Weer Hendrikse

Dominee Klaas Hendrikse laat weer van zich horen. De man van het veelgelezen en -besproken boek ‘Geloven in een God die niet bestaat’, blijkt ook niet te geloven in een kerkelijke tuchtprocedure.
Hij heeft een uitgebreide brief geschreven aan de landelijke synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN): hij heeft geen zin de rest van zijn predikantschap met zo’n slepende procedure opgescheept te zitten. Liever heeft hij een inhoudelijk gesprek.

Je kunt zo’n brief afdoen, zoals ik al ergens las, als een nieuw voorbeeld van de ijdeltuiterij van deze altijd net iets te bruine theoloog. Maar Hendrikse heeft wel een punt als hij zegt dat de uitslag van zo’n procedure al bij voorbaat vaststaat.
De kerkelijke rechtsgang moet antwoord geven op de vraag of Hendrikse zich binnen het belijden van de kerk beweegt. Nee, natuurlijk doet hij dat niet. Dat vindt hij zelf ook. En hij wijkt daar niet alleen sinds kort van af, dat doet hij al vele jaren.

Het is voorstelbaar dat de kerk het in zo’n individueel geval netjes, dus formeel, wil doen. Maar veel wezenlijker is het antwoord op de vraag die Hendrikse opwerpt en de kerk hardhandig opdringt: hoe wil de kerk omgaan met de vrijheid om te geloven.
Het gedrang bij lezingen van Hendrikse spreekt boekdelen. Er lopen ook veel mensen binnen de PKN rond die niet meer de traditionele geloofsopvattingen van de kerk willen ondertekenen. Die laat de kerk, zegt Hendrikse, in de kou staan.

De PKN koestert wat zij de pluriformiteit noemt. Maar mensen verlaten die kerk omdat die te vrijzinnig is en mensen verlaten die kerk omdat die te rechtzinnig is. De PKN heeft een groot probleem en Hendrikse maakt dat, op zijn eigenwijze, pijnlijk duidelijk.

Sms'en in de kerk

Tijdens de vieringen van de korpsen van het Leger des Heils vandaag en volgende week mag het mobieltje aan. Waarschijnlijk het liefst op de stille stand en het is niet de bedoeling dat uitgebreid tijdens de diensten gebeld gaat worden.

De oproep van de legerleiding is wel om te sms’en tijdens de collecte: ‘HAITI’ naar 4333. Daarmee wordt €2,50 overgemaakt aan de Noodhulp van het Leger in Haïti. De bezoekers wordt aangemoedigd om bij voorkeur een paar sms’jes te sturen.

Wie minder wil doneren kan naar hetzelfde telefoonnummer ‘NOOD’ sms’en. Dan wordt er €1,50 afgeschreven. Dat is weer een initiatief van Kerk in Actie, de hulporganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland, die al eens eerder een sms-collecte hield.

U mag het ook gewoon thuis doen. En het hoeft niet er per se alleen op de dag des Heren.

Haïti

In veel kerken wordt morgen gebeden en gecollecteerd voor noodhulp in Haïti. En terecht. De eigen pijntjes en probleempjes staan op eens in een vals licht als je de ellende ziet die de zware aardbeving dinsdagnacht heeft aangericht.
In de bijlage van de LC staat vandaag een verhaal onder de kop ‘Een volk van zeikerds’. Degenen die op onze website op de aankondiging van dit verhaal reageerden, wisten weer een nieuwe dieptepunt te bereiken met hun commentaar.

In het verhaal komen een aantal min of meer deskundige mensen aan het woord die gezamenlijk constateren dat de gemiddelde Nederlander het te goed heeft gekregen. Het leven hoort naar onze smaak maakbaar te zijn. Gebeurt dat niet, dan is de wereld te klein.
Ikon-pastor Bram Grandia vindt dat we met z’n allen verplicht stage moeten lopen in een ontwikkelingsland. Loop maar eens een aantal dagen, 10 of 20 kilometer met een kruik om drinkwater te halen, zegt hij. Zoiets werkt erg relativerend.

Soms worden mensen in hun eigen leven door een drama getroffen. Het verlies van werk of, veel erger, het verlies van een geliefde. Bijvoorbeeld. En ook bij trouwe kerkgangers komen dan pas de grote vragen: God, waarom laat u dit gebeuren?
Het verdriet is natuurlijk te begrijpen. Maar ik vraag mij wel eens af waarom die vragen niet opkwamen bij het lezen van de krant of het kijken van het nieuws. Want ook zonder een uitzonderlijke ramp als in Haïti is de wereld een tragische plaats.

Iedere drie seconden sterft er ergens op het zuidelijk halfrond een kind onnodig. Wanneer we met z’n allen de boel wat beter en eerlijker zouden verdelen, zou dat niet meer gebeuren. Het is elke dag Haïti, als we het maar willen zien.

Lekker rekkelijk

De Remonstrantse Broederschap beleefde gisteren in het Arminiusjaar een feestdag. In Utrecht werd uitgebreid herdacht hoe exact vier eeuwen eerder de eerste versie van de Remonstrantie door 44 dominees werd ondertekend. Niemand weet meer in welke plaats dat gebeurde, maar het was absoluut een memorabel moment.
Hoewel de ondertekenaars dat niet voor ogen hadden, leidde de Remonstrantie uiteindelijk tot het ontstaan van de Broederschap, de eerste kerkscheuring in de nationale Gereformeerde Kerk. En in de tussentijd had de Acte van de rekkelijken, die het werk van theoloog Arminius voortzetten, de Nederlandse republiek onder hoogspanning gezet.

Dat wordt allemaal uitgebreid uitgelegd in het gisteren gepresenteerde boek ‘De Remonstrantie 400 jaar’ en de eenmalige glossy ‘Arminius - voorvechter van de vrije wil’. Het is een mooi blad geworden met mooie interviews en bijvoorbeeld ook een kritische analyse van Pauw & Witteman, waarin ik me volledig kan vinden.
Ook worden vragen beantwoord als: ‘Wat zijn precies remonstranten?’ In dit verband is ‘precies’ wel een aardig woord, want als rekkelijken werden zij door de preciezen te licht bevonden, met alle gevolgen van dien. Dat zo’n uitleg over Arminius en zijn nazaten niet overbodig is, bleek mij gisteren nog eens.

Gisteren vierden we op de redactie van de Leeuwarder Courant het hoogtepunt in het Arminiusjaar op afstand mee, omdat halverwege de ochtend drie grote Arminiustaarten werden bezorgd. Dat heeft een voorgeschiedenis die ik op deze plaats al uitgebreid - hier en hier - uit de doeken heb gedaan.
De remonstranten werden voor het Arminiusjaar geïnspireerd door het succesvolle Calvijnjaar. Calvijn zegt veel mensen nog wel wat, maar Arminius deed bij veel collega’s geen enkel licht opgaan. Ik legde het natuurlijk bereidwillig uit en de collega’s waren het er al etend over eens: rekkelijk, wat dat ook mag zijn, is lekker.

Kerkbalans

Als je aalmoezen geeft, zegt Jezus in de Bergrede, dan moet je dat niet rondbazuinen. Dat is meer iets voor de huichelaars. Als je geeft voor anderen, dan moet je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet.
Die instructie zit bij veel kerkmensen diep. Ik ken er die om die reden tegen collectebonnen zijn. Die bonnen kun je via het kerkelijk bureau kopen en vervolgens in de collectezak doen. Het voordeel: je krijgt een kwitantie die je bij de Belastingdienst als gift kunt opvoeren.

Het goede dat in stilte wordt gedaan, wordt niet opgemerkt. Maar dat kan zich ook tegen je keren. Veel mensen, ook binnen de kerken, hebben geen idee wat die kerken doen. ‘Ach, wat stellen die kerken nog voor?’
Dat is de achtergrond waarom kerken tegenwoordig onderzoeken laten verrichten als ‘De kerk telt’, waarvan de resultaten gisteren in Utrecht bij de lancering van Kerkbalans, de jaarlijkse financiële actie van vijf kerkgenootschappen, zijn gepresenteerd.

De voornaamste conclusie: alleen al de leden van de Rooms-Katholieke Kerk en de Protestantse Kerk leveren met sociale en culturele activiteiten een maatschappelijke bijdrage aan de samenleving die goed is voor minimaal €400 miljoen.
Kerken zullen zelfbewuster naar buiten moeten treden, werd bij de presentatie gezegd. De katholieke bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden, zei het nog eens zo: ,,Het kwade schreeuwt en het goede fluistert.’’ Dat laatste moeten de kerken dus versterken.

Gsm-zegening

Een dierenzegening kende ik al. En een katholieke autozegening aan het begin van de zomervakantie, heb ik ook al meegemaakt. Sindsdien weet ik overigens dat je daar niet te dichtbij moet staan. Al te veel wijwater maakt een notitieblok onbruikbaar.
Maar de zegening van mobieltjes en laptops, dat kende ik nog niet. Predikant David Parrott heeft dat zondag gedaan in de anglicaanse St Lawrence Jewry Church in Londen, die vol zat met veel snelle carrièremannen en -vrouwen.

De gsm-zegening is dan wel nieuw, Parrott greep terug op een eeuwenoude traditie. Het was in de middeleeuwen goed gebruik dat de boeren op de eerste zondag na Driekoningen (6 januari) de ploegen naar de kerk brachten om die te laten zegenen.
De voorganger legde uit dat laptops en mobieltjes voor veel mensen in de plaats zijn gekomen van ploegscharen. In ieder geval in het financiële hart van de City, waar zijn kerk staat. Parrott wist zo een oude gewoonte weer relevant te maken.

