KORTE METTEN

Straf van God

2011-07-09T23:04:00.003+02:00

Vandaag had ik andere dingen te doen, maar zojuist kwam ik er achter dat er gedoe is over een commentaar van het Reformatorisch Dagblad (RD) over de instorting van de overkapping in het stadion van Twente.

Het relletje is veroorzaakt door GeenStijl. Door dubieus te citeren maakt de site ervan dat het RD vindt dat er bij de stadionramp sprake was van de straffende hand Gods. En dat gaat vervolgens weer een eigen leven leiden. ‘Stel dat een imam dit had gezegd.’

Dat GeenStijl expres verkeerd citeert - dat hoop ik althans - is tot daaraantoe, maar dat mensen die het stuk gelezen hebben vervolgens dingen twitteren als ‘het staat er echt’, is lichtelijk verbijsterend. Hoe slecht kun je lezen? Heel slecht blijkbaar.

Toegegeven, het artikel van het RD (waarvan de link overigens op zondag niet is te openen) is doordesemd met de Tale Kanaäns en is daardoor niet direct echt heel toegankelijk voor degenen die vreemd zijn met die taal. Maar dan nog, zó moeilijk is het nou ook weer niet.

Wat de commentator van het RD juist doet, is er op wijzen dat niet al te makkelijk over een straf van God gesproken mag worden. Er wordt stelling genomen tegen eventuele verkeerde sentimenten die in de achterban van de krant, de ‘zwartekousenkerken’, zouden kunnen leven.

In het artikel wordt volkomen terecht verwezen naar wat Jezus over een ramp uit zijn dagen zei. De slachtoffers waren niet meer schuldig dan anderen. Dat er intussen ook wordt opgemerkt dat er sprake is van voetbalverdwazing, is geen idiote mening, maar een feitelijke constatering.

Claims

2011-06-16T09:31:00.001+02:00

Het staat er weer, in een orgaan van een christelijke groepering. Er is onbegrip en negatief gedoe over de afwijkende visie die de leden van de bewuste groep op bijbel en wereld hebben. Maar, wanhoopt niet lieve mensen, want tweeduizend jaar geleden ontmoette het handjevol volgelingen van Jezus ook lang niet overal begrip. Maar de apostelen van de Heer gingen door en kijk eens naar het resultaat.
Je komt het regelmatig tegen in allerlei kringen met een uitgesproken standpunt: de zelfbevestiging, waarbij dankbaar gebruik wordt gemaakt van bijbelteksten. Ik herinner me hoe een bekende - inmiddels ontslapen - prediker tijdens een spreekbeurt riep: ,,Ik ben zalig!’’ En hij herhaalde het nog een paar keer voor een enthousiaste zaal, die overigens niet zo vol zat, omdat de man om diverse redenen nogal onder vuur lag.

En dat laatste was juist de reden voor zijn enthousiasme. Hij maakte dankbaar gebruik van wat Jezus zei in de zogenoemde zaligsprekingen: ‘Zalig zijt gij, wanneer men u smaadt en vervolgt en liegende allerlei kwaad van u spreekt om Mijnentwil. Verblijdt u en verheugt u, want uw loon is groot in de hemelen; want alzo hebben zij de profeten vóór u vervolgd.’
Essentieel in de bewuste tekst is dat ‘om Mijnentwil’. Degenen die de tekst aanhalen, zijn er natuurlijk altijd van overtuigd dat de smaad het gevolg is van het feit dat ze Jezus willen navolgen en niet omdat ze zich hebben misgaan met even kwetsbare als aantrekkelijke vrouwelijke gemeenteleden of dat ze wel erg vrijmoedig omgingen met het geld dat de leden vol goed vertrouwen in de kas van de kerk stortten.

Wat erg helpt bij de zelfbevestiging is het feit dat men een goddelijke openbaring heeft gekregen. De een krijgt boodschappen van Boven via engelen, een ander krijgt ze rechtstreeks. ‘De Heer zei tegen mij…’ ‘God heeft mij op/in het hart gegeven dat…’ Als er mensen zijn die daarover een stukje als dit schrijven, dan gaat weer de genoemde tekst uit de zaligsprekingen in werking waardoor alles weer precies klopt.
Het vervelende is echter dat ik in de loop der jaren niet alleen veel, maar ook elkaar tegensprekende waarheidsclaims ben tegengekomen: Jezus is wel Gods zoon, Jezus is niet Gods zoon. Mensen leven maar één keer, mensen reïncarneren. Er is wel een hel, er is alleen maar eeuwig leven. Opvallend vaak is er wel één gemene deler: alleen hier en nergens anders is de goddelijke boodschap pas echt goed begrepen.

Wanneer ik in bijvoorbeeld een interview wijs op die botsende waarheidsclaims, is de verbazing over mijn onnozelheid vaak groot. Al die anderen hebben het natuurlijk mis, wat zullen we nou beleven?! Wellicht zien zij duivels gefluister aan voor een goddelijke ingeving. ‘Vraag om verlichting en u zult inzien dat dit de Waarheid is.’ Is mijn stukje desondanks niet zo juichend als het zou moeten, dan is er nog geen man overboord. Het was reeds voorzegd. ‘Ik ben zalig!’

Zoete wraak

2011-05-09T12:30:00.001+02:00

Het was een feitje dat overal op Twitter opdook: ‘De dood van Hitler werd bekendgemaakt op 1 mei 1945. De dood van Osama Bin Laden exact 66 jaar later.' De liefhebber van apocalyptische visioenen zag dit getal slechts een zesje verwijderd van het teken van het beest uit Openbaring.
Op het Jeugdjournaal noemde een deskundige Osama een schurk. Dat woord is eigenlijk nog te onschuldig om de slechtheid van de man te duiden. Althans, zo valt op te maken uit de vele reacties wereldwijd. Het is opvallend hoe enthousiast op de dood van de man werd gereageerd. Niet verbazingwekkend. Want een westerse leider die iets genuanceerds had gezegd over diens dood, zou zichzelf flink hebben beschadigd.

Overal was de zoete smaak van wraak te proeven. Wat wel werd betreurd, was dat Osama niet lang had hoeven lijden. Het is niet denkbeeldig dat het bij de Amerikaanse operatie ook niet de bedoeling was dat Bin Laden levend gepakt zou worden.
Blijkbaar is het zo dat als iemand maar slecht genoeg is, de algemene opvatting is dat iemand terecht is gestorven. Waarschijnlijk hosten voor- en tegenstanders van de doodstraf in Washington na het bekend worden van het nieuws samen rond met de mantra ‘USA, USA, USA!'. En er zal in de VS morgen ongetwijfeld in veel kerken worden gedankt dat de man achter 9/11 het tijdelijke voor het eeuwige heeft moeten verwisselen.

De wereld blijkt onder het vernislaagje van ‘leven en laten leven' toch vooral voort te gaan op het oergevoel dat ten grondslag ligt aan het adagium ‘oog om oog, tand om tand'. Die oudtestamentische richtlijn gaf overigens een maximum aan, geen minimum. Zo van: heeft iemand je een oog uitgestoken, eis dan ook niet meer dan een oog terug, dus niet zijn leven.
Of de Taliban zich veel van zo'n bijbelse richtlijn zullen aantrekken, is maar de vraag. Zij hebben al gezworen de dood van Bin Laden te wreken. Want dat is ook een kenmerk van wraak: het is niet het einde van geweld, maar slechts een tussenstation op het spoor van vernietiging. Dat Bin Laden nu een martelaar is die gewroken moet worden, dat is wat de Amerikanen vergoelijkend ‘collateral damage' noemen - zijdelingse schade.

De behoefte aan wraak is diepgeworteld. ‘De graaf van Montechristo' van Alexandre Dumas werd na het verschijnen in 1844 al snel een bestseller, omdat in het boek wraak tot een kunst is verheven. De manier waarop hoofdrolspeler Edmond Dantès na veertien jaar onschuldig te hebben vastgezeten wraak neemt op degenen die dat op hun geweten hadden, spreekt nog altijd tot de verbeelding.
Natuurlijk, bij de dood van Osama draait het ook om gerechtigheid. Althans, zo hoort het te zijn. Recht mag echter niet achter de wraakgodin Nemesis verdwijnen. Herdenkingsdagen als, in ons land, 4 en 5 mei helpen het juiste perspectief te houden. Waar wraak de boventoon krijgt, is weinig ruimte om respectvol te herdenken. En zeker niet om te vieren.

,,Geen wraak, maar gerechtigheid'', was het levensmotto van de nazi-jager Simon Wiesenthal. Dat mensen als Wiesenthal, die veel geliefden na de Tweede Wereldoorlog niet meer terugzag, daartoe in staat waren, is een blijvende inspiratiebron in een gewelddadige wereld.

Scharniermomenten

2011-05-03T10:12:00.002+02:00

Onze taal is voortdurend in beweging. Neem uitdrukkingen als iets ‘een plekje geven’ of ‘kunnen afsluiten’. Een jaar of vijftien geleden hadden de meeste mensen je verbaasd aangekeken: waar heb je het over? Nu, hoor je het voortdurend op de televisie uit de mond van mensen die betrokken waren bij een ernstig of ingrijpend voorval.
Voor dat soort gebeurtenissen is de afgelopen jaren ook een fraai woord toegevoegd aan onze vocabulaire: ‘scharniermomenten’. Dat zijn de grote momenten in het leven, te beginnen met de geboorte en met als einde de dood. Hoewel, het kan nog eerder. Onlangs vertelde een bekende Nederlander hoe zijn vrouw een pretecho had ondergaan en dat de halve familie daarvan getuige was geweest.

Nederlanders hebben, gelovig of niet, vooral als het om de dood gaat grote behoefte aan rituelen. Dat kun je nu veilig schrijven, maar een kwart eeuw geleden zou je zijn weggehoond. ‘Rituelen? Ach joh, dat is zoooo jaren vijftig!’ Na de vliegtuigramp van Tenerife in 1977 bijvoorbeeld, kwam niemand op het idee om een gedenkplek in te richten. Vier jaar geleden, dertig jaar na dato, kwam die er alsnog. ,,Nu zijn ze niet voor niets gestorven’’, zei een dankbare nabestaande op tv.
Bij die nieuwe behoefte aan rituelen hadden de kerken vaak het nakijken. De spirituele markt werd al snel bevolkt door allerlei nieuwe aanbieders van zingeving. Het is maar gedeeltelijk waar dat de kerken onvoldoende inspeelden op die zinbehoefte. Velen hadden met de kerk gebroken of waren langzaam daarvan weggegleden en wilden bijvoorbeeld bij een overlijden geen pastoor of dominee inschakelen.

Ook de overheden hebben meegedaan aan het marginaliseren van de rol van de kerken bij crisismomenten. Een rol voor de kerken bij rampen? Wat een onzin. Mensen hebben behoefte aan professionele hulpdiensten, niet aan iemand met een bijbeltje op zak. Ook al bleek bijvoorbeeld in de nasleep van de Bijlmerramp van 1992 dat pastores onmisbaar waren gebleken.
Toen in 2001 zich in Volendam de nieuwjaarsbrand voltrok, werd de katholieke pastoor Jan Berkhout niet ingeschakeld. Sterker nog, hij werd door de hulpdiensten op afstand gehouden. Maar, concludeerde Berkhout later ook, ,,de kerk was absoluut niet ingesteld op pastorale zorg bij een ramp’’. Kerken en gemeenten, zo was zijn advies, moesten aan de slag om de kerken een volwaardige rol in een rampenplan te geven.

Dat hebben de kerken in hun oren geknoopt. Onder meer de Friese Raad van Kerken heeft zich beijverd om lokale kerken op te wekken wel toegerust te zijn en bij gemeenten aan te kloppen voor een plek in het rampenplan. En niet zonder resultaat. Twee jaar geleden bleek uit een enquête onder Nederlandse gemeenten dat 60 procent in het rampenplan de kerken een rol had gegeven.
Vrijwel direct na de schietpartij in Alphen aan den Rijn op zaterdag 9 april, dromden mensen in het nabijgelegen kerkelijk centrum de Bron bijeen om troost te vinden. Dat werd ook als vanzelfsprekend bericht door de tv-verslaggevers. En zo hoort het ook.

Digikerk

2011-03-29T19:37:00.001+02:00

Het moet allemaal moderner en creatiever in de kerk. Dus, dachten ze bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), beginnen we een digikerk. Niet zo maar, maar om in contact te komen met mensen die wel interesse hebben voor spiritualiteit, maar niet zo snel in een kerk komen.
,,Ze kunnen anoniemer blijven dan in een echte geloofsgemeenschap’’, aldus dominee Hans van Ark, manager van de missionaire afdeling van de PKN, zaterdag in het Nederlands Dagblad. Een aantal mensen ging meteen digitaal op zoek. Nee, Van Ark was niet te vinden in de social media.

