBV als ,,een kerk onwaardig’’. De NBV, waarvan ruim een miljoen exemplaren zijn verkocht, zou niet getrouw genoeg zijn, en te uitleggerig.

Anderen wezen er terecht op dat zich straks de gekke situatie zou voordoen dat allerlei andere bijbelvertalingen wel in de kerk gebruikt zouden kunnen worden - dat is de praktijk - en dat de NBV niet zou mogen, omdat die te licht is bevonden.
Juist in de kerk zou de NBV moeten kunnen. Want dan is er de begeleiding van universitair geschoolde theologen, waar de synode zo voor is. Die kunnen dan zeggen wat er in het Hebreeuws en Grieks staat en wat de bijbeltekst nog meer bevat.

Celibaat

Bisschop Gerard de Korte van Leeuwarden-Groningen is niet bang om zo nu en dan iets opvallends te zeggen. Misschien heeft een buitenstaander dat niet zo in de gaten, maar insinders wel, aartsbisschop Wim Eijk voorop.
Het was mij even ontgaan, ik doe ook wel eens andere dingen, maar in zijn column in het Nederlands Dagblad van zaterdag stelt hij het celibaat in verband met het seksueel misbruik aan de orde. En dat is nogal wat.

De bisschop vindt dat de commissie Deetman, die onderzoek doet naar het misbruik in de RK Kerk, ook moet kijken naar de invloed van het celibaat. Dat is een taboe. In de kerk wordt hooguit gezegd dat het misbruik samenhangt met machtsverhoudingen.
,,Maar heeft het celibaat dan geen enkele rol gespeeld bij het misbruik?’’, vraagt De Korte zich af. ,,Ik denk dat wij deze vraag eerlijk onder mogen moeten zien. Het lijkt mij in ieder geval een goede vraag voor de onderzoekscommissie.’’

Overigens zet De Korte geen vraagtekens bij het celibaat op zich. Maar hij is wel blij dat over seksualiteit nu beter wordt nagedacht dan in naoorlogse jaren. ,,Priesterstudenten kunnen in de huidige seminaries jarenlang intensief nadenken over het celibaat en zo ontdekken of zij het charisma om in onthouding te leven hebben ontvangen.’’ In het verleden wat de toeleiding tot de celibaatgeloften ,,vooral iets van het hoofd en nauwelijks van het hart’’.
En De Korte durft nog iets te zeggen. ,,Gevreesd moet worden dat ook mensen met een verdrongen pedoseksuele geaardheid binnen de internaten hebben gewerkt. Zo kon een spoor van verdriet en ellende worden getrokken.’’

Bijbelquiz

Het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) gaat met de jaarlijkse Bijbel10daagse sterk inzetten op quizavonden. De bijbelquiz blijkt veruit het populairste onderdeel van die tiendaagse, aldus het NBG op de website over het evenement. Het NBG spreekt overigens van het ‘meest populaire’, maar dat is (nog) een verwerpelijk anglicisme.
Er wordt uitgebreid meegedaan aan de bijbelquiz die met de tiendaagse op tv wordt uitgezonden, ook al vindt menigeen die wel erg triviaal. In kerkelijke kring bestaat ook een lange traditie op het gebied van bijbelquizzen. Het is een verantwoorde manier om de mensen op een feest te vermaken. En je steekt er ook wat van op.

Populaire vraag uit dat oude familievermaak: ‘Van welke dwaas uit de bijbel kun je de naam omdraaien, zodat je de naam hebt van een andere dwaas uit de bijbel?’ Dat is een makkie, dat is Laban en omgedraaid krijg je Nabal. Of net andersom.
Laban is de irritante schoonvader van aartsvader Jakob, door wie Jakob niet alleen Rachel huwde, op wie hij gek was, maar met zijn dronken kop ook Lea met haar ,,fletse ogen’’. En Laban was overigens ook zijn oom. Als u op de Voorleesbijbel klikt, wordt het verhaal u onder anderen verteld door kardinaal Ad Simonis.
En Nabal was de rijke idioot die het in zijn hoofd haalde de latere koning David te schofferen. Nabal had overigens wel een intelligente vrouw, Abigaïl, die de boel suste met David (zie illustratie). Nabal wond zich daar zo over op dat hij een hartaanval kreeg en stierf. Abigaïl werd daarop Davids vrouw. Prachtig verhaal.