Parrott gebruikte geen wijwater dat, hoe bijzonder ook, net zo schadelijk is voor elektronica als gewoon water. De predikant maakte voorin de kerk een zegenend gebaar over de laptops en richting de vele kerkgangers die hun gsm omhoog hielden.
Ik ben benieuwd wanneer zo’n zegening in mijn omgeving plaatsvindt. Dat kan ook in een protestantse kerk gebeuren. Ik beloof aan de eerste voorganger die het in Friesland organiseert, dat er in de krant ruime aandacht aan wordt besteed.

Niet alleen de computers en mobieltjes van zakenmensen hebben een zegen nodig, ook gewone mensen kunnen tijdens zo’n viering er bij bepaald worden hoeveel tijd computer en gsm vragen, of hoeveel echt goede contacten ze daarmee onderhouden.

Beraad van Huissen

Zegt u dat iets, het Beraad van Huissen? Dat geeft niet, het zei mij een paar uur geleden ook niets. Wat is het geval? Dit weekeinde heeft een groep van acht specialisten religiejournalistiek zich in het Dominacanenklooster in Huissen gebogen over principes oor religiejournalistiek. Dat heeft geresulteerd in een pamflet met vijf principes.
Natuurlijk heeft zo’n initiatief mijn warme interesse. Ook al was ik er ten onrechte niet bij en ook al ken ik de meeste collega’s van dat groepje van acht niet. Ik wist ook niet dat het nodig was om de integriteit binnen de religiejournalistiek te herijken. Maar, begrijp ik, het is nodig om al te simpele ‘identiteitsetiketten’ te overstijgen.

De aanslagen op 11 september 2001 toonden volgens de beraadsgroep aan dat religie internationaal een rol van betekenis speelt. In de berichtgeving de afgelopen jaren was volgens de groep sprake van overmatig identiteitsdenken, waardoor hele bevolkingsgroepen ook in de media snel en doeltreffend werden weggezet.
Religiejournalistiek, lees ik, staat voor de opgave om identiteitsbegrippen tot inzichtelijke en juiste proporties terug te brengen. Dat betekent ook oog krijgen voor complexiteit, want ook het religieuze leven is niet zo maar eventjes in een paar vette koppen te vangen. ,,Dit is een opgave, omdat complexiteit niet wordt gewaardeerd.’’

De groep heeft na de inleiding van deze strekking een paar mooie principes geformuleerd. Zoals ‘Het principe van balans’. Het klopt niet dat alleen de extremisten of buitenissige aspecten van religie de pers halen. ,,Een journalist die het belang van religie onderkent, heeft oog voor het detail en het eigene van een religie.’’
Of ‘Het principe van voldoende kennis’. Het is ten overvloede, staat in het pamflet, maar moet wel gezegd worden. De opstellers formuleren het mild, maar ik durf wel een stapje verder te gaan. Er wordt nog altijd met een gierend gebrek aan kennis en inzicht over religie en levensbeschouwing geschreven - als er al over geschreven wordt.

Als laatste wordt het ‘Principe van lichtvoetigheid en moed’ genoemd. Ze schrijven het niet, maar ze hadden natuurlijk dit weblog als lichtend voorbeeld voor ogen toen ze dit formuleerden. Het is waar, religieuze taal is voor veel mensen onverstaanbaar. Het is belangrijk om dit toegankelijk en - waar mogelijk, want veel verdraagt geen scherts - met humor te brengen.

U begrijpt, het Beraad van Huissen kan niet alleen op mijn interesse, maar ook mijn warme sympathie rekenen.

Niet islam

Wat is nu echt Nederlands? Wat is een echte oprjochte Fries? Wat is een echte fan van Elvis? Wat is de echte islam? Wat is het echte christendom? Wat is normaal en wat is de uitzondering op de regel? En wie bepaalt dat?
Voor het Journaal stond Amerikacorrespondent Eelco Bosch van Rosenthal voor de rechtbank in Detroit verslag te doen van de voorgeleiding van Umar Farouk Abdulmutallab, de Nigeriaan die een vliegtuig zou hebben willen opblazen.

Bosch van Rosenthal had al met verontwaardigde moslims gesproken in de wijk waarop het vliegtuig, als Umar in zijn opzet was geslaagd, zou zijn neergestort. En achter hem bij de rechtbank zagen we ook moslims demonstreren.
‘Not in the name of Islam’, viel duidelijk te lezen op een spandoek. Oftewel: dergelijk geweld heeft niets met de islam te maken. De demonstratie is begrijpelijk: elke keer blijkt dat vreedzame moslims in het Westen de gevoelstemperatuur voelen dalen na religieus geweld.

Hoe begrijpelijk ook, zo’n spandoek is te gemakkelijk. Is de uitleg van ‘jihad’ als de gewapende strijd tegen ongelovigen geen islam? Wie bepaalt dat? Natuurlijk is het wel islam. Omdat er hele volksstammen in allerlei moslimlanden zijn die dat wel vinden.
Die redenering kom je ook bij andere religies tegen. ‘Fundamentalistisch’ christendom, dat bijvoorbeeld fel tegen abortus is, is geen christendom. O nee, er zijn alleen al in de Verenigde Staten miljoenen die daar toch wel even anders over denken.

Zou het niet zo kunnen zijn dat degenen die niets moeten hebben van de hardliners in hun religie, degenen zijn die het niet begrepen hebben? De mannen die achter Eelco demonstreerden zijn ongetwijfeld sympathiek, maar wellicht het religieuze spoor bijster.
Stel dat het antwoord op de vraag wat de juiste islam is bepaald wordt door de helft van de gelovigen plus één - redelijk toch? En stel, de hele moslimwereld zou die vraag beantwoorden. Ik ben er niet gerust op of de spandoekdragers in Detroit gelijk zullen krijgen.

Kerkdienst thuis

Tijdens de eerste besneeuwde zondag, een paar weken geleden, liep ook het kerkelijk leven vast. In ieder geval hier in Friesland. Ik maakte een belrondje en hoorde van diensten die waren afgelast, dominees en organisten die te laat of helemaal niet kwamen en overal kerken waar slechts een handjevol leden was komen opdagen.
Later sprak ik iemand die er van overtuigd was dat dat laatste in vroeger tijden veel minder voorkwam. Goed, de ouden van dagen bleven thuis. Maar jongere mensen trotseerden natuurlijk de sneeuw. Met de auto of de fiets? Natuurlijk niet. Lopend. Sommigen waren elke zondag zo normaal al uren onderweg.

Vermoedelijk heeft de man gelijk. Je hoort ook steeds vaker dat mensen genoeg alternatieven hebben. Thuis kun je ook kerkdiensten volgen. Lekker makkelijk. De ‘Hour of Power’ van Robert Schuller uit de Crystal Catherdral in Los Angeles schijnt populair te zijn, ondanks het vroege uur: op RTL5 om 8.00 uur en om 9.00 uur.
En dan is er natuurlijk ook de Zendtijd voor Kerken die zowel kerkdiensten op tv als de radio verzorgt. Op internet kun je ook uitgebreid terecht. Je kunt al dan niet eigen kerkdiensten live of later beluisteren en in sommige gevallen ook bekijken. Via kerkomroep.nl bijvoorbeeld. Of kerkdienstgemist.nl. Zo kun je te kust en te keur.

Wie denkt dat de kerkdiensten door Zendtijd voor Kerken zo maar worden geregistreerd, heeft het mis. De vrijgemaakte predikant Adrian Verbree uit Hardenberg schrijft deze week in zijn column in ‘Visie’ van de EO wat aan de uitzending van de kerkdienst uit zijn kerk op 6 december vooraf ging. Zo’n registraties blijkt niet alleen een eer, maar ook een opgave.
Verbree kreeg allerlei instructies over wat hij vooral niet mocht: wiebelen en woord’n inslikk’n bijvoorbeeld. Hij werd zelfs voor een stoomcursus naar trainer Judith ‘Tweekamp’ Bosch in Hilversum gestuurd. Als je dat weet, is het gewoon zonde als iedereen naar de kerk gaat in plaats van naar Zendtijd voor Kerken te kijken. Sneeuw of geen sneeuw.

Kerk op Marktplaats

Wat doe je als je als lokale kerkgemeenschap het hoofd niet meer boven water kunt houden? Je doet jezelf in de aanbieding op Marktplaats. Het korps Delfzijl van het Leger des Heils kwam op dat geweldige idee.
Met het Leger des Heils als landelijke organisatie gaat het niet zo rooskleurig, zo werd vorig jaar bekend. Met het korps in Delfzijl ook niet. Al jaren zien de lokale heilssoldaten dat hun aantal gestaag achteruit loopt.

Het pand aan de Singel in Delfzijl was ooit een synagoge, maar het is nu bekend als korpsgebouw. Het is eigendom van de stichting Leger des Heils en wordt gehuurd door het lokale korps. En dat krimpende korps kan de kosten haast niet meer opbrengen.
Het gebouw staat overigens niet onder ‘Aangeboden’. Boven de advertentie staat: ‘Gezocht: wilt u het Leger des Heils helpen…’. Majoor Teunes Scholtens legt uit: ,,Het doel is een constructie te vinden zodat deze vestiging open kan blijven.’’

Het Leger des Heils, benadrukt Scholtens, zal zich niet terugtrekken uit Delfzijl. Maar het zoekt wel een alternatief, goedkoper onderkomen. En de advertentie wil mensen opwekken om het korps aan zo’n nieuwe ruimte te helpen.
Behalve tips wil het Leger ook graag serieuze gegadigden voor het huidige gebouw. Er staan daarom ook wat plaatjes van de kerk bij. Wellicht is het tijd voor een stichting om, net als elders, het joods verleden recht te doen en de synagoge in ere te herstellen.