Ondanks de mooi woorden, heeft het heeft toch iets wanhopigs, zo’n idee. Het is te vergelijken met de bochten waarin we ons in krantenland moeten wringen, om nog overeind te blijven. Tabloids waren er in Nederland echt niet gekomen, als het goed was blijven gaan met de papieren media.
Kranten op een fijner, handzamer formaat zijn ingegeven door de gedachte dat er íets moet gebeuren. Om diezelfde reden stoppen landelijke titels geregeld boeken of dvd’s bij de zaterdagkrant. Een kat in het nauw geeft blijkbaar leuke cadeautjes weg.

Er zat lang weinig beweging in de traditionele kerken. Nu wordt daar hoofdschuddend op teruggeblikt. Er zou sprake zijn van voortschrijdend inzicht. Maar als de kerken vol waren gebleven, was er dan ooit een idee als een digikerk gelanceerd?
Je kunt roepen: misschien was het wel goed dat de kerken werden op- en wakker geschud. Misschien. Het lijkt er sterk op dat we kijken naar een kerk die zich te laat realiseerde dat een flink deel van de spirituele markt was afgenomen en aan anderen vergeven.

Universiteitsgebouw

2011-03-17T22:29:00.001+01:00

De Protestantse Theologische Universiteit (PThU) van de Protestantse Kerk in Nederland heeft in Groningen het oude pand van SNS Bank gekocht aan de Oude Ebbingestraat 25 in Groningen. De bedoeling is dat de universiteit halverwege 2012 het pand betrekt.
Vorig jaar werd op 1 april het opvallende nieuws bekend dat de PThU de locaties in Kampen, Utrecht en Leiden verruilt voor Groningen en Amsterdam. Dat nieuws was zo bijzonder dat ze bij Trouw aanvankelijk dachten en berichtten dat het om een 1 aprilgrap ging.

In het vanavond door de PThU verspreide persbericht, komt een tevreden Henk van der Sar aan het woord. De voorzitter van het college van bestuur over het onderkomen: ,,Het heeft uitstraling, het is ruim genoeg en het ligt in het hart van de stad.’’
Bovendien is de faculteit godgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen vlak bij, net als het station. De komende tijd zal het pand worden verbouwd. Op de gevel prijkt al een fraaie tekst die als motto kan dienen: ‘Tot Nut van ’t Algemeen’.

De synode van de PKN stemde in november vorig jaar in met de verhuisplannen van de universiteit. In Groningen gaan de RUG en de PThU samenwerken in een nieuwe bachelor. Ook al is het pand pas volgend jaar klaar, ze gaan in september al met de opleiding van start.
In Amsterdam komt de theologiestudie op de eerste verdieping van de laagbouw van de Vrije Universiteit. Ze delen dat gebouw met twee verwante faculteiten: die van de godgeleerdheid komt op de tweede en de faculteit van de wijsbegeerte op de derde verdieping.

Straf

2011-03-16T16:33:00.004+01:00

Een paar dagen geleden, ik meen op zondag, werd een filmpje op YouTube geplaatst dat vooral onder mensen die weinig van religie moeten hebben, veel stof deed opwaaien. Zo plaatste de bekende Richard Dawkins, de atheïst met zendingsdrang, de link op zijn website.
Halverwege het filmpje dat hier is te vinden, is het origineel te zien dat een zekere Tamtampamela plaatste. Achter die username zou Pamela Foreman schuilgaan. Een christelijk meisje dat God looft en prijst omdat hij zijn straffende hand naar Japan heeft uitgestrekt.

Gelukkig, hier is te zien dat het om een stunt gaat, geïnspireerd door onder anderen dominees die na 9/11 ook zonder twijfel over de straffende hand Gods spraken. Het enge is dat ‘Pamela’, hoe absurd haar uitspraken ook zijn, overtuigend overkomt.
Er zijn mensen die zich kunnen verheugen op de dingen die gaat God gaat doen in deze godloze wereld. Zulke lieden doen denken aan Jona, die balend zat toe te kijken hoe God het berouwvolle Nineve uiteindelijk toch niet van de aardbodem wegvaagde.

In Nederland kun je eigenlijk alleen nog maar bij heel ‘zware’ dominees terecht als het gaat om heldere uitspraken over wat Gods rol is in dergelijke natuurrampen, die vooral verzekeraars zo graag ‘Acts of God’ noemen.
Steeds meer christenen wagen zich niet meer aan uitspraken op dat vlak. Dominees die zeggen dat uit dergelijke tekenen blijkt dat Jezus’ wederkomst nabij is, staan alleen. ‘Pamela’ doet zeer aan de oren, maar het oorverdovend stilzwijgen van veel christenen is weer het andere uiterste.

Strip

2011-03-03T11:20:00.001+01:00

Kan een boek over religie behalve informatief ook leuk zijn? Het antwoord is voluit ja. Het bewijs: ‘Religie in beeld’, getekend en geschreven door striptekenaar Margreet de Heer.
Van haar hand verscheen vorig jaar ook het vergelijkbare ‘Filosofie in beeld’. De opvolger over religie lag voor de hand. De Heer - what’s in a name? - is behalve cartoonist ook theoloog, kind van twee predikanten en kleindochter van de grote bijbelvorser Hendrikus Berkhof.

Die afkomst komt direct aan de orde in het boek, want ‘Religie in beeld’ is sterk persoonlijk gekleurd en dat maakt het extra aardig. Zo tekent De Heer zich lopend op eieren. Dat doet ze het hele boekje door, want er zijn nogal wat eieren. Zoals de beschuldiging van blasfemie of het gelijkschakelen van de godsdiensten.
Maar de striptekenaar behandelt de vijf wereldreligies (jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme) integer. Zo noemt ze Pesach, het joodse Pasen, de kern van het jodendom en het avondmaal die van het christendom. En passant behandelt ze ook het atheïsme, waarbij ze het in een tekstballonnetje uitroept: ‘Wat is dat toch met die atheïsten-trend?!’

Een even teer als groot ei is ook zeker dat ze Mohammed in de strip, die met gemak ook als een reeks cartoons kan worden aangeduid, afbeeldt. ,,Moeten we nu vluchten?’’, zegt in een hoekje haar man Yiri T. Kohl, die ook striptekenaar is en de plaatjes voor haar inkleurde. Volgens De Heer hoeft dat niet en ze illustreert fijntjes hoe ook islamitische kunstenaars door de eeuwen heen de profeet afbeeldden.
,,Is het verboden om Mohammed af te beelden?’’, vraagt het ikfiguurtje al studerend in een dik boek, dat waarschijnlijk de koran is. En vervolgens: ,,De koran verbiedt alleen het aanbidden van afbeeldingen.’’

De Heer heeft zich duidelijk goed verdiept in de verschillende religies en weet die ook kort en krachtig neer te zetten. Van het ontstaan van het christendom tot de nobele waarheden van het boeddhisme.
Ieder die prettig en snel wil worden voorgelicht over de grote geloofsovertuigingen, moet absoluut ‘Religie in beeld’ aanschaffen.

Margreet de Heer - 'Religie in beeld'. Ingekleurd door Yiri T. Kohl. Meinema, Zoetermeer; 120 blz., €16,50

Zendelingenpaar

2011-02-27T21:55:00.001+01:00

Het was afschuwelijk nieuws vrijdag: de dood van zendingswerker Ebel Kremer en de ernstige mishandeling van zijn vrouw en dat - als ik de berichten mag geloven - voor de ogen van hun kinderen.

Het gezin is enige jaren geleden uitgezonden door de Vrije Baptistengemeente Groningen. Die doet op de website een dringend beroep op de pers familie en vrienden met rust te laten, maar contact te zoeken met Jan Hooikammer, staflid van de gemeente.
Een verstandige zet. Merkwaardiger is de keuze voor de foto, die ter beschikking van de media is gesteld. Op zich is het goed dat er een foto zo vrij gegeven wordt. Met een beetje googelen zijn er ook andere foto’s van de slachtoffers te vinden, dus het is ook goed dat de gemeente dat in de hand wil houden. Maar, ligt het aan mij, of is deze foto (zie boven) echt een merkwaardige keuze?

Goed, Hooikammer voert dus het woord. Verstandig. Maar dan mag je ook verwachten dat hij goed nadenkt over wat hij voor de camera zegt. Dat hij zich ook realiseert dat in deze tijden van onbeperkte en ongenuanceerde meningsuiting via bijvoorbeeld Twitter, het hele fenomeen van zendingswerk zwaar onder vuur zal komen te liggen. Over, netjes (gereformeerd) geformuleerd, het je leven moedwillig in gevaar begeven. Die discussie kwam ook heel snel op gang toen in 2007 zendelingen uit Zuid-Korea in Afghanistan werden vermoord en anderen uit het gezelschap wekenlang werden gegijzeld.

Wellicht was het toch emotie of onwennigheid, maar Hooikammer drukte zich niet echt gelukkig uit voor de camera van RTVNoord. Op het item dat hier is te zien, wordt hij onder meer gevraagd naar hoe er in de gemeente gereageerd werd. Hooikammer zegt onder meer dit over de ontreddering van de mensen: ,,Is het mogelijk dat er zoveel kwaad in de wereld is dat dit mensen aangedaan wordt?’’
Nog niet zo lang geleden schreef ik op deze plaats al over dergelijke reacties op ellendige dingen die mensen kunnen overkomen. Ik zal het niet overdoen. Maar ik hoop echt dat er vanuit de Vrije Baptistengemeente Groningen en door iedere kerk die aan zending doet, andere geluiden zullen komen dan zo’n uitspraak, die vooral getuigt van ongeloof over wat er is gebeurd.

Kloosterzuster

2011-02-14T13:08:00.005+01:00

Nog op zoek naar een leuk en inspirerend dagje uit? Bezoek dan de Karmel in Drachten, het oude klooster van de karmelietessen. Dat zo'n trip de moeite waard is, mag wel blijken uit het feit dat de benedictijner broeders van de Sint Adelbertabdij van Egmond eerder deze maand de Karmel aandeden.
Ze hebben jaarlijks slechts één uitstapje en dat ging dus naar het Karmelklooster. Tussen de middag baden de monniken de sext op de plek waar vroeger de nonnen zaten. Dat was weer leuk voor de krant, want het gebeurt niet zo vaak meer dat kloosterlingen in Friesland samen in gebed zijn.

De reden waarom de broeders naar de Karmel gingen, is de tentoonstelling 'De hemeldeur op een kier'. Die biedt zicht op het leven en werk van de markante zuster Martina in het bijzonder en het leven 'in het slot' van de karmelietessen in Drachten in het bijzonder. Volkomen terecht is die expostie nu met een maand verlengd tot 20 maart.
Bij de start van de expositie, waarbij ook een prachtig boek hoort, schreef ik er in de Leeuwarder Courant over: 'Kleurrijke kloosterzuster'. Niet iedereen die op dit blog uitkomt, leest die krant. Dus daarom kunt u hier een pdf van het artikel openen en hier het kader dat daaronder werd afgedrukt. Van harte aanbevolen - de expositie en het boek dus.

Expositie: donderdag-, zaterdag- en zondagmiddag van 13 - 17 uur. Prijs: € 7,50.

Hemel en aarde

2011-02-14T12:40:00.000+01:00

Volgens het onderzoek ‘God in Nederland' (2007) is 26 procent van de bevolking het, maar het zijn er veel meer. Ook onder degenen die zich nog kerkelijk noemen, kun je ze volop vinden: ietsisten - het door Ronald Plasterk bekend geworden etiket voor mensen die geloven dat er ‘iets' moet zijn.
Nederland kent maar een paar procent overtuigde atheïsten. Veruit het grootste deel van de niet-kerkelijken wordt gerekend tot de al dan niet bewuste zinzoekers. Een mooi nieuw woord dat je veel tegenkomt in de ‘zwevende kasten' in de boekhandel. Net als de uitdrukking ‘scharnierpunten in het leven'.

Het is juist op die momenten, zoals het verlies van een geliefde, dat het besef dat er iets transcendents moét zijn het sterkst is. Zelfs iemand als de ongelovige Kluun had het in de tijd rond het overlijden van zijn vrouw Judith, schrijft hij in ‘God is gek'. Maar ook dat die overtuiging weer snel verdween.
‘Er is meer tussen hemel en aarde', is een gevleugeld gezegde. Het zinnetje wordt niet alleen gebruikt door mensen die iets met levensbeschouwing hebben, maar ook al degenen die paranormale beurzen bezoeken of graag programma's als ‘Het zesde zintuig' volgen.

Uit onlangs gepubliceerde cijfers van een peiling door de Alpha-cursus, gelooft meer dan de helft van de Nederlanders (55 procent) dat er meer is tussen hemel en aarde. Daar is het zinnetje weer. Ze hopen - ‘geloven' is een al te groot woord - op hulp van boven.
Maar er is iets vreemds aan de hand met dat ‘er is meer tussen hemel en aarde'. De zinsnede is afkomstig van Hamlet in het gelijknamige stuk van Shakespeare. Maar, het gaat om een onjuiste vertaling.