Als het aan het NBG ligt, worden straks op 1 november door het hele land bijbelquizzen georganiseerd. Op de site van het NBG is een draaiboek te downloaden, om de avond tot een succes te maken. En er is ook een dvd te bestellen met daarop de quiz. Wie slecht tegen zijn verlies kan, niet graag voor verrassingen komt te staan of graag in de omgeving als bijzonder bijbelgetrouw te boek wil staan, moet zelf bijtijds die dvd in huis halen. Of de bijbel goed lezen natuurlijk.

Isidorus

Deze bijdrage richt ik speciaal aan mijn moeder (scheelt een mailtje): het beeldje van Sint Isidorus (die leefde van 560 tot 636) is gearriveerd. Ik heb er lang naar moeten zoeken en uiteindelijk vond ik iemand in Australië die er nog een paar had.
Het beeldje is nauwelijks 10 centimeter hoog. Het is een aardigheidje, bedoeld om op je computer te plakken. Isidoris is gewapend met laptop en muis, want hij is door de pontificale Raad voor sociale communicatie uitgeroepen tot internetheilige.

Hoe een heilige van veertien eeuwen geleden, die normaal met inktpot en ganzenveer wordt afgebeeld, de schutspatroon is geworden van het internet? Omdat hij een grote encyclopedie schreef met de structuur van wat je nu een database zou kunnen noemen.
Het beeldje, belooft de verpakking, beschermt tegen allerlei onheil dat je bij het gebruik van internet en de computer kan treffen. Mijn moeder, inmiddels een eindje in de zeventig, heeft haar deel al meer dan gehad.

Mijn moeder bewerkt video’s en zet ook audiocassettes op cd, inclusief indeling in tracks. Bijvoorbeeld. Dus ze weet inmiddels ook alles van vastlopende programma’s en ander computerleed. Vandaar zo’n Isidorus.
Een van de internetcollega’s op de krant heeft al jaren een ingelijst plaatje van Isidorus op haar bureau staan. En omdat ze de enige op de krant is met een religieuze afbeelding, beloon ik haar ook met een kleine Isidorus.

Jorwert

Je zou het treffen dat een schrijver besluit om jouw dorp beroemd te maken. ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak zette Jorwert, want zo schrijven wij dat in Friesland, op de kaart. Net als de kerk. En adeldom verplicht.
De kerk van Jorwert heeft net de krant gehaald. En op een manier die men liever niet had gezien. Tot verbazing van veel mensen is er een conflict ontstaan dat resulteerde in de kop - ik kon het niet laten - ‘Dominee verdwijnt uit Jorwert’.

Jorwert maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Westerwird. Die valt onder de Protestantse Kerk in Nederland, maar bij gebrek aan gereformeerden in de buurt om mee te fuseren, is het geen Protestantse Gemeente geworden.
Simpelweg komt het er op neer dat dominee, die maar liefst ruim een kwart eeuw aan de gemeente verbonden was - en lang in Jorwert woonde - vertrekt. Zonder feestgedruis, want er is een onwerkbare situatie ontstaan. Triest voor alle partijen.

Het is heel begrijpelijk dat betrokkenen niet veel trek hebben in nieuws over dit soort kwesties. Maar we hebben er wel - ingetogen - over bericht. Want het was inmiddels een publieke zaak, er werd behoorlijk over gepraat in de streek.
Sommige mensen vinden dat de krant fout bezig is door zo’n zaak te melden. Dat vind ik altijd wat vreemd. Kerkmensen gaan bij wijze van spreken rollend over straat, dat blijft natuurlijk niet onopgemerkt, en dan is de krant de boosdoener.