Arminiustaarten

Het is al weer een tijdje geleden, het was in oktober, dat ik schreef dat de remonstranten iets goed hadden te maken. Diverse perscontacten van de Remonstrantse Broederschap hadden een feestelijke Arminiustaart ontvangen met als aanleiding dat het precies vier eeuw geleden was dat de remonstrantse voorman stierf. De Leeuwarder Courant echter niet.
Ik had, zo schreef ik, graag mijn tanden gezet in de vrijzinnige voorman, om wie indertijd bijna een burgeroorlog ontstond, waarbij Van Oldenbarnevelt zijn hoofd verloor, Hugo de Groot achter slot en grendel in slot Loevestein belandde en om wie uiteindelijk de roemruchte synode van Dordrecht van 1618-’19 werd gehouden.

Door alle drukte dreigde ik het haast te vergeten, maar ik kreeg even voor kerst een mailtje van Tom Mikkers, algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap. Hij had mijn weblog onder ogen gekregen en vond na lezing dat hij iets recht moest zetten, zo schreef hij. En hij deed er handig een persbericht bij.
Op 14 januari, zo meldde het bericht, wordt herdacht dat vierhonderd jaar geleden de Remonstrantie werd ingediend bij de overheid door hofpredikant en arminiaan Johannes Uytenbogaert. Dit bezwaarschift vroeg ruimte voor een rekkelijk christendom en om bescherming tegen de aanvallen van de precieze calvinisten.

Er wordt, in navolging en naar voorbeeld van het succesvolle Calvijnjaar, ook een glossy gepresenteerd rond Arminius, een toneelstuk en een boekje over dat vier eeuwen oude pleidooi voor tolerantie. Een en al feestelijkheden dus. En daar mochten wij ook in meedelen, zo schreef Mikkers in het begeleidende mailtje.
Hij schreef: ,,Als kers op de taart/klap op de vuurpijl… ik zal er voor zorg dragen dat op 14 januari bij 400 jaar remonstrantie een Arminiustaart wordt geleverd bij de redactie van Leeuwarder Courant. Omdat we wat goed te maken hebben stuur ik een paar taarten extra, zodat er genoeg is voor iedereen.’’

Nog een paar nachtjes slapen.

Bedrijfsbidstond

U weet het misschien niet, maar de kans bestaat dat er op uw werk geregeld een groepje mensen in de lunchpauze bijeenkomt om de handen te vouwen. Die collega’s bidden dan onder meer voor u.
Nee, daarvoor hoeft u niet bij de Evangelische Omroep, het Friesch Dagblad of een andere christelijke organisatie te werken. Er wordt ook regelmatig groepsgewijs gebeden bij een houthandel bijvoorbeeld, of bij een bedrijf als AkzoNobel.

De website Bedrijfsgebed.nl meldt dat het aantal bedrijven en organisaties met een geregistreerde bedrijfsbidstond langzaam maar zeker toeneemt. Begin vorig jaar ging het om 165 initiatieven, nu zijn dat er 178.
,,Een christelijk foldertje kun je weggooien, een christelijk tv-programma kun je wegzappen, maar een christen op je werk kun je niet ‘uit’ zetten’’, zo valt in een persbericht op de site te lezen, geschreven door Maarten Pijnacker Hordijk die al sinds 1986 is betrokken bij zogenaamde pauzebidstonden bij de NS in Utrecht.

In het persbericht staat ook een kritische noot. Het blijkt lastig om kerken te interesseren voor ,,christen-zijn op werk’’. ,,Het lijkt wel of ze hiervoor een blinde vlek hebben en meer oog hebben voor hun eigen koninkrijkje.’’ Zo. Ik neem aan dat een belangrijk gebedspunt is.
De website verbaasd zich er ook over dat ,,nog erg veel christenen nogal wat koudwatervrees hebben om samen met elkaar te bidden. Terwijl dat toch het hart van hun geloof is! Heel opvallend dus eigenlijk.’’

De site weet verder te melden dat ,,Gods lessen aan de ondernemer’’ een bedrijf tot bloei kunnen laten komen. In deze ook voor krantenbedrijven barre tijden, is dat wellicht een verdienmodel dat ik eens aan mijn baas moet melden.

Naschrift:

Een collega wees mij erop dat de redactie van de LC al sinds mensenheugenis iedere morgen een ‘ochtendgebed’ kent. Hij heeft gelijk. Maar of dat meetelt - het is namelijk gettotaal voor het voorpaginaoverleg.

Eva's fatale hap

Het is nog even wennen dat kerken steeds professioneler aan de weg timmeren. Soms hoor je het een oudere spreker in een zaaltje bij een kerk nog wel eens per vergissing zeggen: ,,Ik laat nu een stencil rondgaan.’’
Bedoeld wordt natuurlijk een ‘laserprintje’, ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst een stencil heb gezien. Kerkbladen worden nu ook vaker per mail als pdf verstuurd. Het knip- en plakwerk ziet er steeds strakker uit.

Maar, zoals de zes predikanten van de Protestantse Gemeente te Sneek nu de boer op gaan, is toch weer even een stapje verder. Ze bieden vanaf woensdag 20 januari iedere twee weken een bijbel-bijspijkercursus aan. Zes dominees, zes avonden, zes verhalen.
De uitnodiging voor de minicursus ronkt. De avonden zijn ,,voor iedereen die ergens een bijbel in de kast heeft staan, maar nooit verder kwam dan Adam en Eva’’. De predikanten willen met de korte serie ,,de bijbel afstoffen’’.

,,Voorkennis is niet nodig en zelfs niet gewenst, we beginnen bij nul.’’ Aardige, wervende formulering. En wat dacht u van deze: ,,Nee, we willen je niet bekeren. En redden doen we ook niet aan.’’ Dat moet de drempel wel verlagen.
De postertjes zijn helemaal vet. Vooral die ene met dat plaatje dat ik hierbij heb gezet. Deze poster betreft de eerste cursusavond die als thema heeft: ‘Eva’s fatale hap.’ Ik zag al vaak een uitnodiging voor een bijbelcursus, maar nog nooit zo eentje.

Vurige kolenkaarten

We hebben er weer een paar binnen: kaarten met de beste wensen die overduidelijk in tweede ronde zijn verstuurd. Niet omdat er aan ons gedacht was, maar omdat wij de bewuste mensen een kaart hadden gestuurd.
Ik ken iemand die daar een sport van heeft gemaakt. Die wacht tot het laatste moment met sturen en doet dan een ladinkje de deur uit, gericht aan mensen van wie zij vindt dat die haar een kaartje hadden moeten sturen.

Die kaarten op de valreep aan hen die in gebreke bleven, staan in kleine kring bekend als de ‘vurige kolenkaarten’. Naar de uitdrukking ‘vurige kolen op iemands hoofd hopen’, die als zoveel uitdrukkingen uit de bijbel komt.
Voor de geïnteresseerden: het staat in hoofdstuk 25 van Spreuken, vers 21 en 22: ‘Als je vijand honger heeft, geef hem dan te eten, als hij dorst heeft, geef hem dan te drinken. Dan stapel je gloeiende kolen op zijn hoofd, en de HEER zal je belonen.’

Eigenlijk is het een vreemd ritueel: we sturen de beste wensen naar mensen van wie we uit ervaring weten dat die ons ook de beste wensen sturen. In een aantal gevallen is dat ook het enige contact dat we met die personen hebben.
Met nieuwjaarswensen in levende lijve bestaat een zekere verlegenheid. Hele volksstammen zien op tegen - in dit geval - maandag, wanneer er weer hele hordes collega’s afgewerkt moeten worden. En dan volgt vaak ook nog de nieuwjaarsreceptie.

Er is helaas geen echte houdbaarheidsdatum aan dat Nieuwjaar wensen. Recepties gaan tot ver in januari door. Gelukkig wordt steeds vaker teruggegrepen op een oud kerkelijk gebruik dat het gewens alleen tot Driekoningen op 6 januari zou mogen.
Nieuwjaarswensen zouden traditioneel horen bij het octaaf (een achtdaagse periode volgend op een kerkelijk feest) na het feest van Jezus’ besnijdenis dat acht dagen na diens geboorte plaatsvond - 1 januari dus.

In de praktijk werd vooral het feest van Driekoningen, wanneer iedereen ter kerke ging, aangegrepen om elkaar de beste wensen te geven. Maar aangezien we dat niet meer doen, dus maar zo: een gezegend Nieuwjaar!

Bidden helpt

Zo nu en dan is er weer eentje: een studie waaruit blijkt dat geloven echt goed is voor een mens. Zo concludeert de Groningse psycholoog Adrie Huttenga-Menninga dat bidden een beschermende werking heeft op de psychische gezondheid.
Huttenga volgde enige tientallen protestantse christenen. Deze mensen hebben net als anderen last van stress, maar door hun regelmatig gebed zijn de gevolgen daarvan beduidend minder negatief.

De psycholoog is als therapeut werkzaam en bidt ook geregeld met cliënten als die dat op prijs stellen. ,,Het is me meerdere malen opgevallen hoe cliënten konden veranderen na een kort en een eenvoudig gebed, soms meer dan na een lang gesprek.’’
Zulke onderzoekjes zijn niet overbodig. Want in de geestelijke gezondheidszorg was lang weinig oog voor de grote rol die godsdienst in het leven van mensen speelt. En als die er al was, ging het vaak over de ongezonde kanten van geloof.

Die negatieve benadering leidde er weer toe dat gelovigen zich niet veilig voelden bij therapeuten en er christelijke instellingen ontstonden als In de Bres in Drachten (waar Huttenga trouwens een deel van haar tijd werkt).
Wanneer is geloof gezond en wanneer niet meer? Therapeuten die serieus een antwoord op die vraag willen, kunnen goed terecht bij de psychiater en theoloog Margreet de Vries-Schot, die voor haar promotie in 2006 een lijst criteria opstelde om geloof te toetsen.