Wat Hamlet letterlijk zegt, is: ,,Er is meer ín hemel en aarde, Horratio.'' Dat die zin verkeerd gelezen wordt, heeft nogal wat consequenties, betoogt de remonstrantse hoogleraar Christina Berkvens-Stevelinck in de vorig jaar verschenen ‘Catechismus van de compassie'.
Door dat ene woordje verkeerd te vertalen, wordt een bovennatuurlijke werkelijkheid opgeroepen, zegt Berkvens. De persoonlijke God ,,legt het af tegen een abstracter begrip, een onpersoonlijke kracht waar men het bestaan van vermoedt maar niet noemen kan of wil''.

Het godsbesef heeft zich bevrijd van knellende dogma's, zet Berkvens prikkelend uiteen. ,,Beleven neemt de plaats in van belijden, spiritualiteit de plaats van geloof. God is niet verdwenen, Hij, Zij of Het heeft zich slechts omgekleed.''
Dat werd een paar jaar geleden ook opgemerkt door Maarten Meester uit Sexbierum in zijn boek ‘Nieuwe spiritualiteit' waarin hij de ‘neospiritueel' tegen het licht hield. Die moet volgens hem toegeven dat ,,zijn nieuwe baas wel verdacht veel op de oude lijkt''. Ook al noemt hij die ‘Al' ‘Universum', ‘Iets' of ‘Liefde'.

Of mensen zich nu al dan niet kerkelijk noemen of spiritueel, ze kennen allemaal het diepgewortelde verlangen naar iets of iemand die boven hen uitstijgt. Zoals theoloog Harry Kuitert het zo fraai heeft geformuleeerd: de mens is ongeneeslijk religieus.
Wie de originele tekst van Shakespeare voor ogen houdt, zal zich realiseren dat het bij dit verlangen niet om iets onduidelijks onder de hemel gaat, maar om het verlangen naar de hemel zelf.

Vleespotten

2011-01-31T20:31:00.000+01:00

Het is een mooi, bijbels spreekwoord: de vleespotten van Egypte. Niet iedereen schijnt dat meer te begrijpen en het gelijknamige boek van Marnix Gijsen is na bijna zestig jaar inmiddels bedekt met een flinke laag stof.
De uitdrukking komt uit het boek Exodus, waarin verhaald wordt van de lange woestijntocht die het volk Israël maakte nadat het de slavernij van Egypte achter zich had gelaten. Het aanvankelijk dankbare volk begon al na een week of wat te murmureren.

De mensen kregen honger en beklaagden zich bij Mozes en diens broer Aäron over God. Die had hen maar in Egypte moeten laten sterven. ,,Daar waren de vleespotten tenminste gevuld en hadden we volop brood te eten.’’
De uitdrukking ‘verlangen naar de vleespotten van Egypte’ betekent zoiets als terugverlangen naar die goeie, ouwe tijd. Een tijd die indertijd helemaal niet als zo geweldig werd beleefd, maar de narigheid van toen is men vergeten.

Ik zit dezer dagen wat verbaasd te kijken naar degenen die zo veel mogelijk het nieuws in Egypte proberen mee te pakken, omdat daar iets aan de gang is dat even historisch als mooi is. Ik zit intussen steeds met dit spreekwoord in mijn hoofd.
Wie een beetje de moderne geschiedenis kent, weet dat ook een door het volk afgedwongen omwenteling lang niet altijd iets goeds brengt. Velen waren in vervoering toen de sjah begin 1979 een lange vakantie nam (lees: op de vlucht sloeg). De rest is geschiedenis.

De Israëlieten in Exodus murmureerden niet omdat ze zo’n lastig volk vormden, maar omdat ze net gewone mensen waren. Dat verlangen naar toen is ook van alle tijden. Er zijn nog steeds Russen die terugverlangen naar hoe het ooit was.
In Egypte komt daar nog eens de zorg bij van de christelijke minderheid dat het moslimfundamentalisme de kop zal opsteken. De status quo was redelijk goed - dat is trouwens ook de opvatting die in buurland Israël leeft. Maar hoe is de situatie straks?

Die zorg over geloofsvervolging was er ook onder Iraakse christenen, nadat Sadam zich had verscholen. En die zorg bleek niet onterecht. Het land staat op nummer 8 in de Top 10 van de Ranglijst Christenvervolging van Open Doors.
Wat als in Egypte het vertrek van Mubarak niet direct brengt wat de mensen er van hopen en er een vacuüm ontstaat, waarop door extreme elementen wordt ingespeeld? Dan groeit ook onder christenen een verlangen naar de vleespotten. En terecht.

Hellend vlak

2011-01-15T11:52:00.003+01:00

Vandaag heb ik het Nederlands Dagblad weer met grote interesse gelezen. Pagina 2 inspireerde mij tot het schrijven van dit stukje over de vrijgemaakt-gereformeerden, en toen had ik nog niet eens het interview met PVV’er Hernandez gezien, die ook vrijgemaakt blijkt te zijn.
Hernandez is een nieuwe vrijgemaakte, maar het gaat me om de andere ‘nieuwe’ vrijgemaakten. Degenen die zich hebben afgescheiden van de andere vrijgemaakten, omdat die de Waarheid verkwanselen. Omdat ze de ‘synodalen’ op het hellend vlak achterna gaan.

Op pagina 2 staat een stukje over het clubje ex-vrijgemaakten, die samen met de hersteld-vrijgemaakten deze website hebben opgezet. Het is een klein stukje, en eigenlijk alleen maar te volgen voor gevorderden in het gereformeerdendom.
De bewuste vrijgemaakten zullen zich geen ex-vrijgemaakt noemen. Zoals dat ‘hersteld’ ook alleen maar bedoeld is om misverstanden te vermijden. De nieuwe vrijgemaakten vinden, net als de andere vrijgemaakten, dat ze de enige juiste voortzetting zijn van de Gereformeerde Kerken.

Berichtgeving over die afgescheidenen raken bij mij een gevoelige snaar. Aan de ene kant irriteren ze me. Dit is nou precies wat ze bijvoorbeeld in de PKN bedoelen met het trauma van de ‘repeterende breuk’ als ze besluiten om een ketterse dominee niet aan te pakken.
Maar ik weet ook dat het me raakt, omdat ze een punt hebben. De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) zíjn veranderd. Degenen die zich hebben losgemaakt van de rest, gaan min of meer in het oude spoor voort dat na de Vrijmaking van 1944 werd ingezet.

Er wordt onder de ‘gewone’ vrijgemaakten wel eens meesmuilend gedaan over die ‘nieuwe’ vrijgemaakten, maar daar is geen reden toe. De afgescheidenen houden de anderen een spiegel voor: ooit waren wij met z’n allen ook min of meer zo.
De vrijgemaakten zijn in razend tempo ingrijpend veranderd, ik schreef er hier al eens over. In dat verband wordt graag de term ‘voortschrijdend inzicht’ gebruikt, maar ik heb ernstige twijfels of daar wel sprake van is.

Neem het artikeltje dat vandaag in het ND boven dat over de ‘nieuwe’ vrijgemaakten staat: ‘Bind in bij de verdediging kinderdoop’. Het gaat over een artikel van predikant Jan-Willem Roosenbrand, dat ik gisteren met enige verbazing in De Reformatie las.
,,Het verdedigingen van de kinderdoop werkt niet meer in deze tijd’’, vat het ND zijn artikel samen. Veel ouders, zegt hij, voelen vervreemding bij de polemische toon die in het gereformeerde doopformulier richting andersdenkende christenen aangeslagen wordt.

Als je, nog niet zo lang geleden, die vervreemding als predikant of ouderling constateerde, was dat reden voor een stevig gesprek. De hele gereformeerde verbondsopvatting is immers op de kinderdoop gestoeld. En dat verbond wordt blijkbaar niet goed meer gezien.
Dit is een kleine illustratie - er vallen nog veel meer voorbeelden te geven - van het feit dat de huidige inzichten in mijn ogen niet zo zeer voortschrijdend zijn, maar veel meer illustreren dat er steeds minder kennis is van de eigen leer. En dat er van alles overboord gaat.

Het gevolg is dat steeds meer kerkleden zich niet thuis voelen in hun vrijgemaakte kerk. Ze zullen niet opstappen, maar voelen zich wel ontheemd. Dat geldt bijvoorbeeld voor mijn ouders, die sinds enige jaren kerken in een vrijgemaakte kerk in een vinex-wijk.
Laatst, zo vertelde mijn vader, moest in een ochtenddienst een nieuw lied geoefend worden. Dat duurde wat langer en dus besloot de dominee dat gezien de tijd het voorlezen van de Tien Geboden dit keer maar verviel. Lijkt me ook geen voortschrijdend inzicht.

Of die keer dat ze in diezelfde vinex-kerk het evangelische lied ‘Heer wees welkom’ zongen. Mijn ouders waren verbijsterd. ,,Wij nodigen God niet uit, Hij nodigt óns uit. Wat een hovaardij’’, foeterde mijn vader later. Zo’n lied voortschrijdend inzicht? Ammehoela!
Veel van wat verandert in de vrijgemaakte kerk gebeurt omdat ‘we’ dat mooi vinden. En omdat we de jongeren bij de kerk willen houden. En omdat er eigenlijk weinig tegen is. Is wellicht allemaal best, maar beweer niet dat het allemaal zo goed doordacht is.

Het hellend vlak van de ‘synodalen’ was altijd een schrikbeeld voor de vrijgemaakten en dat heeft tientallen jaren probaat gewerkt. Overigens, wees gerust, ik geloof niet dat de vrijgemaakten nu op het hellend vlak zitten - ze zijn in een vrije val terechtgekomen.

Kerkbalans

2011-01-11T22:08:00.002+01:00

Gelukkig, andere collega’s hebben het ook. Je zoekt in het archief naar een onderwerp en je komt een artikel tegen waar jouw naam bij staat vermeld als auteur, maar je hebt werkelijk geen idee meer dat je het hebt gemaakt.
Het overkomt me steeds vaker. Zoals ik ook steeds vaker dingen niet meer scherp boven water kan krijgen. Zo herinner ik me dat er een Amerikaanse schrijver was - maar wie was het? - die tijdens een interview gevraagd werd naar een boek dat hij had geschreven, maar dat hij volledig was vergeten. Met zo’n verhaal troost ik me weer.

Vandaag had ik een soortgelijke ervaring. Met een collega sprak ik over de start van Kerkbalans, de jaarlijkse financiële actie van een aantal kerken, die donderdag met een persconferentie van start gaat. Ik vertelde hem over de gemiddelde hoogte van de bedragen die kerkleden geven.
Voor de katholieken zit de bijdrage van de katholieken die geven op ruim €30 en van de leden van de Protestantse Kerk in Nederland die geven op zo’n €220 gemiddeld. Ik heb de jongste cijfers nog niet gezien, maar het beeld zal dit keer niet heel erg anders zijn.
En ik vertelde mijn collega dat er kerken zijn waarvan de leden beduidend meer geven. Dat evangelischen het bijbelse gegeven van tienden vaak letterlijk nemen: een tiende van het netto salaris gaat naar de kerk.

Ik zette mij naar aanleiding van Kerkbalans aan het schrijven van een weblogje - dat werd immers weer hoog tijd - en terwijl ik al een paar regels ver was, begon er ergens in mijn achterhoofd te schemeren dat ik wel eens eerder zoiets op deze plaats geschreven heb. Het kostte mij enige moeite om de bewuste bijdrage weer boven water te krijgen maar het ging om dit stukje. En ja - inderdaad! - blijkbaar ook dit stukje.
Dat is iets wat je ook krijgt bij het ouder worden: sommige zaken komen geregeld voorbij. Maar ook dat vergeet je vaak weer en de gemiddelde krantenlezer doet dat al helemaal.
Hoe zij Prediker het ook al weer zo mooi? (Ook dit zoek ik zekerheidshalve maar op.) ‘Er is niets nieuws onder de zon. Wanneer men van iets zegt: ‘Kijk, iets nieuws’, dan is het altijd iets dat er sinds lang vervlogen tijden is geweest.’
Goeie tekst, ook voor journalisten.

Op de redactie van de LC hebben we gisteren wat gebrainstormd over wat volgend jaar ‘in’ en ‘uit’ is. Voor de laatste podiumpagina van 2010. Dat viel nog niet mee. Uiteindelijk maakte een collega een overzicht met een kwinkslag. Wel zo leuk om te lezen.
Sinds Twitter in de wereld is, is er een nieuwe term voor wat op dat moment ‘in’ is: trending. Gisteren kon ik met geen mogelijkheid bedenken wat er op het religieuze erf echt trending is. Maar vanmorgen bedacht ik zo twee onderwerpen.