Kerkgemeenschappen horen, lees ik ergens in een goed Boek, in gunstige zin op te vallen. Een beetje krant besteedt daar ook zo nu en dan aandacht aan. Maar een beetje krant doet dat soms ook als een kerk in ongunstige zin opvalt.
Kerken zijn een publieke zaak, zeker in bijvoorbeeld Jorwert. Dan moet je ook zo groot zijn om op een minder gunstig moment desgevraagd geen stommetje te spelen, zonder meteen alle vuile was buiten te hangen. Gelukkig heeft de kerkenraad in Jorwert dat goed begrepen.

Boze aartsbisschop

Het zit de Rooms-Katholieke Kerk niet mee. Het stof van de ene affaire dwarrelt nog volop in de lucht, terwijl de volgende rel zich al aandient. Nu is er een brief van aartsbisschop Wim Eijk (foto) uitgelekt, bestemd voor het bisschoppencollege komende dinsdag, over het gebrek aan loyaliteit van zijn opvolger in Groningen, Gerard de Korte.
Wat is er aan de hand? De Korte liet zich enige tijd geleden kritisch uit over het plan van Eijk tot sluiting van priesteropleiding het Ariënskonvikt in Utrecht, waarvan hij oud-rector is. Eijk had hem daarover gekapitteld, maar laatst heeft De Korte volgens de aartsbisschop weer te veel gezegd. Nu over het schrappen van kerkliederen door bisschoppelijke censoren.

Het was een publiek geheim dat Eijk en De Korte niet de grootste vrienden waren. De Korte was enige tijd hulpbisschop onder Eijk die eind 2007 in Utrecht kwam, maar voor deze lastige situatie werd een oplossing gevonden door De Korte het jaar erop als bisschop van Groningen-Leeuwarden te benoemen.
De brief die nu naar buiten is gekomen, tekent de situatie. Eijk speelt het scherp en lijkt weinig last te hebben van subtiliteit, terwijl De Korte transparant is, prettig in de omgang en makkelijk benaderbaar, ook door de pers. Allemaal eigenschappen die Eijk niet heeft. Dat Eijk hier in het Noorden vertrok en De Korte kwam, vond dan ook niemand erg.

Het is uiterst vervelend voor de katholieke kerkprovincie, maar het zal wel met een sisser aflopen. In een conferentie van bisschoppen moet immers wel voldoende pastorale vaardigheid zijn om zo’n relletje in eigen kring deskundig te bezweren. De kwestie zal, ook zonder uitlekken, Eijk ook daar minder populair maken, maar dat schijnt hem niet te deren.
Het interessantst aan de affaire vind ik dat er blijkbaar iemand uit eigen kring is die doodleuk zo’n brief lekt. Daarmee wordt willens en wetens nog meer ellende over de eigen kerk uitgestort. Iemand in die positie zal niet dom zijn. De enige verklaring lijkt dan ook dat de frustraties ook in de kleine cirkel rond de bisschoppen hoog oplopen.

Hulp

Tussen de vracht kerk- en christelijke bladen die ik iedere week op mijn bureau krijg, zit geregeld de nieuwsbrief van Chris. Deze organisatie houdt zich bezig met christelijke kinder- en jeugdzorg, onder meer in de vorm van een kindertelefoon.
De organisatie viert, lees ik in de laatste nieuwsbrief, binnenkort het twintigjarig bestaan. Nou ja, vieren tussen aanhalingstekens. Want Chris zou er liever niet zijn, maar de nood in christelijke kring is niet gering. Zeg maar gerust groot.

In 2006 maakte ik bijvoorbeeld het bericht aan de hand van een nieuwsbrief van Chris dat een op de tien kerkgangers is beschadigd door een vorm van seksueel misbruik. En dat gaat om een ,,heel voorzichtige schatting’’, aldus directeur Rob Hondsmerk toen.
Een roemrucht onderzoek naar incest is dat van Nel Draijer uit 1988. Een op de zeven kinderen zou volgens haar cijfers slachtoffer zijn van misbruik door een familielid. Je zou het anders mogen verwachten, maar ,,dat was en is in de kerk niet beter’’, aldus Hondsmerk.