De Vries zag zeker problematische kanten aan godsdienstigheid, maar toonde ook al aan dat geloof heilzaam kan werken voor iemands psyche. Zij zei het toen zo: ,,Je komt als mens pas echt tot je recht, wanneer je in God gelooft.’’

Rampenpasje

Het ministerie van binnenlandse zaken wil in gesprek met de kerken over hun rol na rampen, zo lees ik. Dat lijkt me een uitstekend voornemen voor het nieuwe jaar. En het zou eens tijd worden. Bij recente grote rampen blijkt dat de kerken een enorme betekenis hebben bij het begeleiden van slachtoffers en nabestaanden na een ramp.
De eerste keer dat dit duidelijk aan het licht kwam, was na de Bijlmerramp van 1992. Nog jaren nadien was een traumapastor actief onder degenen die op de een of andere manier bij deze ramp betrokken waren.

De overheid trok daar geen lessen uit. De Volendamse pastoor Jan Berkhout werd na de Nieuwjaarsramp van 2001 slapende en vervolgens zelfs op afstand gehouden. Vele maanden nadien had hij zijn handen nog vol aan de pastorale nazorg.
Een vergelijkbare ervaring had zijn collega Hans Kreuwels van Roermond, toen in de zomer van 2002 zes kinderen bij een woningbrand omkwamen. De andere hulpverleners vonden de geestelijke maar een sta in de weg en een bemoeial.

Berkhout deed later in ‘Pastoor van Volendam’ een boekje open over zijn bevindingen en zijn conclusies waren niet mals. Ouders moesten bijvoorbeeld zonder begeleiding in de koude Grote Kerk van Edam kijken of daar mogelijk het lichaam van hun kind lag. Er was vervolgens geen enkele opvang.
Kreuwels pleitte later voor een ‘rampenpasje’ waardoor pastores ook op de plek des onheils hun werk kunnen doen. De situatie is gelukkig verbeterd. De kerken krijgen in steeds meer gemeentelijke rampenplannen een rol. Terecht.

Onnozele kinderen

In de krantenversie van Korte Metten is het afgelopen jaar de religieuze kalender gevolgd. Het komend jaar volgen we op diezelfde plek de heiligenkalender van de Rooms-Katholieke Kerk. Selectief uiteraard, want er zijn nogal wat heiligen.
Vandaag wordt bij wijze van overgang in de papieren editie van Korte Metten een feest genoemd dat traditioneel op kalender van de RK Kerk een belangrijke plaats innam, omdat het een gemiddelde heiligendag ontsteeg: het feest van de Onnozele Kinderen.

De terminologie van zo’n kerkelijke dag vraagt enige toelichting. ‘Onnozele’ moet gelezen worden als ‘onschuldige’. En ‘feest’ blijkt in de kerk dus niet louter te slaan op wat we normaal feestelijke gebeurtenissen zouden noemen.
Op 28 december wordt immers stilgestaan bij wat de evangelist Matteüs meldt na het bekende kerstverhaal. Herodes, die van de wijzen over een geboren koning had gehoord, liet niet veel later in Bethlehem en omgeving alle jongetjes onder de twee jaar ombrengen.

Daarmee werden die jongetjes de ,,eerst bloedgetuigen van het Goddelijk Offerlam’’, zo leert het vierde en laatste deel van ‘Met de Heiligen het jaar rond’ uit 1949 het katholieke huisgezin. Een kostelijk, met zorg bewaard naslagwerk, uitgeleend door een collega.
Het boek legt ook het belang van zo’n ‘feest’ direct na kerst uit. ,,Daardoor worden wij er aan herinnerd, hoe lijden en vervolging onafscheidelijk verbonden zijn met Christus en allen die Hem toebehoren. Het ‘stalletje’ mocht anders nog te zeer een idylle blijven!’’

Een rijke gedachte, maar het feest van de Onnozele Kinderen is niet geheel toevallig voor velen onder het stof van de kerkgeschiedenis verdwenen. Mensen zitten niet te wachten op een feest dat de sfeer van kerst bederft. Dat moet per se een idylle blijven.

Kerstnieuws

Tijdens de kerstdagen gaat het nieuws maar mondjesmaat door. Het is een soort stilzwijgende afspraak: mensen zitten minder op allerlei berichten te wachten en journalisten hebben ook graag vrij met kerst.
In hoeverre ook nieuwsveroorzakers zich dezer dagen in de loopgraven terugtrekken en gedeisd houden, is nooit helemaal duidelijk. Als dat al zo is, dan heeft die Nigeriaan die een explosie veroorzaakte op een vlucht naar Detroit, zich er niet aan gehouden.

Op het terrein van geestelijk leven was er op kerstavond dat akkefietje in de Sint Pieter: de vrouw die de paus tegen de grond werkte aan het begin van de nachtmis. De kerkvorst bleef ongedeerd, de bejaarde kardinaal Etchegaray brak zijn dijbeen.
De vrouw was verward, is inmiddels de verklaring. Wat wil dat zeggen? Geen bewuste aanslag? De vrouw die frère Roger in 2005 in Taizé tijdens een avondgebed neerstak, waarna hij overleed, was ook verward.

En er is meer katholiek nieuws: nog eens twee Ierse bisschoppen boden hun ontslag aan om het enorme schandaal rond kindermisbruik door geestelijken in het bisdom Dublin. En terecht. Dat is een van de schandelijkste kwestie in de recente kerkgeschiedenis.
In de Ierse kwestie zou het gaan om honderden misbruikte minderjarigen. De kerkleiding dekte alles systematisch toe. Vreemd overigens dat die beide bisschoppen het aftreden met Kerstmis bekendmaakten. Ze hadden het feest daarmee niet moeten belasten.

Kerstzang

Mijn vader kreeg het gisteren, met de geur van sneeuw en kerst in de neus, op zijn heupen. ,,Het harmonium moet weer naar boven.’’ En zo geschiedde. Huisvriend Rudolph Roukema moest er, als zo vaak bij opnieuw een wijziging in het interieur - ,,zie, hoe smaakvol!’’ - aan geloven. Hup, op naar de berging. Met vereende krachten en ongetwijfeld zonder enig onvertogen woord kwam het instrument weer het ouderlijk huis in.
Terecht kwam het harmonium weer hogerop. Het is een kostbaar familiebezit. Eens stond het in de grootouderlijke woning in Kampen. Mijn vader zat er graag en veel achter. Het spel had hij zichzelf aangeleerd via een schriftelijke cursus klavarskribo. De foto van mijn vader als jongeling achter hetzelfde klavier, gebruikte ik hier al eens eerder en ik zet ‘m er nog maar eens bij.

Mijn grootvader had de gewoonte om op kerstmorgen, in alle vroegte, de buurt te wekken door het ‘Ere zij God’ uitbundig te spelen. In de oorlog hoorde hij op zo’n ochtend tot zijn verbazing hoe er op straat uit volle borst werd meegezongen. Het waren twee Duitse soldaten, die op wacht hadden gestaan voor de Ortskammandantur even verderop, en op weg waren naar de kazerne.

In veel protestantse en katholieke gezinnen is het harmonium nog slechts een herinnering. Niet bij mijn ouders. Soms verdwijnt het instrument uit beeld, maar niet voor lang. Ik heb er ook uitgebreide jeugdherinneringen aan en mijn kinderen ook. ,,Zing toch eens mee, kwakbol!’’ Jaren geleden hebben mijn ouders het instrument laten renoveren, zodat het weer een generatie mee kan.

Nee, ik krijg het niet. Ik heb er ooit eentje gekregen van een collega, en dat bij een verhuizing weer weggegeven (de relatie met die collega is nooit meer helemaal goed gekomen). Het instrument gaat naar mijn broer Frans. Die zegt dat hij er een mooi plaatsje voor heeft. Ik hoop dat mijn ouders zich realiseren dat hij tegenwoordig directeur is van Het Goed, een keten kringloopwinkels…
Over realiseren gesproken, de nietsvermoedende bezoekers die mijn ouders vandaag over de vloer krijgen (onder wie mijn zus en de zoons van mijn oudste broer) zullen wel aan de bak moeten. Terwijl ik dit schrijf, is mijn vader zich aan het inzingen, ongetwijfeld ook uit volle borst en met gebruik van de kniepedalen en veel voetgepomp. En dat zal op deze eerste kerstdag ook beslist moeten gebeuren.

Wat er op de huisliturgie van (groot)vader Schrijver staat? ‘Heerlijk klonk het lied der eng’len’. En: ‘Hoe zal ik u ontvangen’. En natuurlijk ook bij hem ‘Ere zij God’ (hij heeft niet onthuld hoe vroeg hij daarmee begint). En, niet te vergeten: ‘Daar is uit ’s werelds duist’re wolken / een licht der lichten opgegaan.’ Ouderwetse kerstzang. Blijde Boodschap dus. Ook voor de buren. Voor iedereen.

Schillebeeckx

Professor Edward Schillebeeckx is gisteren op 95-jarige leeftijd in Nijmegen overleden. Schillebeeckx was een van de grootste theologen van de afgelopen halve eeuw. Internationaal even vermaard als omstreden.
Schillebeeckx, geboren in Antwerpen, was dominicaan toen hij in 1957 een post als hoogleraar kreeg aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, waar hij tot zijn emeritaat in 1983 systematische en historische theologie doceerde.

Hij speelde als adviseur van de Nederlandse bisschoppen een belangrijke rol tijdens het roemruchte Tweede Vaticaans Concilie in de jaren zestig. Voor zijn theologisch werk kreeg hij de Erasmusprijs. Ook ontving hij diverse eredoctoraten.
Zijn progressieve publicaties maakten Schillebeeckx in de loop der jaren echter ook tot een zeer omstreden theoloog bij de Nederlandse kerkleiding en het Vaticaan, dat in de loop der jaren maar liefst vier keer een onderzoek naar hem instelde. Een veroordeling kwam er nooit.