De eerste is: vrijuit praten over geloof en religie. Daarbij werd ik geïnspireerd door twee krantenberichten die op Twitter voorbij kwamen. Trouw: ‘Godsdienst mag weer in literatuur’. En in het AD vertelt zanger Thomas Berge vandaag ongegeneerd dat hij weer dagelijks bidt.
Praten over je geloofsovertuiging was al een trend, maar die zet zonder meer door. Gisteravond was op Ned. 1 de veelbekeken terugblik op het WK voetbal met Wesley Sneijder. En iedereen weet van die jongen dat hij eerder dit jaar katholiek is geworden. Bijvoorbeeld.

Zeker, ze zijn er nog, de mensen die zuur en zeurderig doen over het geloof. Maar dat zijn in de regel vervelende vijftigplussers die niet zien dat dit zooooo jaren negentig is. Helaas zitten die nog wel vaak bij de media, zoals Kluun eind 2009 al fijntjes heeft vastgesteld.
Jongeren hebben van dat Maarten ’t Hart-syndroom geen last. En dat is een verademing, hoewel je daarbij wel op de koop toe moet nemen dat velen ook niet gehinderd worden door enige vorm van religieuze kennis. Maar daar hadden veel ouderen ook al ernstig last van.

Een tweede onderwerp dat trending is, is kerksluiting. De komende jaren zullen honderden kerken gesloten worden. Nu valt dat nog mee, maar binnen afzienbare tijd zal er sprake zijn van een soort van een Nationale dijkdoorbraak.
Collega Daniël Gillissen van het Nederlands Dagblad meldde net op Twitter een kerksluiting in Bedum. En een paar dagen terug noemde hij ook al een andere kerksluiting in Amersfoort. Ik reageerde zojuist dat we als kranten straks een apart rubriekje moeten hebben: ‘Kerksluiting’. En dat is geen grap.

Nee, beide trends zijn niet in tegenspraak. Veel mensen belijden hun geloof publiek, maar veelal ook buiten de bestaande kerkelijke structuren. En degenen die wel actief kerkelijk zijn, zitten bij kerkelijke gemeenten die wel groeien - meestal van stevige/evangelische snit.
Het komend jaar zullen zich op beide terreinen geen schokkende zaken voordoen. De trends zetten gestaag door. Maar aan het einde van het nieuwe decennium zal de kerkelijke en - breder - de levensbeschouwelijke kaart van Nederland ingrijpend zijn gewijzigd.

Rottigheid

2010-12-23T12:19:00.001+01:00

Als iemand je iets naars over een ander vertelt, dan zit je daar mooi mee. Het vervuilt de manier waarop je in het vervolg naar die persoon kijkt, ook al weet je niet 100 procent zeker dat de vervuilende informatie waar is.
Je stapt immers niet zo maar naar iemand toe en vraagt of die roddel klopt. Tenminste, ik doe dat niet. Mijn schoonmoeder zou zeggen: ‘Een kroon is zo maar van iemands hoofd gestoten.’ En ze heeft gelijk.

Geregeld word je als journalist via telefoon of mail op de hoogte gesteld van zaken die anderen liever niet naar buiten gebracht zien. Kerkleden doen dat ook. Zoals iemand mij laatst twitterde: ‘Kerkmensen zijn net gewone mensen.’ Waarop ik iets terugschreef van: ‘Meestal is dat een excuus om het ‘gij geheel anders’ te kunnen verwaarlozen.’
Mensen hebben altijd een belang om iets te lekken. Bij kerkmensen intrigeert mij dat extra. Heb je nu echt zo’n hekel aan die kerk of de persoon waarover je dit naar buiten brengt? Weet je dan niet dat dit soort informatie het blazoen van de kerk besmeurt en de dominee in kwestie - want daar gaat het meestal over - voor het leven beschadigt?

Wat er zoal aan achterklap in mijn oor gefluisterd wordt? Weet u… dat onze dominee een ziekte met een korte naam heeft, dat onze dominee met iemand in de gemeente een relatie heeft, dat de dominee het met de organist op de orgelbank gedaan heeft, dat onze dominee zijn computer bij een kerklid ter reparatie inleverde en dat daar pornografisch materiaal op stond, dat onze dominee grote gokschulden heeft, dat onze dominee met te veel op door de politie aangehouden is?
Misschien deug ik niet als journalist, maar ik ben nooit blij met dit soort rottigheid. En ik ben ook niet blij met kerkleden die dit aan mij doorgeven. ‘U mag natuurlijk nooit zeggen dat het bij mij vandaan komt.’ De laatste jaren gebeurt het vooral anoniem: met een voor de gelegenheid aangemaakt mailaccount.

Dat ik vervolgens met die vuiligheid zit opgescheept - jammer dan. Een keer hoorde ik hoe in een kerk feest werd gevierd dat de dominee vertrok. Hij had in al zijn gemeenten buitenechtelijke relaties gehad. De man stapte over naar een ander kerkverband, waar hij heel enthousiast werd ontvangen. Iemand in zijn aanstaande gemeente sprak over de dominee als een lot in de loterij, hoewel de degelijk gereformeerde man in kwestie nooit die term zou gebruiken.
Moest ik zijn vreugde temperen? Moest ik zeggen dat dat kerkverband en die gemeente een kat in de zak hadden gekregen? Ik heb het niet gedaan. Nauwelijks een jaar later was het in de nieuwe gemeente ook weer raak. En de kerk wist niet hoe snel ze van de man af moesten. De dominee sprak tegen een collega van een andere krant over de onbarmhartigheid die hij had ondervonden. En de kerkenraad moest zwijgen over wat er echt was voorgevallen.

Het nieuws

2010-12-15T10:48:00.002+01:00

Kent u dat - ik hoop het - dat uw wapenrusting soms niet genoeg sluit en dat het dagelijkse nieuws je niet onberoerd laat? Ik had vanmorgen weer zo’n moment. En het NOS Journaal van negen uur - leuk op mijn iPhone bekeken - kwam keihard bij mij binnen.
Een boot, afgeladen met asielzoekers, slaat in zeer slecht weer te pletter op de rotskust van het Australische Christmas Island (what’s in a name). Reddingwerkers moeten toezien hoe de bootvluchtelingen verdrinken, ook kinderen en baby’s.

Steeds meer kinderen in Nederland leven in armoede. Het zijn er inmiddels ruim driehonderdduizend. En er is weer een internationaal kinderpornonetwerk opgerold. Wie weet hoeveel leed die *PIEP* hebben veroorzaakt.
En ja, er was ook fijn nieuws. Hoe een dief met 1,5 miljoen dollar aan fiches een casino uit kon komen. En zeker, het was hartstikke leuk om te zien hoe Nicolien Sauerbrij op afstand, onder de voet van de Rocky Mountains, hoorde dat ze sportvrouw van het jaar was geworden.

Maar toch. Waarom word ik letterlijk beroerd van de gedachte aan onder anderen die vluchtelingen die al allerlei ontberingen achter de rug hadden, om tenslotte op de kust van de vrijheid om te komen of hun geliefden een vreselijke dood te zien sterven?
Hoe kan ik in Godsnaam toch meestal met droge ogen het nieuws bekijken of meewerken aan alweer een krant vol leed? En dan ook alleen maar dat leed dat in het nieuws komt. Dat iedere drie seconden een kind onnodig dood gaat, omdat we met elkaar de boel niet eerlijk verdelen - ach, dat is geen nieuws.

Ik verbaas me altijd over christenen die pas in een geloofscrisis komen als henzelf of iemand in hun directe omgeving iets vreselijks overkomt. Begrijp me goed, vaak gaat het echt om afschuwelijke dingen en mensen zijn terecht tot in hun botten geraakt.
Maar hoe hebben ze voor die tijd dan de krant gelezen en naar het nieuws zitten kijken? Er is toch iedere dag reden om in een enorme geloofscrisis terecht te komen? ‘Als er echt een God is…’ En mensen die geloven dat deze wereld niet onder de vloek leeft, die begrijp ik al helemaal niet.

Verwachting

2010-12-06T17:20:00.000+01:00

Het is weer advent. De tijd van verwachting, van uitzien naar de geboorte van Jezus, naar de komst van het Licht. En blijde verwachting is een van de belangrijkste dingen in het leven, weet de Zweedse econoom en hoogleraar Micael Dahlén.
Dahlén, die er uit ziet als een jonge hippie, heeft het boek ‘Nextopia’ geschreven. Hij beschrijft de zogenaamde ‘Expectations Society’. Mensen zijn het gelukkigst, zegt hij, wanneer ze iets hebben om naar uit te kijken. Daar, daar om de hoek, voor ons - daar bevindt zich iets beters.

Wil je iets bereiken bij de mensen, dan moet je daarop inspelen. En dat had het promotieteam van president Barack Obama net zo goed begrepen als degenen die de iPhone 4 in de markt zetten. De verwachtingen waren in beide gevallen enorm.
Dahlén wijst bijvoorbeeld op een Amerikaans consumentenonderzoek dat gehouden werd twee maanden voor de nieuwe telefoon van Apple op de markt moest komen. De meerderheid van de ondervraagden wist het zeker, zonder het ding in handen gehad te hebben: de iPhone!

Sprekender nog, vindt Dahlén, is Obama die de Nobelprijs voor de Vrede ontving. Wat hij had gedaan voor de vrede? ,,Helemaal niets, maar mensen verwachtten dat hij vrede gaat brengen.’’ Dat Obama bij veel Amerikanen zo van zijn voetstuk kon vallen, is de keerzijde van dat succes.
Het hebben van de zaak, mijn moeder zei het vroeger geregeld, is het einde van het vermaak. De les die consumenten hier uit kunnen trekken is volgens Dahlén: ,,Er is geen eeuwig geluk. Je kunt niet voor eeuwig gelukkig zijn en dat is, denk ik, een opluchting.’’

Dahlén heeft de ‘Expectations Society’ goed in beeld, maar op dit laatste punt gaat hij de mist in, weten degenen die leven in advent.

Kortjakje

2010-11-27T18:39:00.000+01:00

Het is vandaag bekendgemaakt, begrijp ik, want het was zonet zelfs nieuws op het NOS Journaal: voor het eerst staat ‘Hotel California’ van de Eagles op nummer 1 van de top 2000 die op Radio 2 weer aan het einde van het jaar wordt uitgezonden.
Je kunt er vergif op innemen dat er in evangelische kring over gesproken zal worden dat het toch wel een teken van de tijd is dat dit lied, dat een verkapte lofzang op de satanskerk is, nu op de eerste plaats staat. Dat is overigens niet mijn mening, zie hier een eerdere blog.

Toegegeven, ik heb zelf ook een liedje waarover ik een uitgesproken mening heb om de vaak niet gekende achtergrond ervan, en dat is ‘Kortjakje’. Ik werd daar gisteren weer bij bepaald toen ik in het Reformatorisch Dagblad een commentaar las over christelijke Kortjakjes.
De aanleiding was onder meer het congres ‘Gans anders’, vrijdag in Amersfoort, waarop de matheid van christenen ter sprake kwam. Door de weeks merk je heel weinig van ze, maar ’s zondags gaan ze wel braaf ter kerke, zo was de invulling van het RD van de hedendaagse Kortjakjes.

Wat mij betreft is het een ongelukkige vergelijking. Ik weet dat er meer exegeses bestaan van het lied ‘Kortjakje’, maar volgens mij is er slechts één juiste: Kortjakje is een prostituee die ’s zondags even braaf als huichelachtig naar de kerk gaat.
Het korte jakje spreekt al voor zich. ‘Ziek’ is een eufemisme voor de manier waarop deze vrouw haar geld verdient. Blijkbaar is ze bijzonder succesvol, want ze kan zich een bijbel met zilverbeslag veroorloven. En wie kan er wat van zeggen? Dan zou je toegeven dat je weet wat Kortjakje doet.

Ik ben benieuwd hoeveel van de mensen die met absolute zekerheid weten dat ‘Hotel California’ over de satanskerk gaat, het geen probleem vinden dat hun kinderen het uiterst bedenkelijke ‘Kortjakje’ zingen. Mijn verklaring te vergezocht? Nee, die van ‘Hotel California’ is sterk.

Websites

2010-11-20T20:36:00.000+01:00

Deze week verschenen de resultaten van een onderzoek naar websites van lokale kerken, uitgevoerd in opdracht van Kerknieuws.nl, de uitstekende kerknieuwssite van de IKON. Resultaat: een op de vier lokale kerken heeft nog geen eigen website.
Het aardige is dat niet alleen de ‘zware’ protestantse kerken, de zogenoemde zwartekousenkerken, vaak geen website hebben. Dat geldt ook voor kerkgenootschappen die op de linkerflank van het kerkelijk erf zitten, zoals de doopsgezinden.