Chris constateert al jaren dat er in christelijke kring een taboe ligt op incest en seksueel misbruik. Daardoor worden slachtoffers niet opgemerkt. In 1998 meldde Chris al dat er intussen wekelijks zeven meldingen binnenkomen van misbruik.
In de jongste nieuwsbrief staan weer gebedspunten. Eentje is ‘Jeroen’. ,,Hij heeft aangegeven een probleem te hebben en wil het ons vertellen, maar het lukt hem nog niet. Vaak legt hij huilend de telefoon neer.’’

Het blokje over ‘Jeroen’, die hoogstwaarschijnlijk uit een christelijk gezin komt, eindigt zo: ,,Bidt u mee voor een doorbraak in deze situatie?’’ Ik geef dit gebedspunt hier maar even door. Want je hart krimpt toch ineen als je zoiets leest.

Lidmaat

Een mooi kerkelijk word: lidmaat. Traditioneel heb je in de kerken twee soorten: doop- en belijdende leden. Doopleden zijn degenen die nog geen belijdenis hebben gedaan en belijdende leden hebben dat dus wel gedaan.
De Hervormde Kerk, die als vanouds altijd een brede rand had, kende nog een andere soort lidmaten: geboorteleden. Je zou ze ook wel randleden kunnen noemen. Ze hadden hervormde ouders, maar waren nooit gedoopt en kwamen ook zelden of nooit in de kerk.

Met het opgaan van de Hervormde Kerk in de Protestantse Kerk in Nederland verdween ook het verschijnsel geboorteleden. Maar als het aan Eelke Sietsma ligt, komt er een nieuw soort kerkleden bij: seculier lidmaten.
In een ingezonden brief in het blad van de Doopsgezinde Broederschap, Doopsgezind.nl, gaf hij een toelichting op dat lidmaatschap. Sietsma gelooft om ,,meerdere redenen niet meer’’. Maar bedanken als lid van de broederschap, dat wil hij niet.

,,Achter meer dan vijftig jaar redelijk actief lidmaatschap ga je niet zomaar een punt zetten. Het ‘doopsgezinde’ is daarvoor te belangrijk voor mij geweest (en nog). Daarmee bedoel ik de gemeenschap, de sfeer van verdraagzaamheid, de bereidheid elkaar te steunen enz.’’
In zijn gemeente bestaan naast leden ook vrienden en belangstellenden. Maar met de omschrijving van die laatste categorie kan hij niets. Hij hoeft niets meer, maar hij mag ook verder niets verwachten. Daar kan Sietsma niets mee.

Hij wil nog steeds lid zijn, daarop ook aanspreekbaar zijn, maar tegelijk de vrijheid hebben om niet te geloven. Daarom wil hij een seculier lidmaatschap. Wellicht geeft dat ook een antwoord, denkt hij, op de vergrijzing van de broederschap.
Het is voor min of meer vrijzinnige geloofsgemeenschappen als die van de doopsgezinden, interessant om Sietsma’s vraag serieus in overweging te nemen. Want Klaas Hendrikse trekt als ‘atheïstische predikant’ niet zo maar volle zalen.

Executies

Als redacteur geestelijk leven heb je, even afgezien van al het gedoe nu rond seksueel misbruik, niet zo vaak voorpaginanieuws. Allerlei zaken hebben meer nieuwswaarde dan wat er in de kerken gebeurt. En daar kan ik inkomen.
Nee, dan de tweede helft van de zestiende eeuw. Ik verzucht wel eens: je zou toen kerknieuwsredacteur zijn geweest! Dan stond je voortdurend op de voorpagina. Hoewel, misschien waren al die executies van ketters op den duur ook geen nieuws meer.

RTL 8 zendt nu op zondagavond de Britse serie The Tudors uit, prachtig drama over Hendrik VIII. Natuurlijk, er zit ook veel seks in, maar religie speelt minstens zo’n prominente rol. Het gaat over de Reformatie en over het ontstaan van de Anglicaanse Kerk.
We hebben al gezien hoe Thomas More als kanselier nieuwlichters op de brandstapel liet zetten - met tegenzin weliswaar - en nu is hij zelf ook op het schavot gestorven, omdat de tijden zijn veranderd. Niet langer maakt Rome de dienst uit en dat kostte hem afgelopen zondag zijn kop.