Vanmorgen kwam er een perscommuniqué namens bisschop Ad van Luyn als voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie. Op dat stuk moeten ze bij de communicatieafdeling echt hebben zitten puzzelen.
,,Met erkentelijkheid’’ herinneren de bisschoppen zich de grote rol van Schillebeeckx tijdens het concilie. En hij wordt ,,een van de meest toonaangevende theologen’’ genoemd die Nederland in de recente geschiedenis heeft gekend.

Zijn studies baarden internationaal opzien, gaat de verklaring verder, waarbij ze ook ,,meermaals ter discussie’’ stonden. ,,Toekomstig onderzoek zal de definitieve betekenis van professor Schillebeeckx voor het Concilie en de wetenschappelijke theologiebeoefening nader moeten verhelderen’’, besluit het stuk neutraal.

In toga

Achteraf denk je: waarom heb ik niet direct mijn camera uit de auto gehaald? (Toen het nog kon.) Vanmiddag was ik in Eastermar voor een bezoek aan Joke en Halbe Westerhof. Zij hebben in hun boerderij een uniek kinderbijbelmuseum, HeJe, maar dat gaat dicht, want ze moeten noodgedwongen verhuizen.
De weg er naar toe was geen enkel probleem, maar de Kleine Hornstweg, waaraan de Westerhofs op nummer 8 wonen, zat nog flink onder de sneeuw. En ik reed mijn wagen direct muurvast. Dankzij een hulpvaardige moeder en dochter kon ik weer vooruit, maar vlak bij de boerderij konden mijn wielen weer niets in de sneeuw.

Ik was niet de enige met moeilijkheden. De KRO-ploeg die net opnames in het museum had gemaakt, kreeg de wagen ook niet weg. De mannen waren net daarvoor het erf van de familie Westerhof afgereden en zagen tot hun stomme verbazing een dominee in zwarte toga en witte bef lopen, die een slee met een paar kinderen voorttrok.
Verbouwereerd weken ze uit met alle gevolgen van dien. Of het normaal is dat predikanten in Friesland zo rondlopen? De dominee bleek Wim Stougie, net een paar maanden voorganger van de Protestantse Gemeente te Eastermar. Nee, hij werkte bereidwillig in vol ornaat mee aan een fotoreportage.

Ik stond midden op de weg in de weg en met hulp kreeg ik de auto weer in beweging. De camera lag naast me en ik dacht nog: ik zet de dominee zo op de plaat. Eerst naar veiliger streken. Daar kwam het echter niet van. Ik reed achteruit en zag niet dat ik in de bocht in een met sneeuw gevulde greppel belandde.
De auto lag op de zijkant. Ik kwam er nauwelijks uit. De camera zag ik nergens meer. Stougie verleende pastorale bijstand en de Westerhofs regelden ook andere hulp: de broers Henk en Auke Atsma kwamen met een enorme trekker en hielpen alle media weer op weg. Aan mijn wagen was niets te zien. Wonderbaarlijk. En Hulde, voor de Atsma’s!

Ja, je maakt wat mee als verslaggever in het Friese. Maar het was alles de moeite waard. Voor de liefhebbers: het kinderbijbelmuseum is absoluut een aanrader. Joke Westerhof heeft vijfhonderd exemplaren verzameld en prachtig tentoongesteld. HeJe is nog één dag open: zaterdag 2 januari van 13-17 uur.
TIP: Als er sneeuw ligt, loop dan het laatste stukje. En hou de KRO-televisie in de gaten.

Serious Churches

Sympathiek idee van theoloog Boele P. Ytsma, bekend van zijn boek ‘Van de kaart - manifest van een gepassioneerde twijfelaar’, maar ook om zijn multimediale tegenwoordigheid via onder meer weblog, podcast en Hyves.
Ytsma wilde dat kerken ook hun steentje bijdragen aan de jongste editie van Serious Request, de hongeractie van deejays in het Glazen Huis in Groningen tegen malaria van 18 tot 24 december. Een paar dagen geleden startte hij daarom met de actie Serious Churches.

‘Serious churches’ lijkt me een ernstig pleonasme, net zo eentje als witte sneeuw en daar hebben we op dit moment meer dan genoeg van. Maar goed, toch een sympathieke actie. Er is ook een website: SeriousChurches.nl.
Ytsma heeft een actie bedacht: de laatste nacht zal voor de deejays het zwaarst zijn, dus worden kerken opgeroepen om die nacht op te blijven om solidair te zijn. Ze moeten natuurlijk ook platen aanvragen voor het goede doel.

Met de actie kunnen kerken laten zien dat ze midden in de maatschappij staan. Een rijke gedachte. Het is te hopen dat meer kerken zich aanmelden, want op dit moment staan er nog maar vier lokale kerken geregistreerd, waaronder eentje in Friesland overigens.
Dat is het gevaar van dit soort acties: het is leuk bedoeld, maar als het niet echt leeft, kan het zich ook tegen je keren. Met een minimale deelname wordt Serious Churches een aanfluiting en dan had de actie beter in de kast kunnen blijven.

Fries kerkenleed

Het rapport is er dan eindelijk, en terecht is het vandaag de opening van de LC: ‘Miljoenen nodig voor behoud kerken’. Ik vind het woordje ‘behoud’ altijd aardig, als het over kerken gaat - maar dit slechts ter zijde.
De stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op verzoek van de provincie de situatie van alle kerkelijke gebouwen in Friesland in kaart gebracht. Een uniek project, want in geen andere provincie is het kerkbestand zo gedetailleerd geïnventariseerd.

De situatie is zo ernstig als gevreesd werd. Alleen al de komende zes jaar is ruim €55 miljoen nodig voor het meest noodzakelijke onderhoud van 550 kerken. In tien jaar tijd zullen tussen de 64 en 117 kerkgebouwen afgestoten worden voor de eredienst.
Friesland kent de hoogste kerkdichtheid van het land (mogelijk van de wereld); overal in het land zie je de middeleeuwse kerktorens. Want geen dorp, geen parochie, geen adelijke familie wilde indertijd voor een ander onder doen.

Die luxe wordt nu een drukkend probleem. Al eerder heb ik hier voorspeld dat in de komende kwart eeuw het doek zal vallen voor een aantal markante dorpskerken. Dat heeft niks met helderziendheid te maken, maar met import-Friese nuchterheid.
Die €55 miljoen is slechts het begin van de enorme investering die nodig is om al die kerken overeind te houden. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden, waarbij de kerken met de grootste cultuurhistorische waarde voorrang horen te krijgen.

De overheid en de lokale gemeenschappen zullen zich er mee moeten bemoeien. Eindelijk. Zij schrikken nu vaak pas wakker en schreeuwen dan moord en brand, als een kerkelijk gemeente geen kant meer op kan en moet verkopen. Of slopen.

Interreligieus gedoe

De leden van de gospelgroep New Creation uit Joure weten op dit moment niet hoe ze het hebben. Op eens zijn ze middelpunt van een discussie die op internetfora wordt gevoerd en, zoals zo vaak op die podia, zonder niveau of enig inzicht of kennis van zaken.
Het heeft allemaal te maken met de publiciteit rond een op de valreep geschrapt optreden, zondag tijdens een zogenaamde kerstlichtviering in Heerenveen. Aan de viering werkten een paar moslima’s mee. Te laat drong tot de groep de ,,achterliggende multireligieuze boodschap’’ door. Bovendien had het koor niet alleen achter de microfoon willen zingen, maar ook getuigen. Dat mocht aanvankelijk, maar later werd volgens het bestuur van de groep dit weer ingetrokken.

Deze gang van zaken werd geschetst in een verklaring van New Creation die de afgelopen dagen op de website van de groep was te lezen. Mensen konden in het gastenboek reageren, dat gebeurde ook veelvuldig en de rest van de site was tijdelijk afgesloten. Op het moment dat ik dit schrijf valt op de site alleen nog te lezen dat het bestuur met het oog op ,,de vele discussies’’ besloten heeft de gehele site tot nader orde af te sluiten.
Omdat de groep nogal eens werd neergezet als een achtergebleven intolerant clubje, heb ik woensdag op de opiniepagina van de LC betoogd dat er heel veel christenen zijn die net zo denken als New Creation. Ik noemde een aantal van in ieder geval een miljoen christenen die ook niet aan een viering met zelfs de schijn van een interreligieuze geest zouden meewerken.

Evangelischen en veel orthodoxe protestanten willen er geen misverstand over laten bestaan dat er maar één weg tot God is, en dat is via Jezus Christus, die daarvoor aan het kruis stierf. En dat willen ze ook zeker duidelijk maken aan moslims die Jezus niet als Gods zoon zien en ook niet geloven dat hij gekruisigd werd. Ze geloven ook zeker niet dat tussen God en Allah een isgelijkteken kan worden gezet. Zo ongeveer.
Ik raak er inmiddels aan gewend, maar ik kreeg gisteren ook via diverse mailtjes een portie van het virtuele geweld dat New Creation onderging. Nou vooruit, een nog redelijk beschaafde opmerking die voorbij kwam: het verhaal ging ,,werkelijk nergens over, onbegrijpelijk dat een kerkjournalist zoiets schrijft’’.

Soms kan ik me wel voorstellen dat mensen zich storen aan gelovigen - van welke soort ook - die louter willen horen wat volgens hen dé Waarheid is. Gebeurt dat niet, dan ontsteekt nogal eens ‘heilige’ verontwaardiging. Hoed je dan maar.