Twee kerkgenootschappen hebben een dekking van maar liefst 100 procent: bij de Remonstrantse Broederschap en de Oud-Katholieke Kerk hebben alle plaatselijke gemeenten een website in de lucht. Die timmeren dus leuk aan de digitale snelweg.
Aan het einde van het bericht op de site van opdrachtgever Kerknieuws.nl staat dat het onderzoek mogelijk een aansporing kan zijn voor kerken om zich alsnog te manifesteren op het internet. ,,Want één ding is zeker: zonder site ben je als kerk onzichtbaar in deze samenleving.’’

Ik vraag me bij zo’n constatering af: hoe erg is dat eigenlijk als je als lokale kerk geen website hebt? En hoe erg is het dat als je wel een site hebt, die er niet gelikt uitziet? Ik zou wel eens willen weten hoeveel mensen van buiten de kerk nu echt iets doen met dit soort sites.
Neem nou de twee kerken met die dekking van 100 procent. Ze zijn niet vreselijk groot en ik geloof ook niet dat de gestage teruggang in ledental gestopt is doordat alle gemeenten online zijn. Ik geloof echt niet dat een kerk door een site zichtbaarder is in deze samenleving.

Geschorst

2010-11-09T21:49:00.003+01:00

In de LC hadden we gisteren een berichtje over een dominee die met onmiddellijke ingang is geschorst, omdat hij een buitenechtelijke relatie met een zuster der gemeente heeft. En onze krant was niet de enige. Zelfs het ANP schreef er over.
Het blijft worstelen met dit soort berichten. Wij noemden in de LC wel de zonde, maar niet de naam van de zondaar. Het Nederlands Dagblad meldde vanmorgen wel de naam en verder louter dat hij geschorst was op grond van artikel 79 en 80 van de kerkorde. Daar wordt van ,,grove zonden’’ gesproken.

Ik zeg niet dat dat slechter is. Ik merk alleen op dat ook daar geworsteld wordt met dit soort berichten. Maar met deze formulering kun je ook op je vingers natellen waar het over gaat, net zoals bij de oude formulering ,,zonde tegen het zevende gebod’’. Bovendien, als predikanten geschorst worden, dan gaat het in veruit de meeste gevallen om een vorm van misbruik in pastorale relaties.
Kranten mogen worden aangesproken op wat zij schrijven. Ik schreef vorige maand naar aanleiding van een soortgelijk geval al over deze problematiek en zei dat het ook voor kerken niet makkelijk is. Maar nu wil ik zwartepieten en het probleem leggen waar het hoort: bij de kerken. Met als grote vraag: waarom moet het eigenlijk aan de grote klok worden gehangen?

Waarom moeten gemeenteleden een brief over de zaak krijgen, waarom moet het uitgebreid worden toegelicht in een verklaring aan het begin van een kerkdienst die nog maanden op internet beluisterd kan worden? Beleg voor het trieste nieuws een gemeentevergadering, die echter wel nadrukkelijk besloten is.
Er is natuurlijk een reden voor deze handelwijze: kerken willen het graag goed doen. Er is in het verleden teveel met de mantel der liefde bedekt en nu wordt zeker in het geval van een seksuele misstap vrijwel onmiddellijk een tuchtprocedure in werking gezet waarop vaak al snel afzetting van de predikant volgt.

Maar wat een schade richt zo’n correcte kerkenraad aan. Zo’n man - of vrouw - wordt publiekelijk door de kerk aan de schandpaal genageld. Heel Nederland mag het weten. Ik begrijp niet waarom. Je zou de zondaar maar zijn. Of z’n partner, of z’n kind. Papa, en dus jij ook, als openbaar kunstbezit. Erg pastoraal.
Naar christenen die misstappen begaan, wordt kritisch gekeken. En terecht. Naar dominees die uit de bocht vliegen, wordt helemaal kritisch gekeken. En terecht. Maar enig mededogen is ook in dat geval op zijn plaats. En met alleen maar bidden voor de slachtoffers ben je er niet.

En over bidden gesproken, misschien vergiste de dienstdoende ouderling zich, maar in de afkondiging afgelopen zondag over de schorsing van de dominee werd wel gevraagd om gebed voor zijn gezin, maar niet voor de zondige dominee en de zuster in kwestie. Maar ik ben bang dat het geen vergissing was.
Als ik dit geklungel zie, vraag ik me ook ernstig af hoe zorgvuldig er gehandeld wordt vóór de zaak publiek gemaakt wordt. Is wel het uiterste geprobeerd om de situatie anders op te lossen? Ik ken een paar gevallen wat beter en dat maakt mij er niet echt gerust op.

Want, hebben kerkenraden en ook de dominees die de fout ingaan, wel enig besef van wat de consequenties zijn als je uit het ambt raakt? Het is natuurlijk heel goed dat je je zonde erkent en de consequenties aanvaardt, maar overzie je ook de gevolgen?
Ik ken zo een paar ex-predikanten die aan lager wal zijn geraakt. Want wat kan een dominee buiten de kerk worden? Taxichauffeur. Of dakloos. Dat zijn geen academische voorbeelden. Zodra de zondige ex-dominee uit het blikveld is verdwenen, wordt er opgelucht adem gehaald. Dat de man verkommert, tja. Het wordt hoog tijd voor een onderzoek naar hoe het ex-dominees vergaat.

En dan nog eens iets. Hoe komt het dat in veel gevallen de omgeving niet zag dat een dominee soms jaren bezig is geweest te verongelukken? Natuurlijk doet zo’n man of vrouw stiekem. Maar zegt het ook niet iets van het ontbreken van geestelijke fijngevoeligheid bij bijvoorbeeld kerkenraadsleden of collega’s die geregeld met hem of haar te maken hadden? Wordt er na het pijnlijke vertrek wel door de achterblijvers aan zelfonderzoek gedaan?

Relikwieën

2010-11-06T21:15:00.000+01:00

In de Karmel in Drachten, het oude klooster van de ongeschoeide karmelietessen, staat dit weekeinde in het licht van Allerzielen. Aan het einde van de middag was er een viering van Allerzielen in de kapel, die uitliep op een lichtprocessie naar de graven van de zusters in de slottuin.
Voor de onvolprezen rubriek De Samenkomst in de LC had ik al eens die allerzielenviering beschreven en ik heb besloten om dit keer de studiemiddag met emeritus hoogleraar Jan den Boeft mee te maken. Hij sprak voor een select gezelschap over het mede door hem vertaalde traktaat van Augustinus’ ‘Wat kunnen wij voor de doden doen?’

Ik heb weer een paar dingen bijgeleerd. In het boekje behandelt de kerkvader (354-430), die van enorme invloed is geweest op de kerk, de vraag of overledenen per se naast geloofsmartelaren begraven moeten worden. Martelaren werden gezien als vanzelfsprekende heiligen, die linea recta naar het paradijs gaan.
Boeiende materie. Vooral omdat reeds in de vroege kerk al de gewoonte onder christenen bestond om voorbede voor de zielen van overledenen te doen. Dat is zinvol zolang het laatste oordeel niet is geweest. Augustinus bevestigt ook die praktijk. Ik heb altijd gedacht dat deze praktijk, waar de Reformatie mee afrekende, pas later in de kerkgeschiedenis is ontstaan.

En er was nog een tweede eyeopener. Augustinus moest weinig hebben van de wonderen die werden toegeschreven aan relikwieën, stoffelijke resten van heiligen. Wonderen, zo vond hij, waren slechts de startmotor van de kerk. Na de tijd van de ‘Handelingen der apostelen’ bestonden die niet meer, omdat ze niet meer nodig waren.
In de voetsporen van de grote kerkvader werd en wordt dit nagezegd in orthodox-protestantse kring. Maar nu vertelde Den Boeft iets wat ik nooit heb meegekregen, namelijk dat Augustinus die mening op later leeftijd heeft herzien. Dat blijkt uit Boek 22, hoofdstuk 8 van zijn ‘Civitate Dei’. Dat heb ik niet op de plank staan, maar ik geloof de hoogleraar onmiddellijk.

Augustinus is tot ander inzicht gekomen, zegt Den Boeft, doordat hij met eigen ogen zag wat voor wonderen werden bewerkstelligd door het gebeente van Stefanus, de oermartelaar (zie illustratie van Rembrandt). Boeiend, ook nu zie je onder aanvankelijk weigerachtige christenen hoe het geloof in wonderen door wat zich voor hun ogen voltrekt, uiteindelijk alsnog wordt omarmd.

Bajes

2010-11-03T22:00:00.000+01:00

Vanmiddag was ik slechts op bezoek in De Marwei. In Leeuwarden weten ze dan direct waar het over gaat: de gevangenis. Daar hebben ze liever dat je spreekt van PI Leeuwarden, en die afkorting staat natuurlijk voor Penitentiaire Inrichting.
We zijn dol op eufemismen. Tbc in plaats van tering of suïcide in plaats van zelfmoord. In justitiële kringen is dat natuurlijk niet anders. Dus liever PI in plaats van gevangenis, en gedetineerden - of, ook een mooie die ik vanmiddag hoorde: bewoners - in plaats van gevangenen.

In de PI was de landelijke presentatie van het ‘Bajesbrevier’, een katholiek dagtekstenboek dat de zondagen volgt van het liturgisch jaar. Het moet de gedetineerden woorden geven voor de momenten dat ze op zichzelf teruggeworpen zijn, zonder dat ze zich groot moeten houden in de groep. Met hun vragen en hun twijfels.
Ik had het me even niet gerealiseerd, ik was met mijn hoofd bij andere dingen, maar op eens liep de tot kerkzaal omgebouwde sportruimte vol met de doelgroep. En wat direct opviel was dat er zoveel jonge mannen waren. En wat vrijwel daarna opviel was dat ze zich allemaal keurig en gedisciplineerd gedroegen.

Het werd een mooie viering. Met regelmatig momenten waarop volgens de liturgie ‘allen’ moesten antwoorden en moesten bidden: ‘Onze Vader…’ Een van de jongens deed ook de schriftlezing. En er werd gezongen. Niet alleen met begeleiding van het onvermijdelijke elektronische orgel, maar ook op gitaar, gespeeld door gedetineerden zelf. En een van hen zong, zeker niet onverdienstelijk, een paar keer solo. Onder meer de ‘Redemption Song’: ‘Won’t you help to sing - these songs of freedom?’ Achter mij hadden medegedetineerden louter waardering: ,,Knap hoor, je moet maar durven.’’

Geen idee wat die mannen en jongens allemaal op hun kerfstok hebben, maar petje af. En zeker ook voor de pastores en de vele vrijwilligers die de bajesdiensten mogelijk maken.

Kerk en moskee

2010-10-26T20:19:00.000+02:00

De relatie tussen kerk en moskee is gevoelig. Dat is een open deur natuurlijk. In voorbije eeuwen hebben christenen niet altijd even prettige ervaringen gehad met moslims en andersom. Met zo’n voorgeschiedenis is het eieren lopen.
De afgelopen jaren kozen de kerken vooral voor de dialoog als het ging om de relatie met het groeiend aantal moslims in ons land. Zo stelt de landelijke Raad van Kerken altijd een vriendelijke groet op ter gelegenheid van de Ramadan, die lokale kerken kunnen bestellen en bezorgen bij een moskee in de buurt.

In het kader van een fijne dialoog werd in de grote kerken bijvoorbeeld niet al te veel gepraat over bijvoorbeeld de vervolging van christenen in een reeks moslimlanden. Dat werd overgelaten aan organisaties als Open Doors, die een jaarlijks ranglijst van landen bijhoudt waar christen het slecht tot zeer slecht hebben. Islamitische landen zijn daarop sterk vertegenwoordigd.
Maar er is iets aan het veranderen. Dat bleek vorig jaar al toen tientallen predikanten, van links tot rechts in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), in een open brief kritische vragen stelde bij de dialoog met de islam. Die was volgens hen niet echt geloofwaardig, zolang op veel andere plaatsen in de wereld moslims christenen verdrukken.

Vandaag is de langverwachte en uitgestelde islamnota ‘Integriteit en respect’ van de PKN verschenen die ook deze onrustgevoelens benoemt. Net als de principiële bezwaren die in met name het stevige deel van de kerk leven. Moslims geloven immers niet dat Jezus als Gods enige zoon de verlosser is en het idee dat hij is gekruisigd vinden ze een gruwel.
Het stuk is zeer goed geformuleerd. Geregeld denk je als lezer: wat zegt de kerk nu in dit visiestuk? Maar hier en daar staat het er wat duidelijker. Zoals: ,,De kerk bidt wel ‘naast’, maar niet samen met moslims.’’ En de kerk is geroepen om van Jezus Christus te getuigen, mits het maar respectvol gebeurt. Maar natuurlijk ook: de kerk is geroepen om stereotypen en vooroordelen te bestrijden.