In het Katholiek Nieuwsblad hebben ze de rubriek Bij Voorbeeld, over inspirerende gelovigen. En laatst ging het over de Britse Margaret, vrouw van de rijke slager John Clitherow. Zij stierf, hoogzwanger, op Goede Vrijdag 1586, omdat ze katholieke geestelijken herbergde en thuis de mis liet opdragen. De executiemethode was verplettering: op een deur bovenop haar lichaam werden zoveel stenen gestapeld, dat ze stierf. Koningin Elizabeth I sprak haar afschuw uit over de terechtstelling, maar het onheil was reeds geschied.
Zulke verhalen lees je niet zo snel in protestantse bladen en boeken. Daar lees je eerder over de martelaren die door de roomse inquisitie werden terechtgesteld. En terecht. De moederkerk hield er toen rare praktijken op na om het ware geloof te bewaren.

Onder andere in Nederland maakt men zich op voor Refo500, de grote reformatieherdenking die zich tot 2017 uitstrekt. Het is ook goed om aan slachtoffers als Margaret aandacht te besteden. Want die zijn er ook geweest.

Zwaar en streng

Je slaat het er blijkbaar niet meer uit: dat gepraat over een opvoeding die ‘zwaar’ of ‘streng’ was, vaak in combinatie met het woord ‘gereformeerd’. Nog zo eentje: ‘ultra-orthodox’. Het kwam vandaag weer even voorbij. Ik ben altijd nieuwsgierig wat mensen denken dat ze bedoelen als ze zulke termen gebruiken.
Als ik de kans krijg, vraag ik er ook naar. En al snel blijkt dat de norm voor ‘streng gereformeerd’ heel laag ligt. ‘U’ zeggen tegen je ouders of met twee woorden spreken, is niet meer normaal. En zeker niet je avondgebedje moeten opzeggen, twee keer naar de kerken worden meegenomen, meekrijgen dat er een God is. En een hemel en een hel.

De idee meekrijgen dat er een hel is, is volgens een groeiend aantal mensen al kindermishandeling. Ook al leer je tegelijk van een genadig God, en ook al wordt er nauwelijks over die hel gesproken en zeker niet mee gedreigd, het is toch iets wat je kinderziel beschadigt. Straks wordt het met kinderen praten over de hel strafbaar.
Ik zie het dezer dagen nog wel gebeuren dat er een meldpunt komt voor al die mensen die een christelijke opvoeding hebben genoten. ‘Ach, moest jij ook het ‘Onze Vader’ uit je hoofd leren? Schandalig!’ ‘Wat, kreeg jij thuis mee dat het met de dood niet is afgelopen, maar dat je een eeuwigheid meemoest, vertel!’

Wat ‘zwaar gereformeerd’ genoemd wordt, is in een aantal gevallen wat bij godsdienstsociologen ‘orthodox gereformeerd’ heet: ‘gewoon’ gereformeerd, vrijgemaakt-gereformeerd, christelijk-gereformeerd - die categorie kerken. Je zou ook kunnen spreken van ‘traditioneel gereformeerd’.
Bestaat ‘streng gereformeerd’ dan niet? Jazeker, een deel van de bevindelijk-gereformeerden (in de volksmond zwartekousenkerken) heeft zo’n streng godsbeeld, dat velen zelden of nooit aan het avondmaal gaan, simpelweg omdat ze niet durven geloven dat ze waardig genoeg zijn in Gods ogen. In dat geval lijkt me de term ‘streng’ op zijn plaats.

Natuurlijk, ik weet heus wel dat mensen last kunnen hebben van dogma's, ook in orthodox-gereformeerde kring. Ik heb daar op deze plaats diverse malen over geschreven. Maar was de opvoeding daarmee streng? Dan vind ik de uitdrukking ‘heel gelovig’, die je ook geregeld in de media hoort en leest, beter te pruimen.