Kersttest

Religieuze testen doen het leuk, zo bleek onder meer begin dit jaar toen Trouw de C-factor lanceerde. Dat was een test waaraan mensen zich massaal onderwierpen om uit te vinden in welke mate ze calvinistisch waren.
Daar spelen ze bij de Protestantse Gemeente te Amsterdam handig en creatief op in. Op de website van de kerk kan een test worden gedaan, om boven water te krijgen welk ‘kerstprofiel’ bij je past.

Er zijn zeven van die profielen, wordt bij het begin van de test uitgelegd: familie en gezelligheid; betekenis en bezinning; sfeervol genieten; was die kerst maar vast voorbij; kunst en cultuur; de filantropische kerst; officieel heb ik er niets mee maar toch.
De kersttest duurt maar een paar minuten. Met twaalf vragen kunt u er achterkomen of u nu wel of niet van een gezellig kerst houdt. Bijvoorbeeld.

Wat voor soort vragen u kunt verwachten? Bijvoorbeeld deze: Heeft uw wel eens een engel ontmoet? Er kan uit vier antwoorden gekozen worden. In dit geval: a) Nee ben je gek!; b) Ik kom elke dag wel een engel tegen; c) Ik probeer er zelf een te zijn; d) Ja, in plafondschilderingen.
Het aardige van de test is natuurlijk dat je, hoe de uitkomst ook is, wordt doorverwezen naar kerstvieringen in Amsterdam, maar ook in Den Haag, Amstelveen, Utrecht en Arnhem. Zoals ze in de Protestantse Gemeente van de hoofdstad zeggen: ,,Geinig met een beetje Amsterdamse humor.’’

Vrijdag visdag

‘Onze’ noordelijke bisschop, Gerard de Korte, kan goed met de media omgaan. Hij is makkelijk benaderbaar voor journalisten, is prettig in de omgang en weet de dingen goed te zeggen. Dat is, laat ik maar zeggen, niet vanzelfsprekend voor een bisschop. Hij heeft dan ook terecht binnen het bisschoppencollege de portefeuille kerk en samenleving.
Zondagavond deed hij in het tv-programma Kruispunt van RKK een uitspraak die hem tot op heden de meeste publiciteit heeft opgeleverd. De monseigneur had gesuggereerd om de katholieke traditie van de vrijdag als visdag weer in ere te herstellen.

De Korte zei dit naar aanleiding van de klimaattop in Kopenhagen. (Het was zondag de dag waarop ruim negenhonderd kerken de klokken luidden voor een goed klimaatakkoord.) Wanneer de mensen in het Westen massaal een dag per week geen vlees zouden eten, zou dat een enorme reductie van de koolstofdioxide-uitstoot betekenen, gelooft hij.
Wat de bisschop wil, is dat mensen zich bewuster worden van de consequenties van hun consumptiepatroon. Dat geldt voor het eten van vlees, maar ook voor het maken van een vliegreis. ,,Een verandering van leefstijl is, zeker in onze westerse landen met overconsumptie en een enorm energieverbruik, onontkoombaar’’, aldus De Korte.

Het pleidooi van de bisschop is sympathiek. ‘Vrijdag visdag’ herinnert overigens aan een dag van volledige onthouding. Degenen die zwaar werk moesten verrichten kregen dispensatie: ze mochten wel vis eten. Twintig jaar geleden besloten de bisschoppen dat het vooral een dag van soberheid moest zijn. Die traditie is - helaas - in onbruik geraakt.
Over die visdag denk ik persoonlijk trouwens genuanceerd. Jaren geleden voerde een collega op de redactie de vrijdag weer als visdag in. Die traditie bestaat nog altijd. Vrij dicht bij mijn bureau zit elke week een clubje collega’s zo rond half elf ’s morgens allerlei soorten vis te eten. Het effect op mij is nog beter voor het milieu: ik verlies alle trek.

Hier vloekt men niet

Het was helemaal niet de bedoeling, maar het gaat al weer over een wandbord. Dit weekeinde ben ik voor de krant onder meer naar de heiligenbeeldenmarkt geweest, waarover ik op deze plek onlangs al schreef: de markt in het dorpskerkje in het Groningse Niehove.
Het evenement stelde beslist niet teleur. Sterker nog, ik werd in die kerk voortdurend in de verleiding gebracht. In de kerk stonden honderden beelden. Dat hadden de beeldenstormers uit de zestiende eeuw eens moeten zien.

Maar, ik heb me beheerst. Bovendien stond op het stickertje op het beeld waar ik de meeste aanvechtingen bij had - een enorme Lourdes-Maria - bij nadere beschouwing zo’n forse prijs, dat die aanvechtingen al weer snel over waren.
Ik ging er eigenlijk ook alleen maar heen om te kijken. En direct viel op hoe populair bepaalde heiligen zijn. Naast natuurlijk Maria- en Jezusbeelden, waren er bijvoorbeeld heel veel Theresa’s van Lisieux. Maar die heb ik al, anderhalve meter hoog.

Ik heb me graag laten voorlichten door de diverse deskundige verzamelaars die daar rondliepen. Zo weet ik door de initiatiefnemer van de markt, Olav Beek, nu weer meer van Rochus van Montpellier, die als lepralijder altijd bereidwillig wijst op de open wond op zijn blote bovenbeen.
Maar een wandbord dus. Bij de enthousiaste verzamelaar Jan van Cruchten uit Assen, die zijn eigen beeldenmuseum heeft, heb ik een bord op de kop getikt met een afschuwelijke lijst en een enorm alziend oog erop. Daarboven staat ‘God ziet mij’ en eronder ‘Hier vloekt men niet’. Dat gaat dus ook naar de redactie.

Voor de liefhebbers: het wandbord is via internet uitgebreid in België tweedehands te krijgen.

Wandbordje

Sommige dingen om je heen zie je niet meer bewust, omdat ze er al zo lang staan of hangen. Zo staat er bij het raam achter mijn bureau op de redactie het wandbordje dat u hierbij ziet afgebeeld. Het viel laatst en zo werd ik er weer op geattendeerd.
Een collega heeft het een keer op de kop getikt op een rommelmarkt, die hij samen met zijn vrouw graag en veelvuldig bezoekt. Het is geweldig dat dit kleinood niet tussen het vuilnis is verdwenen.

Ik zou graag het verhaal er achter willen weten. Ik vermoed zo dat een godvrezend man na zijn pensionering schilderen als hobby heeft opgepakt en geruime tijd heeft zitten zwoegen boven het triplexplankje om er iets moois van te maken.
Na het verscheiden van de man werd het huis leeggehaald en de kinderen - shame on them! - hebben van alles in afvalzakken gepropt en een aantal dingen in dozen gestopt waarvan ze dachten dat het nog aardig was voor de fancy fair van de kerk.

Er zijn natuurlijk heel veel van dit soort wandbordjes, maar er zullen er niet veel zijn met zo’n enorme dt-fout erin. En dat maakt het extra interessant. De maker had een bijbeltekst voor ogen, maar hij citeerde blijkbaar uit het hoofd.
Op de redactie van de LC staat al sinds mensenheugenis een harmonium - helaas zo lek als een mandje - met daarop een oude liedbundel van Johannes de Heer. Eigenlijk verdient dit bordje een plekje erboven. Want daarvoor is het gemaakt.

Douchetimer

Het leek er even op dat de actie nauwelijks opgemerkt zou worden, maar inmiddels hebben al bijna zeshonderd kerken in Nederland gemeld dat ze aanstaande zondagmiddag de klok zullen luiden voor een beter klimaat.
En terwijl ik dit tik, zijn er weer een paar nieuwe aanmeldingen binnengekomen op klimaatklokkenluiden.nl. Het is onder kerkmensen net als onder gewone mensen: het moet allemaal op het laatste nippertje.

Ik schreef er al eerder over: de oproep van de Wereldraad van Kerken om wereldwijd om 15.00 uur plaatselijke tijd de kerkklokken te luiden als een oproep voor de klimaattop in Kopenhagen. En Nederland doet dus ook uitgebreid mee.
Bij voorkeur moet er 350 keer geluid worden. Dat is het maximaal aantal CO²-deeltjes dat per miljoen in de atmosfeer mag zitten. De huidige concentratie zit gemiddeld op 390. Dus als u zondag denkt: wat is er toch mis met die kerkklok, dat heeft daarmee te maken.

De kerken kunnen het hierbij niet laten. Hoewel zo’n groot probleem al snel verlammend kan werken - wat kan ik er aan doen? - zie ik hier en daar leuke initiatieven om kleine stapjes te zetten. Zo wordt in kerken een groene douchetimer uitgereikt.
Douchetimers zijn er digitaal, maar ja, die kosten uiteindelijk toch weer energie. De douchetimers die kerkleden meekrijgen, zijn leuke zandlopertjes. Het dingetje schijnt je 5 minuten te geven om te douchen. Genoeg tijd om fris in de kerk te zitten.

Kannibalen

Het is al 170 jaar geleden, maar het zat de bewoners van het eiland Erromango, deel van de republiek Vanuatu in Oceanië, niet lekker. Hun voorouders hadden in 1839 de befaamde Britse zendeling John Williams opgegeten. Al spoedig daarna stond het eiland bekend als Martelaarseiland. En van die kannibalenfaam wilden hun nazaten af.
De presbyteriaan Williams was in eigen land een bekendheid toen hij met collega Simon Garris in 1839 Erromango aandeed. Helaas voor hen hadden Europeanen net een paar eilandbewoners vermoord. Harris werd direct doodgeknuppeld. Williams zette het op een lopen, maar op het strand kon ook hij zijn wrede lot niet ontlopen.