Wie goed leest, ziet dat er langzaamaan wat aan het verschuiven is in het denken over de islam.

RD app

2010-10-18T06:29:00.003+02:00

De zondag als rustdag. Er zijn nog altijd mensen die hun best doen om daar aan vast te houden. In een kerkblad las ik een paar weken geleden een stukje van een dominee, die aan zijn nieuwe gemeente zijn nieuwe emailadres doorgaf. Maar hij had daarbij een aantekening. Op zondag stuurde hij in principe geen email en checkte hij die ook niet. Of de gemeente dat in het achterhoofd wilde houden. Of, nog beter, dat goede voorbeeld wilde volgen. ,,Misschien is het ook een idee voor u juist deze dag vrij te houden.’’

Het Reformatorisch Dagblad, ik schreef er hier al eens over, wil een modern medium zijn, maar tegelijkertijd de zondag heiligen. Als u op zondag RefDag.nl aanklikt, komt u niet verder dan het startscherm. En daar staat een verklaring van de hoofdredactie te lezen.
,,Vandaag is het zondag. Wij wijden deze dag in het bijzonder aan de dienst van God. Wij beschouwen de zondag als een rustdag, een opdracht van God en een geschenk, waar we dankbaar voor mogen zijn. Om die reden actualiseren we onze site vandaag niet.’’
Het is een heel principiële keuze en het RD is de enige krant die die keuze maakt.

Vorige week presenteerde het RD een app voor de iPhone, die ik als nieuwe iPhone-gebruiker natuurlijk meteen heb gedownload. Het is een mooie applicatie en volgens Jacco, een collega die op dit terrein zeer deskundig is, is het ook een uitstekende. Jacco is ook goed op de hoogte van het kerkelijk erf en hij stelde vorige week dan ook de vraag of het RD met de app niet de principiële zondagsheiliging loslaat. Want in tegenstelling tot een website kun je een app niet stilleggen. Zo kan een gebruiker op zijn mobieltje een andere kalenderdag kiezen. Niemand doet dat natuurlijk, maar het kan. En dan weet die app niet dat het zondag is.

Ik heb gisteren eens gecheckt en op de RD-app was net als de andere dagen volop nieuws te lezen. Echter, de berichten waren sinds zaterdagavond niet meer ververst. Dat is ook de keuze van het Nederlands Dagblad dat op zondag wel de website in de lucht houdt, maar daarop dan geen nieuwe berichten plaatst.
Het is niet wereldschokkend, maar het is toch een verandering in het consequente beleid van het RD. Er is gekozen om ook gebruik te maken van dit moderne platform en dan is die verandering technisch gezien onontkoombaar. Voor een deel van de achterban van het RD is dit toch wel een flinke stap. En sommigen zullen deze app en de bijbehorende consequentie beslist een stap te ver vinden.

Onwaarheden

2010-10-17T23:40:00.002+02:00

Wat te doen als iemand je iets naar je hoofd slingert? Er zijn twee mogelijke reacties, ik heb het hier al eens opgemerkt: die van Spreuken 26 vers 4 of die van Spreuken 26 vers 5. (Nee, ik zet er dit keer geen link bij. Als u beide verzen opzoekt, doe het dan in dit geval bij voorkeur in de oude NBG-vertaling.)
In de stroom reacties op het LC-forum over de toekomstverwachting van dominee Orlando Bottenbley - hij gelooft dat hij de wederkomst van Jezus Christus bij gezondheid zal meemaken - trof ik ook diverse reacties aan van Ochhea. Ochhea manifesteert zich geregeld op de site en dat is prima, maar dit keer speelt hij of zij op de man.

Ochhea’s reactie van 19.11 uur vanavond begint nog eens met de - in mijn ogen misplaatste - constatering dat de LC-journalist die het internetstukje maakte er niets van heeft begrepen. Hij of zij besluit met deze alinea:
,,Ik kan u meteen meedelen dat ik ook weinig geloof meer kan hechten aan Wim Schrijver zijn blog, want ook hij verzuimt feiten te onderzoeken en schrijft onwaarheden op zijn "korte metten".
Heer Schrijver als u dit leest: bel betrokken eens op en doe een fatsoenlijk interview alvorens (foutive) dingen over een groepering op uw blog te vermelden. Een rondje Google had u overigens ook al beter kunnen informeren dan u uw lezers nu meent te moeten informeren.’’

Ik heb werkelijk geen idee waarover het gaat - en dat is waarschijnlijk voor Ochhea al genoeg bewijs voor zijn of haar stelling. Maar ik wil de goede raad van Ochhea ter harte nemen en ik bel in dit geval dus de betrokkene graag eens op en het lijkt me geweldig om voor de variatie eens een fatsoenlijk interview te doen.
Dus Ochhea, wees zo goed, en stuur me een mail (wim.schrijver@lc.nl) en zet daarin je/uw telefoonnummer. Ik neem contact op voor een goed gesprek en ik laat me graag bijpraten en zo nodig corrigeren.

Nu nog beter

2010-10-15T11:24:00.002+02:00

De reclamekreten voor producten zijn wel bekend. ‘Nu nog beter’, ‘nog voller van smaak’, ‘zonder kunstmatige toevoegingen’. Of, een gouwe ouwe: ‘Sinds 1850’. Alsof een respectabele leeftijd een garantie is voor kwaliteit.
In de kerken is het niet anders. Met name in de hoek van de pinkstergemeenten. Je kreeg op een bepaald moment de ‘volle evangelie gemeenten’. De boodschap was duidelijk: in de andere kerken wordt de blijde boodschap niet echt goed verkondigd. Een aardige is ook de naam van een groep christenen die zich enige jaren geleden in het Friese vestigde: ‘bijbelgelovende baptisten’. Oftewel: er waren al baptisten, maar die geloven dus niet in de bijbel.

Zondag begint een nieuwe pinksterkerk in Leeuwarden: de Christ Embassy. Het is de eerste dependance in Noord-
Nederland van deze internationale kerk, die al een bloeiende gemeente heeft in Amsterdam. Christ Embassy is een kwart eeuw geleden begonnen door de Nigeriaan pastor Chris. Achternaam: Oyakhilome (zie foto). De man trekt in Afrika enorme menigtes en weet nog meer mensen te bereiken via een eigen zender.
Er zijn al tientallen pinkstergemeenten in Friesland, maar de komst van Christ Embassy is beslist nodig, vindt de nieuwe voorganger. Pastor Sander (de Heus) zegt dat lang nog niet iedereen met het evangelie wordt bereikt. En, Christ Embassy laat de leden zien hoe ze een bevredigend leven uit de heilige Geest kunnen leiden. Die boodschap, pastor Sander zegt het voorzichtig, wordt ,,niet overal’’ verkondigd.

Voor een redacteur geestelijk leven is het natuurlijk erg aardig dat er zich geregeld iets nieuws voordoet op het kerkelijk erf. Op het evangelische stuk worden ook geregeld nieuwe gemeenten gesticht, nadat zich in een bestaande kerk een scheuring heeft voorgedaan. Met een zekere regelmaat beginnen een paar leden voor zichzelf, omdat de kwaliteit van de bestaande gemeente in hun ogen te wensen overlaat.
Enige tijd geleden trof ik iemand die tot zo’n nieuw ontstane gemeente hoort. Ik informeerde meelevend naar de situatie. ,,Ach, het was helemaal niet erg om uit elkaar te gaan, de gemeente dreigde te groot te worden.’’ Ik zit niet snel om woorden verlegen, maar in dat geval wist ik werkelijk even niet wat ik moest zeggen.

Zevende gebod

2010-10-05T21:58:00.003+02:00

Wat moet je als kerkenraad als de dominee zich misgaat? Het is al erg genoeg als de kwestie nog niet tot anderen is doorgedrongen, maar wat te doen als het langzaam maar zeker bekend wordt in de kerkelijke gemeente? Dan moet je wel een stap zetten om geloofwaardig te blijven.
Goed, je vraagt de dominee om zich ziek te melden. En als dat niet ‘spontaan’ gebeurt, dan zet je de man of vrouw op non-actief. Daar zijn kerkordelijke spelregels voor. Maar dan moet je ook nog de gemeente officieel op de hoogte stellen. En dat is een probleem.

Hoe formuleer je de verklaring voor de gemeenteleden zo, dat je de boel niet nog meer op straat gooit? Kerkenraden hebben daar de eeuwen door mee geworsteld. Je zegt al snel te veel. Maar als je te weinig zegt, dan kan de suggestie misschien nog wel erger zijn dan de feitelijke, zogenaamde openbare zonde.
Soms kon en kan de dominee niet goed met drank omgaan, of met geld. Maar vaak ging en gaat het om wat in het verleden werd geformuleerd als ,,zonde tegen het zevende gebod’’. Dat klonk eufemistisch, maar een beetje protestants kerklid wist hoe dat luidde: ‘Gij zult niet echtbreken.’ (Voor de goede orde, bij katholieken is dat het negende gebod: ‘Gij zult geen onkuisheid begeren.’ Dat is breder en daardoor vager geformuleerd dan in de protestantse versie.)

Dezer dagen speelt er weer een pijnlijke kwestie met een voorganger in een Leeuwarder kerk. De kerkenraad heeft zondag een verklaring voorgelezen aan het einde van de dienst, die nog geruime tijd eenvoudig via internet te beluisteren is. Daarin was sprake van langdurig ,,grensoverschrijdend gedrag’’ die ,,de zorgvuldigheid van het ambt van predikanten te buiten gaat’’.
Meer kon de raad niet zeggen met het oog op het ambtsgeheim en de plicht tot zorgvuldigheid, aldus diezelfde verklaring. En: ,,Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om wie dan ook verder te beschadigen. Wel willen we voorkomen dat door een geruchtenstroom onrust in de gemeente ontstaat.’’

Ik weet niet of dit soort formuleringen in bestaande protocollen staat. Als dat zo is, lijkt het me niet verkeerd die nog eens tegen het licht te houden. Want deze woorden zijn meer dan voldoende om een geruchtenstroom te voeden. Ook al sluit je je verklaring af met de oproep te bidden ,,om ons te bewaren voor de verleiding al te gemakkelijk te oordelen en te veroordelen’’.
Natuurlijk kun je het in zo’n situatie als kerkenraad eigenlijk niet goed doen. Niet alleen de betrokkenen lopen schade op, ook veel kerkleden die hun herder wijzer hadden geacht. En uiteindelijk krijgt het kerkelijk blazoen ook butsen. Het is een natuurlijke reactie om de pers daarvan de schuld te geven, maar ik neem aan dat die ook is ingesloten in het genoemde gebedspunt.

Zielenvisserij

2010-10-01T15:46:00.000+02:00

Begin deze week schreef ik een verhaal naar aanleiding van de nieuwe plaat van de brede en de smalle weg, gemaakt door een paar Urker mannen (hier als postertje te koop en groter aan te klikken). Met collega Fedde Dijkstra raakte ik daarover in gesprek en hij wees me op een schilderij waarvan ik het bestaan nog niet wist.
Het gaat om het prachtige ‘Zielenvisserij’ dat Adriaen Pietersz. van de Venne maakte in 1614. Het schilderij, in bezit van het Rijksmuseum, is bijna 2 meter lang en is in feite een fors uitgevallen cartoon. Van de Venne moet lang met zijn olieverf in de weer zijn geweest, want op het schilderij zijn honderden mensen te onderscheiden.

Het schilderij slaat op de bekende evangelietekst, waarin Jezus een paar vissers tot zijn discipelen maakt. ,,Kom, ik zal u vissers van mensen maken.’’ Net als nu werd de tekst in de zeventiende eeuw als een algemene aansporing van gelovigen gezien om zielen te winnen voor Christus. Vandaar dus de titel van het kunstwerk van Van de Venne.
De schilder heeft echter niet louter een vrome boodschap. Hij nam met zijn kunstwerk de kerkelijke situatie van dat moment op de hak. Er zijn twee groepen bezig met de zielenvisserij: protestanten en katholieken. Van de Venne maakte dit schilderij tijdens het Twaalfjarig bestand in de Tachtigjarige Oorlog. Beide groepen staan dan ook op het werk recht tegenover elkaar.

Links zie je de protestanten, met in het centrum de Oranjes, en rechts staan de roomsen, met de landvoogden Albert en Isabella van Oostenrijk. Aan de linkerkant, ergens vooraan, is de schilder zelf te vinden. Net zo strak in het pak als de rest van de gereformeerden. Kenners zien allerlei subtiele details waaruit blijkt dat de schilder het linkerkamp superieur maakte.
Of hij echt een stevige protestant was, is maar de vraag. Bij het Rijksmuseum geloven ze dat Van de Venne het schilderij vervaardigde als meesterstuk, een groot uitgevallen visitekaartje, waarmee hij als beginnend schilder opdrachten probeerde binnen te krijgen. En het was in die fase van de Tachtigjarige Oorlog allang glashelder: de protestanten zaten vast in het zadel.