Op Erromango hebben ze nu een verzoeningsceremonie gehouden, die ook door een aantal nakomelingen van de missionaris is bijgewoond. De plechtigheid was van groot belang, zei de antropoloog en parlementariër van Vanuatu Ralph Regenvanu tegen de BBC. Er was sprake van een nationaal complex. Velen vreesden dat er een vloek op het eiland rustte.
Verzoening kan volgens de lokale cultuur alleen maar worden bereikt, wanneer het niet alleen bij woorden blijft, aldus Regenvanu. Vandaar dat de bewoners een zevenjarig meisje symbolisch aan Williams’ nageslacht gaven. Die beloofden van hun kant, want zij werden ook geacht een daad te stellen, de opleiding van het kind te zullen betalen.

Regenvanu legde aan Williams’ achterachterkleinzoon uit dat kannibalisme op het eiland een bijzonder heilige aangelegenheid was. De zendeling werd niet zo maar in de kookpot gestopt, hij werd pas genuttigd na een uitgebreid ritueel. De kannibalen geloofden dat ze daarmee het geweld van de Europeanen een halt konden toeroepen.
Dat is natuurlijk fijn om te weten. En het is ook mooi dat ze op Erromango de zaak wilden afronden, omdat de bewoners te boek willen staan als christelijk en godvrezend. Dat kan wel zijn, maar het lijkt toch dat Williams’ werk te vroeg is afgebroken. Angst voor een vloek en een kind cadeau doen? Dat zou de zendeling nooit christelijk hebben gevonden.

Kerstboom

Als je als gespecialiseerd journalist niet meer verrast kunt worden, moet je wat anders gaan doen. Ik kan nog verrast worden. In mijn vorige blog toonde ik me al verbaasd en nu is het weer raak. Met dank aan de Haagse Hogeschool.
Ik lees zojuist dat die school de kerstboom weert. Die boom zou, en nu komt het, al te zeer verbonden zijn met een christelijk feest. En dat wil de hogeschool al zichzelf respecterende algemene, internationale school niet. Het moet toch echt niet gekker worden.

In plaats van een kerstboom heeft de school nu slingers en lichtjes opgehangen. Uit verontwaardigde bijdragen van studenten op het Fokforum begrijp ik dat het niet meer is dan ,,knullig slingertje kerstverlichting’’.
De studenten tonen zich verontwaardigd en terecht. Want als een kerstboom niet mag, dan mogen lampjes ook niet. Die zijn ook te zeer verbonden met een christelijk feest. Ze zijn symbool voor Jezus die als het Licht de duistere wereld heeft verlicht.

Natuurlijk weet ik wel dat die lichtjes ouder waren dan het christelijke kerstfeest. Dat is immers over het heidense zonnewende feest gelegd. Met onder meer lichtjes werd al ver voor het christendom gevierd dat de dagen weer langer werden.
Maar dat geldt ook voor de kerstboom. Die heeft als eeuwig groene boom alles te maken met heidense riten en niets met een christelijk feest. Sterker nog, in ‘zware’ kring is men om die reden nog altijd fel tegen het naaldgroen met kerst.

Ik begrijp dat de schoolleiding de boom uit eigen beweging weert en dat er geen klachten van buitenlandse studenten zijn gekomen. Die hadden juist leuk wat lokale dennengeur kunnen opsnuiven. ’s Lands wijs, ’s lands eer. De hogeschool heeft er niets van begrepen.

Nepheilige

Wat zullen we nou krijgen? In Maastricht kun je de prachtige basiliek Sint Servaas bezoeken, genoemd naar de man die in de vierde eeuw daar bisschop werd en zodoende als de grondlegger van het christendom in deze landstreken wordt gezien.
In de schatkamer is de prachtige schrijn van Servatius te zien, ook wel bekend als de noodkist, waarin zich resten van de man zouden bevinden. En opvolgers van hem. En verder bevindt zich onder de kerk de crypte waar de heilige in 384 zou zijn begraven. Het lijkt allemaal reuze echt.

Wat blijkt nu, althans mij, want ik had het ‘nieuws’ nog niet vernomen: er is grote kans dat de beste man niet eens heeft bestaan. Servaat zou heel goed uit de dikke duim gezogen kunnen zijn van mensen die van Maastricht een welvarend bedevaartsoord wilden maken. Dat hebben ze dan met succes gedaan.
De twijfel rond de echtheid van deze heilige, wordt geuit in een jubileumboek van en over het bisdom Roermond, dat vandaag wordt gepresenteerd. Het ANP haalt overigens als voornaamste ‘nieuws’ daaruit dat priesters in de zestiende eeuw massaal het celibaat schonden.

Bisschop Lindanus meldt rond 1570 dat van de tweehonderd pastores in het bisdom slechts zes zich van seksuele omgang onthielden. De situatie was elders, bijvoorbeeld in Friesland, overigens niet veel beter. Die schijnheiligheid verklaart ten dele het enthousiasme waarmee de Lage Landen niet veel later met de ‘paapsen’ zou worden afgerekend.
Maar goed, het nieuws over het waarheidsgehalte van Servaas blijkt ook geen nieuws. Op Wikipedia blijkt dat ook al te worden gemeld. Met als laatste zin: ,,Het begin van de Servaastraditie is dus misschien een valse start. Dit neemt niet weg, dat het een interessante artistieke en historische erfenis heeft opgeleverd.’’

Ja, lekker is dat. Er zijn heel wat mensen die zo ook tegen het christendom aankijken: het is waarschijnlijk allemaal verzonnen, maar het heeft wel mooie kerken en kunst opgeleverd. En als ze zoiets lezen, zijn ze daar nog meer van overtuigd.

Blote engel

De internationale dierenorganisatie PETA (People for the Ethical Treatment of Animals) heeft de Catholic League, een rooms-katholieke platform in de Verenigde Staten, in de gordijnen. Reden: de nieuwe campagne om een huisdier in het asiel te kopen, in plaats van in de dierenwinkel. ‘Always adopt - never buy.’
‘Be an Angel for Animals’, is de kreet in deze dagen voor kerst. Om de aandacht te trekken is Joanna Krupa ingeschakeld, beroemd in heel Amerika door haar deelname aan Dancing with the Stars in de VS. De strakke blondine gaat liever naakt over straat, zegt ze zovelen anderen na, dan met bont aan. Of naakt op een poster.

De campagneposter die ik hierbij heb gezet, valt voor de tegenstanders van bloot en religieuze symboliek overigens nog wel mee. Er is echter ook eentje waarop Krupa geheel naakt en van voren is te zien. Ze houdt intussen wel een groot kruis vast dat nog net de gevoelige delen bedekt. En met name die opname doet de Catholic League verdriet.
PETA maakt christelijke thema’s belachelijk en niet voor het eerst, foetert het platform. Zes jaar geleden maakte de organisatie bijvoorbeeld borden voor langs de weg, ook in de tijd voor kerst, waarop Maria niet het kindje Jezus vasthield, maar een diepvrieskalkoen. En zo waren er meer campagnes.

Voorzitter Bill Donohue van de League neemt de dierenorganisatie flink onder vuur. Er zijn weinig organisaties die zo onethisch met dieren omgaan, vindt hij. Vorig jaar doodde PETA 95 procent van de dieren die ze opvingen. ,,Katten en honden zijn een stuk beter af in de dierenwinkel dan bij PETA’’, aldus een grimmige Donohue.
De vraag is of je nu zo moet uithalen naar een organisatie die keer op keer zich bediend van religieuze voorstellingen die heilig zijn voor anderen. Je kunt, waarschijnlijk met succes, aanvoeren dat een religieus symbool - het kruis - zo wel erg profaan wordt gebruikt. Maar misschien vindt PETA de bijbehorende publiciteit wat al te fijn.

De Catholic League zou ook kunnen betogen dat Krupa dan wel een aantrekkelijke engel is, maar dat haar verschijning niet strookt met de bijbelse of iconografische engel - ik schreef daar een jaar geleden al eens over. Kortweg: engelen lijken meer op mannen, zo blijkt uit de bijbelse beschrijvingen, en dan ook nog eens stoere mannen.

Godloze kerst

Het begon met een atheïstische buscampagne in Londen, uit verzet tegen een wat agressieve evangelisatiecampagne. Daar was nog wel enig begrip voor op te brengen, maar inmiddels wordt het gedemonstreer van mensen die niets met God hebben, minstens zo zouteloos als de godsdienst die ze op de korrel willen nemen.
Kerst komt er aan en ja hoor, een groepering in de Verenigde Staten grijpt dat feest aan om eens lekker aan de weg te timmeren. Ook weer op bussen en treinen verschijnt in New York, Chicago, Los Angeles en San Francisco de tekst ‘No God? No Problem!’. Het is een campagne van de American Humanist Association (AHA).

Het lijkt me een achterhoedegevecht in een land waar dan wel enorme kerken zijn, maar waar het kerstkindje in de kribbe rond kerst volledig schuilgaat achter die door Coca-Cola in het leven geroepen, uit de kluiten gewassen en in het rood gestoken kabouter, een slordige maar succesvolle kloon van onze Sinterklaas.
AHA wil een ‘Godless holiday’. Dat is kerst toch al zo’n beetje? Een paar extra vrije dagen vol gezelligheid enzo, hoewel het dit jaar wel wat beroerd uitkomt met de spreiding van die dagen. AHA heeft ook zendingsdrang: ‘Be good, for goodness’ sake’, zo staat er op de affiches. Konden ze echt niet met iets sterkers komen?

De campagne wil ook duidelijk maken waar het humanisme voor staat. Humanisme gaat er van uit, zo is de boodschap, dat je ook goed kunt zijn zonder God. Dat is een legitieme boodschap. Het is absoluut waar dat ook heidenen leuk bezig kunnen zijn. Maar waarom moet dit aan de man worden gebracht door je af te zetten?