Rehoboth etc

2010-09-25T11:02:00.001+02:00

In de kerk kunnen lijstjes ook heel leuk zijn: de Top 10 van meest gezongen gezangen. Of: de meest voorkomende kerknamen. Daarover heeft het Reformatorisch Dagblad deze week geschreven. Het RD heeft in de eigen orthodox-protestantse kring de kerknamen geïnventariseerd en kwam met een Top 5.
Voor de goede orde: de aanduiding ‘dorpskerk’ is in dit overzichtje niet meegerekend. Die had anders met stip op 1 gestaan. Op 1 staat nu Rehoboth. Daarna volgen Eben-Haëzer, Bethel, Maranatha en Hoeksteen. Het zijn namen die je ook op minder ‘zware’ kerken kunt aantreffen, en ook op scholen, instellingen en vergaderlokaaltjes. Ook in het buitenland.

De resultaten van een klein, niet representatief onderzoekje van mij, bevestigden wat ik reeds vermoedde. Ook mensen die geregeld ter kerke gaan, hebben niet of nauwelijks een idee wat die namen eigenlijk betekenen. Daarom een kleine toelichting bij deze Top 5. Niet uitputtend, want dat zou bij in ieder geval een paar van de namen echt het geval kunnen zijn.
‘Rehoboth’ is de naam die Abrahams zoon Isaak (zoals de Nieuwe Bijbelvertaling hem noemt) aan een nieuw geslagen put gaf. Daarbij zei hij, aldus Genesis 26 vers 22 (nu in de Statenvertaling): Want nu heeft ons de HEERE ruimte gemaakt, en wij zijn toegenomen in dit land. De naam is dus toepasselijk voor een kerk: ‘Nu heeft de Heer ons ruimte gegeven.’

‘Eben-Haëzer’ is de naam die de profeet Samuël gaf aan een gedenksteen - ‘steen der hulp’ - op de plek waar de Filistijnen werden verslagen. I Samuël 7 vers 12 meldt: ,,Want’’, verklaarde hij, ,,tot hier toe heeft de Heer ons geholpen.’’ Die laatste woorden vormen de diepere betekenis van menig gevelsteen. Met de aantekening dus dat het ging om het verslaan van tegenstanders.
‘Bethel’ komt uit het mooie verhaal over Jakob (Genesis 28), die op de vlucht voor zijn broer (minder mooi) onderweg met zijn hoofd op een steen sliep en een droom kreeg waarin engelen op die plek naar beneden afdaalden. Toen Jakob wakker werd, wijdde hij de steen en noemde de plaats Bethel. Want: Dit is niets anders dan het huis van God, dit moet de poort van de hemel zijn!

‘Maranatha’ is een lastige. Het woord wordt vaak gebruikt in de betekenis van de proclamatie ‘Hij komt!’ ‘Hij’ is natuurlijk Jezus, die zal terugkeren. Anderen wijzen erop dat het een gebed is: ‘Onze Heer, kom!’ Het lastige is de plek waar Paulus het woord gebruikt: aan het einde van zijn eerste brief aan de Korintiërs. Het staat er zo: ‘Als iemand de Heer niet liefheeft - hij zij vervloekt! Maranata!’ Die inleidende woorden hoor je zelden als iemand een toelichting op de naam op de gevel geeft.
‘Hoeksteen’ betreft een uitspraak van Jezus over zichzelf, waarbij hij teruggreep op Psalm 118. De steen die de bouwlieden afkeurden, is door toedoen van God tot een hoeksteen geworden. En de hoeksteen was in Jezus’ dagen een essentiële sleutelsteen, die werd gebruikt om de hoek van een bouwwerk te verstevigen. Mooi beeld.

Christelijk gamen

2010-09-22T14:59:00.002+02:00

Hoe lang zal het wel niet geleden zijn dat we Doom speelden? Het was een ongekende sensatie. Dat je thuis het soort actiespelletjes kon doen waarvoor je in een speelhal steeds nieuwe munten nodig had. Bij Doom werden soms wel vraagtekens gezet. Zeker als visite zag hoe de kinderen tegenstanders ongenadig afmaakten. Maar ja, in Doom had je geen keus.
Een bevriende predikant, die ons overigens ook had leren kennismaken met Doom, kwam met een alternatief: Heretic (Ketter). Het spel leek sprekend op Doom, maar dit keer was je geen stoere soldaat, maar een monnik die allerlei duivels en demonen te lijf ging. Gek genoeg kon dat spel niet zo boeien als dat andere spel.

Gamen heeft zeker in christelijke kring een slechte ontvangst gehad. Net als ooit de popmuziek of strips - bijvoorbeeld. En nog altijd zijn er in ‘bijbelgetrouwe’ kring veel bedenkingen - en niet altijd onterecht. Tegelijkertijd is er het besef dat je wel een alternatief moet bieden. En dat doet de nieuwe website ChristGaming.com. Daar kun je onbeperkt gratis christelijke games spelen.
Het lijken op het eerste gezicht gewone - weliswaar simpele - spelletjes. Een koe in een wei, een mannetje op een klif. Maar schijn bedriegt. Ik heb net bijvoorbeeld dat mannetje aangeklikt, oftewel het spelletje ‘The Edge’ (het is grotendeels in het Engels, maar er wordt druk aan Nederlandse vertalingen gewerkt). En al snel blijkt: het zijn spelletjes met een boodschap.

Het bewuste mannetje stelt de mensheid voor. Met stemmige (bijna dreigende) muziek wordt verteld dat die zich van God afkeerde en allerlei verkeerde dingen deed. Daardoor ontstond er een kloof. Je moet proberen daarover heen te komen. Dat lukt met geen mogelijkheid en dat is ook de bedoeling. De boodschap: in eigen kracht kan het niet, wil je zien hoe wel? ‘Press spacebar.’
Er zakt, het is niet echt een verrassing, een kruis in de kloof en het mannetje kan nu weer aan de goede kant komen door over de dwarsbalk te huppelen. Vervolgens staan er een paar vragen: wie denk je dat Jezus was en wat doet Hij? Bij alle spelletjes staan ook bijbelteksten en wie wil kan ook doorpraten over wat via de spelletjes aan de orde wordt gesteld.

Ik zeg er verder niets over. Ga maar eens kijken en laat je verrassen.

Twitter

2010-09-20T16:56:00.002+02:00

Ik durf het bijna niet toe te geven, maar ook ik zit sinds dit weekeinde op Twitter. En voor iemand anders het opduikelt, zet ik hier de link naar een eerdere bijdrage op dit blog, ‘Gelovig getwitter’, waarin ik me nogal kritisch over Twitter uitliet. Dat was in augustus vorig jaar - wat vliegt de tijd.
Ben ik bekeerd? Niet echt. Ik heb grote vraagtekens bij de manier waarop alles binnen hooguit 140 tekens gecommuniceerd moet worden. Dat gebeurt niet alleen op Twitter, dat zie je overal. Op de televisie, maar ook in de gedrukte media.

Ik heb toegegeven aan de zachte drang op mijn werk om me ook via Twitter te manifesteren. Vooruit, ik geef het een kans. Maar alleen als extraatje. Als ik daarnaast ook nog maar elders de ruimte krijg om zaken en mensen beter en uitgebreider neer te zetten.
Gisteren werden tegenover mij in de pauze van een interreligieuze conferentie in Drachten, de media op de korrel genomen. Dat we teveel ruimte geven aan extremisme en wat daar tegenaan hangt en dat we zo een verwrongen, verkeerd beeld van de werkelijkheid helpen creëren.

Na de pauze kwam rabbijn Awraham Soetendorp aan het woord, die die eenzijdigheid in de media ook signaleerde, maar tegelijk een kanttekening maakte. Het kan haast niet anders, zei hij. ,,Het goede fluistert, gaat in stilte te werk.’’
Toch voel ik me aangesproken door de kritiek en wil ik ook aanspreekbaar blijven. En ik hoop ook anderen. En met het oprukken van de nieuwe ‘sociale media’ ligt de verantwoordelijkheid voor de ruimte die de schreeuwerigheid krijgt, allang niet meer alleen bij journalisten en programmamakers.

Wilt u zien wat ik op Twitter doe? Klik op de knop rechtsboven op deze site.

Demonisch

2010-09-14T19:47:00.001+02:00

Eens in de zoveel tijd komt er iets voorbij waardoor er zulke alarmbellen gaan rinkelen bij evangelische christenen, dat protest- en gebedsacties op touw worden gezet. Dat was bijvoorbeeld het geval bij My Little Pony, bij Pokémon en bij Harry Potter. En nu vormt de nieuwste spaaractie van C1000 reden voor grote verontrusting.
De zorg draait om een paar kernwoorden: occult en duivels. De nieuwerwetse ‘Flippo’s’ die je nu bij de supermarktketen kunt krijgen, heten Dungans (spreek uit als: ‘Doenkans’). Op de schijfjes zie je magische figuurtjes, die over bijzondere krachten beschikken en ook de elementen water, vuur en aarde gebruiken.

Kinderen kunnen er mee spelen, door met in een gesloten vuist een Dungan te houden en de ander uit te dagen. Ook als je niet direct vindt dat er duistere krachten aan het werk zijn, kun je je wenkbrauwen fronsen bij de tv-reclame, die op deze Dungansite is te vinden. De wezentjes blijken kwaadaardige monsters die bezit nemen van de spelende jongens. Hoezo reclame?
Gisteren hadden wij in de krant een berichtje over een vrouw in Drachten die een lokale actie is begonnen naar het voorbeeld van gelovigen in Veenendaal, waarop twee C1000-filialen daar besloten de Dungans niet uit te delen. En de Telegraaf pakte vanmorgen onderop de voorpagina uit: ‘Christenen verketteren actie super’.

De Telegraaf zit er naast. Tot verdriet van nogal wat evangelische christenen, zijn er in de traditionele kerken (ook in orthodox-protestantse kring) erg weinig mensen die net zo helder demonen en duivels aan het werk zien. Sterker nog, er zijn in de kerken behoorlijk wat mensen die balen van dat soort berichten als in de Telegraaf. ,,Daar staan we weer met z’n allen te kijk.’’
Voor de door de C1000-actie verontrusten is die houding onbegrijpelijk. ,,Voor wie zijn christelijk geloof serieus neemt, is het overduidelijk dat de duivel, die heel geniepig te werk gaat, hier achter zit’’, zei een dame vanmorgen tegen me. Dat veel christenen dat niet zo zien, is voor zulke mensen een bewijs hoeveel mensen de satan al in slaap heeft gesust.

Friese kerken

2010-09-11T18:47:00.001+02:00

De markante kerken in dorp en buurt blijven bestaan als ú dat wilt. Niet alleen de overheden zijn verantwoordelijk, ook de kerk- en lokale gemeenschappen en het bedrijfsleven. Dat is de boodschap die de provincie Friesland uitdraagt.
Cultuurgedeputeerde Jannewietske de Vries herhaalt die boodschap graag. Het was de strekking van de inleiding die zij schreef in de gids van Tsjerkepaad (de zomerse openstelling van Friese kerken - vandaag is de laatste Tsjerkepaaddag van dit seizoen) en precies dezelfde inleiding stond in de gids voor dit jaar.

En deze boodschap had ze donderdag ook op de feestavond waarmee de stichting Alde Fryske Tsjerken met vrijwilligers het veertigjarig bestaan vierde, in de Sint Willibrorduskerk in Holwerd, een van de 38 kerken die de stichting in beheer heeft.
Eerder dit jaar kwam de stichting op verzoek van de provincie met een inventarisatierapport over de 770 kerken in Friesland. De situatie is bijzonder ernstig. In de komende tien jaar zullen zo’n honderd kerken worden afgestoten en kerkbestuurders gaven aan dat ze in die periode van nog eens 250 kerken het onderhoud niet meer kunnen betalen.

De provincie, vertelde De Vries donderdagavond ook nog eens, is met een Deltaplan voor de kerken bezig. En daarin staat die samenwerking met kerken en lokale gemeenschappen weer centraal. Wim Eggenkamp, rijksadviseur voor het Cultureel Erfgoed, wees er donderdagavond fijntjes op dat vooral overheden, de provincie voorop, een rol zullen moeten spelen.
Het is de provincie die prioriteiten moet gaan stellen en snel: welke kerken die overtollig zullen worden moeten er per se openblijven? En als die moeten blijven, dan zal er naarstig gezocht moeten worden naar een goede herbestemming voor die gebouwen die worden afgestoten. En het zullen de overheden moeten zijn die daar ook geld voor moeten uittrekken, zei hij.