Geheim nummer

Het wil wel eens gebeuren dat je als redacteur geestelijk leven een predikant moet bellen. Dan zijn de zogenaamde jaarboekjes een uitkomst. Ieder zichzelf respecterend kerkgenootschap brengt geregeld een al dan niet omvangrijk naslagwerk uit, met daarin informatie over de lokale gemeenten, als het zielental en adressen van de kerkenraad en van de dominees. Tegenwoordig staan daar ook mailadressen in. Lekker makkelijk.
Steeds meer lokale kerken hebben websites en daar kom je ook een heel eind mee. Zo was ik aan het grasduinen op een site van een Hervormde Gemeente binnen de Protestantse Kerk hier in Friesland - waarvan ik de naam niet zal noemen - want ik wilde iets weten over een van de kerkgebouwen van die gemeente. Het was een prima site en ik kwam een heel eind.

Ik had nog een enkele vraag en die wilde ik graag aan iemand stellen. Maar op de hele site kon ik geen enkel telefoonnummer vinden. Sterker nog, ik kwam eigenlijk ook helemaal geen namen tegen. De enige contactmogelijkheid was zo’n digitaal formuliertje waarop je een vraag kunt invullen. Er wordt dan, mag je aannemen, contact met je opgenomen. Dat was alles.
Geen probleem. Ik pakte het handboek erbij en belde de pastor loci. ,,Tot mijn verbazing zag ik op uw site geen enkele naam of telefoonnummer’’, zei ik. Het antwoord kwam snel en nogal bits. ,,Dat klopt, dat is expres zo. Hoe komt ú eigenlijk aan mijn nummer?’’ Ik zit niet snel om een bijdehand antwoord verlegen, maar in dit geval was ik even uit het veld geslagen.

Het werd een uiterst moeizaam gesprekje. Ik kreeg wel losgepeuterd dat de dominee had gezorgd voor die anonimiteit. Dat had te maken met een vorige aanstelling die ze had gehad, die van gevangenispredikant. En ik begreep dat er kans bestond op nare ervaringen als ze zo voor iedereen maar was te traceren. Ik hield het op beroepsdeformatie, maar die opmerking heb ik maar ingeslikt.
Ik keek nog eens naar de website. Er is onder meer een knop ‘Voorbeeldige gemeente’. De bewuste gemeente wil, zo wordt in een warme tekst vermeld, zich laten inspireren door de eerste christenen uit Handelingen 2. Die hadden alles gemeenschappelijk, verkochten hun goederen en gaven de opbrengst aan de behoeftigen. Ze stonden in de gunst bij het hele volk.

Zo'n tekst kun je niet vrijblijvend op je website zetten. Ik weet zeker dat als die christenen uit Handelingen 2 internet en telefoon hadden gehad, ze ook hun mobiele nummers via hun site hadden gedeeld.

Marijke getuigt

De kerstblaadjes vallen weer. Zojuist heb ik de Kerstkrant 2009 van de Hour of Power gekregen. U weet wel, onder de vlag van de Hour of Power worden iedere zondagmorgen de kerkdiensten vanuit de Crystal Cathedral van dominee Robert Schuller uitgezonden op RTL5. Dit speciale krantje attendeert op de diensten die straks met en rond kerst te zien zijn.
Voorop het krantje staan wat portretjes van min of meer bekende Nederlanders met daarbij een kernachtige zin uit een getuigenis dat op een volgende pagina is te vinden. ,,Zonder geloof kan ik niet functioneren’’, zegt minister-president Jan Peter Balkenende. Daarnaast getuigt de jonge trompettist Melissa, bekend van onder meer optredens met Rieu: ,,Ik weet dat Hij me altijd steunt.’’

Het volgende fotootje is voor mij een verrassing. Daarop is het treurig verbouwde gezicht te zien van Marijke Helwegen. Ik weet niet hoe ik aan die kennis kom, maar zelfs ik weet dat deze vrouw een reeks plastisch chirurgische ingrepen heeft ondergaan. Ze zou het icoon van de Nederlandse plastische chirurgie zijn. Het lijkt me geen aanbeveling, een vrouw met zo’n masker als uithangbord.
Maar het getuigenis van Marijke is nog verrassender: ,,Ik voel me een geliefd kind van God.’’ Snel zoek ik de rest van haar verhaal op. Ze zegt onder meer: ,,Hij (God) is absoluut mijn beste vriend. God is mijn leider. Ik heb ook niet het gevoel dat God een boeman is of een boze man. Nee, ik vind Hem een milde vader. Ik vind Hem barmhartig, wijs en intelligent.’’

Dat is natuurlijk een mooi getuigenis. En ik geef toe dat ik het niet achter haar gezocht had. Maar ik vind haar uitspraak dat ze zich ,,een geliefd kind’’ weet, meer vragen oproepen dan beantwoorden. Als dat echt zo is, waarom heeft ze zich dan zoveel malen laten verbouwen? Voelde ze zich echt aanvaard? Had ze echt het gevoel dat ze er mocht zijn, dat ze mocht zijn wie ze was?

Vaccineren

De opkomst voor de griepprik is beduidend lager in streken waar veel ‘zware’ gelovigen wonen, zo las ik. Dat gaat dus met name over de Veluwe en andere delen van de bible belt die in Zeeland begint en ergens richting het Noorden zachtjesaan doodbloedt.
Verrassend is die lagere opkomst natuurlijk niet. Vaccineren is al jaren iets wat niet massaal wordt omarmd door het bevindelijk-gereformeerde volksdeel, ook wel bekend als de zwartekousenkerken. Zeg maar de SGP-achterban.

Inenten wordt gezien als ingrijpen in Gods voorzienigheid, een mooie term uit het oude gereformeerde belijden. God, leert de Heidelbergse Catechismus, laat zijn kinderen alles uit zijn vaderhand toekomen. Rijkdom, maar ook armoede. Gezondheid, maar ook ziekte.
Eén van de grote verschilpunten tussen bevindelijk-gereformeerden en orthodox-gereformeerden (vanouds de ChristenUnie-achterban) is dat die laatste Gods voorzienigheid nuanceren door ook de eigen verantwoordelijkheid van mensen in te brengen.

Het is zelfs voor andere gereformeerden moeilijk na te volgen hoe de ‘zware’ gereformeerden denken. Het onderwerp ligt ook in eigen kring genuanceerd. Zeker sinds polio-uitbraken op de Veluwe, waarna een aantal kinderen voor het leven verlamd raakte.
In plaats van intenten, waarbij met een dood vaccin een mogelijke polio-infectie wordt voorkomen, bleek het anti-poliosuikerklontje wel aanvaardbaar, omdat dit een levend vaccin bevat en daardoor als geneesmiddel kon worden gezien.

Je moet uit een bevindelijk nest komen, om echt te kunnen aanvoelen waar het brekende punt zit. Ik heb tegen een ‘zware’ Zeeuw wel eens aangevoerd dat er geen principieel verzet tegen de dijken bestond - God stuurt toch ook het water en de storm? - maar dat was iets anders.

Bij de foto: een man die in een rolstoel belandde, omdat zijn ouders hem op religieuze gronden niet wilde inenten, demonstreerde in de jaren zeventig bij een kerk in Elspeet: ‘Ik smeek u: doe dit uw kind NIET aan!!’

Het verdriet van Drachten

Veel mensen in de afgeladen kerkzaal hoopten op een duidelijk antwoord. Hoe de leegloop van de kerk te keren? Het probate middel werd echter niet aangereikt, donderdagavond in de protestantse wijkkerk de Oase in Drachten, waar onder anderen godsdienstsocioloog Hijme Stoffels van de Vrije Universiteit het woord voerde.
De avond was georganiseerd door het Friesch Dagblad en VU Connected en had een merkwaardig thema: ‘PKN implodeert, behalve in Drachten’. Volgens de uitnodiging zou de Protestantse Kerk in Nederland dan wel afkalven, maar de aanhang in Drachten groeien. Dat is aantoonbaar onjuist, zoals al snel op de avond werd vastgesteld.

Het verdriet van de Protestantse Gemeente te Drachten werd geregeld genoemd: de megakerk van de Vrije Baptistengemeente Bethel van dominee Orlando Bottenbley groeit niet in de laatste plaats als kool door de velen die de PKN verruilen voor zijn kerk. Om de warmte en aandacht, omdat daar het Woord daar nog onversneden wordt verkondigd.
Drachten gold lang als het gereformeerde bolwerk bij uitstek (de gereformeerden gingen op in de PKN). En nog altijd heeft de Protestantse Gemeente met pakweg 8700 zielen een omvang om jaloers op te zijn. Maar de kerk was ooit nog veel groter. Velen herinneren zich nog de drie volle kerken in wijk Noord, waarvoor nu die ene Oase in de plaats is gekomen.

Het verdriet van Drachten, is ook het verdriet van de landelijke kerk. Steeds meer mensen kunnen het niet vinden in de PKN. En onder degenen die wel blijven, bestaat geregeld ook onvrede. Dat bleek donderdagavond ook in de zaal. Een vrouw bleef al een half jaar weg omdat het ,,te gezellig was’’, een man miste de rechtzinnige prediking.
Stoffels kwam in Drachten dan wel niet met dé oplossing, maar in het verleden heeft hij wel dingen gezegd die een eind in de richting komen. Zo zei hij in 2001 in een interview dat ik met hem had: ,,Kies voor een duidelijke identiteit. Een kerk moet ergens voor staan in plaats van alle kikkers in de kruiwagen proberen te houden.’’

Misschien is hem gevraagd om dat niet zo nadrukkelijk te zeggen in de Oase. Want juist ook die wijkkerk gaat gebukt onder de pluraliteit die zo warm ‘veelkleurigheid’ wordt genoemd. De een vindt de kerk te lichtzinnig, de ander te behoudend. En ook daar blijkt dat dit tot een weinig heilzame onrust leidt.