Het is een mooie gedachte om de verantwoordelijkheid voor de redding van kerken ook bij lokale gemeenschappen te leggen. Maar het is echter maar zeer de vraag of die daar echt allemaal zin in hebben. En als ze er wel zin in hebben, zal in een aantal gevallen toch gezegd moeten worden dat die bewuste kerk beter kan sneuvelen, ten gunste van belangwekkender gebouwen elders.
Het rapport van de stichting maakt een welhaast onmogelijke, want onbetaalbare, situatie duidelijk. Het zal de komende jaren hard en pijnlijk (moeten) worden in het kerkenlandschap.

Startzondag

2010-09-08T20:46:00.001+02:00

Het vergaderseizoen is ook in de kerken weer losgebarsten. Ik merk het aan mijn agenda. Veel lokale gemeenten luiden de drukte in met een speciale startzondag. Afgelopen zondag nam ik een kijkje bij de Protestantse Gemeente te Franeker. Daar was een Wake Up Call georganiseerd, een activiteit van JOP, de jongerenbeweging van de Protestantse Kerk in Nederland.
JOP is een fenomeen. Toen een paar jaar geleden op een landelijke synode de komst van JOP werd aangekondigd, hoorde ik dat wat sceptisch aan. Veel kerkelijk jeugdwerk was immers al een zachte dood gestorven. Maar, JOP blijkt een schot in de roos. Vooral de regeling dat plaatselijke gemeenten een jongerenwerker kunnen ‘leasen’.

Wie een kijkje neemt op de website van JOP komt de portretjes tegen van ruim vijftig blije, moderne en vaak jonge mensen die zich willen inspannen voor de kerkelijke jeugd. En ze doen ook aardige dingen. Dat zag ik zondag. Zo’n Wake Up Call, bedoeld voor jongeren, zit leuk in elkaar. En wordt desgewenst voor iedere lokale situatie aangepast.
In Franeker hadden ze er voor gekozen om de Wake Up Call voor heel de gemeente te organiseren. Zoals de gangmakende deejay, die zijn sporen heeft verdiend als publieksopwarmer bij de commerciële omroep, het zei: er waren jongeren van alle leeftijden. Kinderen, jongeren en ouderen deden leuk mee in en om de Zilverstraatkerk in Franeker.

Er was van alles te doen. Er waren serieuze activiteiten als ‘Meek A Preek’ en ‘Gebeden maken’, maar daar was de minste belangstelling voor. De bezoekers wilden deze zondagmiddag even iets anders doen in en bij de kerk. Zoals schilderen of sumoworstelen in de inmiddels bekende kogelronde pakken, waarmee je ternauwernood kunt opstaan als je tegen de vlakte bent gegaan.
De sfeer was plezierig en het weer werkte mee. En er waren bemoedigend veel jongeren en kinderen, vond een oudere broeder met wie ik in gesprek raakte. ,,De kunst is om ze ook de ‘rest’ van het jaar vast te houden.’’ En daar legde hij precies de vinger bij de tere plek. In de kerk kan het wel een middagje ‘leuk’ zijn, maar niet een heel seizoen.

iChismus

2010-09-03T20:27:00.020+02:00

Sinds een paar dagen ben ik de trotse eigenaar van een iPhone 4. Nee, ik heb geen last van de death grip, die bellen onmogelijk maakt, en andere ongemakken. Wel verbaast het me elke keer weer dat het blijkbaar nog steeds een onmogelijke opgave is om een batterij te produceren die het echt lang uithoudt. Ach, ik zou hier uren over kunnen spreken.
Tussen allerlei handige apps die ik op mijn telefoon heb gezet, zit natuurlijk ook een mapje met de titel ‘Bijbel’. Duhuh. Wat ik daar aan handige en verrijkende programma’s in heb zitten zal ik met u delen op het moment dat ik daar een uitgesproken mening over hebben. Over de jongste aanwinst - de enige die niet gratis was - wil ik het nu alvast wel met u hebben: de iChismus.

De iChismus is een uitgave van Kok ten Have en is een initiatief van Refo500, de grootscheepse herdenking van de Reformatie uit 1517. De iChismus omvat de zogenaamde ‘Drie Formulieren van Enigheid’, die door de roemruchte gereformeerde synode van Dordrecht van 1618-’19 als de grondslag van de vaderlandse kerk werd aanvaard.
Voor de niet-ingewijden de drie belijdenisgeschriften, want daar gaat het om, op een rijtje. Allereerst de Heidelbergse Catechismus die in 52 ‘Zondagen’ (in totaal 129 vragen en antwoorden) systematisch de geloofsleer doorwerkt. Dan zijn er de Dordtse Leerregels (die de opvattingen van de remonstranten bestrijden) en tenslotte de bekende Nederlandse Geloofsbelijdenis.

Ik heb graag de €1,59 voor deze app betaald. Ik was om toen in het persbericht de catechismus een inventief vraag-en-antwoordsysteem werd genoemd. Maar, ik ben teleurgesteld. Het taalgebruik is archaïsch. Met woorden als ‘den’ en ‘dezen’ en als je op de bijbelse linkjes klikt, krijg je teksten uit de Statenvertaling te zien: ‘Den Heere’ of ‘neen Hij, geenszins’.
Dat is een gemiste kans. Al jaren geleden is de Heidelberger opgefrist. Ik leerde als twaalfjarige al een versie zonder ‘den’ of ‘generlei wijze’ - en dat is al geruime tijd geleden kan ik u verzekeren. Ik begrijp deze actie van Kok ten Have niet. Ik had deze versie verwacht van een ‘zware’ reformatorische broeder, niet van de uitgever van Harry Kuitert.

Vakantie

2010-08-05T09:39:00.006+02:00

Na een bezoekje aan het Titus Brandsma Museum in Bolsward (van harte aangeraden) passeerde ik vorige week de aanpalende Sint Franciscuskerk. De kerkdeuren stonden uitnodigend open. Zoals veel rooms-katholieke parochiekerken is dit godshuis tijdens de zomer de meeste dagen van de week open - daar kunnen de protesten een voorbeeld aan nemen!
Een familie op vakantie stond voor het kerkplein stil. Oma, ouders, paar kinderen van de basisschoolleeftijd. Ze hadden, hoe zeg ik het netjes, in een Vogelaarwijk kunnen wonen. Oma stelde voor om een kijkje in de (prachtige) kerk te nemen. Haar (schoon)dochter vond dat een belachelijk idee. Een kerk bezoeken, vrijwillig? Ben je gek, we hebben vakantie! Het idee.

En dus liep de familie door. De (schoon)dochter vertelde aan haar kinderen, die waarschijnlijk nog nooit een kerk van binnen hadden gezien en geen enkel teken van afschuw hadden vertoond toen oma voorstelde om de Franciscus te bezoeken, dat oma als kind iedere zondag naar de kerk moest. En moeder demonstreerde: ze trok haar dochtertje aan het oor. Zo ging dat toen.
Onzin, zei de grootmoeder. Ze was nog nooit op die manier mee naar de kerk genomen. Je ging vanzelfsprekend mee, zo ging dat toen. Haar verhaal ging verloren, want kleinzoon en vader hadden inmiddels iets anders opgemerkt en namen de conversatie over. Oma deed er verder het zwijgen toe. Het onderwerp was ook volstrekt niet belangrijk.

In Friesland werken deze zomer weer een paar honderd kerken mee aan Tsjerkepaad: ze zijn dan op zaterdagmiddagen geopend en bieden vaak extra’s als exposities van bijvoorbeeld doopjurken en orgelconcerten. Vorig jaar trokken ze samen zo’n veertigduizend bezoekers. En daar zitten veel mensen bij die zelden of nooit in de kerk komen.
Maar het is ook goed om eens ruw bij een ander feit te worden bepaald: heel veel mensen hebben ook werkelijk niets (meer) met een kerk. Het is tijd voor vakantie, dacht ik, toen dat gezin doorliep en ik afsloeg richting mijn auto. Dat kwam goed uit, want een dag later begon mijn vakantie. En het moet wel heel gek gaan, wil ik dezer weken niet als toerist kerken bezoeken.

Korte Metten is dus een paar weken met vakantie.

Virtuele kinderkerk

2010-07-23T20:13:00.000+02:00

Ik had het blad al bijna dichtgeslagen, toen ik achterin ELKkwartaal, het blad van de Evangelisch-Lutherse Kerk, een aardig artikeltje zag staan. In Finland, zo meldt het blad, hebben ze sinds ruim vier jaar een virtuele kinderkerk: Lastenkirkko.
Het ziet er uit en het werkt min of meer net zo als Habbo Hotel, een wat simpel weergegeven wereld waarin kinderen rond kunnen lopen, een eigen kamer kunnen nemen en met elkaar contact kunnen leggen. Een redelijk veilige omgeving ook.

De initiatiefnemer van de virtuele kerk is Juha Kinanen die zijn idee voor zo’n kerk uitprobeerde in inderdaad Habbo Hotel. Het sloeg aan en hij begon namens de Evangelisch-Lutherse Kerk in Finland met Lastenkirkko, dat nu zo’n 22.000 jonge gebruikers heeft.
Net als in Habbo kunnen kinderen hun eigen avatar (figuurtje) maken en rondstappen in en rond een kerkgebouw. Daar kunnen ze muziek luisteren, chatten en spelletjes spelen met kerkelijke attributen. Er kan op het orgel gespeeld worden en er kunnen kaarsjes worden gebrand.

Kinderen kunnen er ook met vragen terecht en er is allerlei informatie over het christelijk geloof te vinden. Zo is er een adventskalender. En er is iedere zondag om 12.00 uur een kerkdienst, waar iedereen welkom is.
Jammer dat ik geen Fins ken, ik zou het wel eens willen meemaken. We hebben iedere maandag in de Leeuwarder Courant een verslag van een kerkdienst, het zou toch aardig zijn om in die rubriek een impressie te kunnen geven van een virtuele kinderkerkdienst.

Oranjemis

2010-07-20T20:16:00.000+02:00

De kans is groot dat als bisschop Jos Punt van Haarlem had geweten wat voor tumult er rond de schorsing van de ‘Oranjepastoor’ Paul Vlaar in Obdam zou ontstaan, hij zou hebben volstaan met een indringend gesprek. De bisschop is verbaasd over al het verzet onder de parochianen. En ook teleurgesteld. En dat kan ik me voorstellen.
De Rooms-Katholieke Kerk heeft een rijke traditie als het gaat om het vieren van de eucharistie in een wereldse setting. Om dicht bij de mensen aan te sluiten worden er bijvoorbeeld carnavalsmissen gehouden, of een eucharistie in de botsautootjes op een kermis. Wat is er dan mis met een vlotte pastoor die een eucharistie een oranjetintje geeft?

Punt probeert dit nu uit te leggen in een brief aan de gelovigen in zijn bisdom. Het is een goede brief, waarin hij vertelt dat in de dienst een grens werd overschreden. Zo was de schuldbelijdenis vervangen door een verhaaltje over een scheidsrechter, was het evangelie vervangen door een ode op het oranjegevoel en werden bij het uitdelen van de hostie profane liederen gezongen.
Een gevleugelde uitdrukking van mijn goede vader, die overigens als rechtgeaard protestant weinig heeft met de mis, luidt: ,,Sommige zaken verdragen geen scherts.’’ Als je als katholiek gelooft dat Christus in de eucharistie daadwerkelijk aanwezig is, dan moet je niet uitgelegd hoeven te worden dat er best in de dienst op het WK ingespeeld mag worden, maar dat de eucharistie zelf heilig is.

Dat is waar de teleurstelling van Punt zit. Hij begrijpt best dat mensen met Vlaar weglopen en voor hem opkomen, maar hij had ook graag dat begrip gezien voor zijn stap: een tijdelijke schorsing van de pastoor, omdat die blijkbaar de fijngevoeligheid miste om de oranjegekte in de kerk maar slechts in beperkte mate toe te staan.
Net als de jonge pastoor weet ook de modale gelovige niet meer hoe heilig het heiligste sacrament van de RK Kerk is. En dat is waar de werkelijke pijn van dit drama van de Oranjemis zit. Dat eigen kerkleden voor de tv-camera’s net zo hard als buitenstaanders roepen dat de ‘pedofiele’ kerk boter op haar hoofd heeft, maakt het extra pijnlijk.

Processie

2010-07-15T21:47:00.001+02:00

Als redacteur geestelijk leven is niets menselijks mij vreemd - dat moet ook volgens de functieomschrijving, anders kun je die baan niet goed doen. Vanmorgen bij de eerste koffie werkte iets mij flink op mijn irritatiespieren en ik had weinig zelfonderzoek nodig om te weten waarom: ik voelde mij miskend.
Het kwam door een bericht dat de voorpagina van het Nederlands Dagblad sierde. ‘Maria na eeuwen weer door Leeuwarden’. Het bericht was overgenomen van het ANP. De bron, zo bleek al snel, was het bisdom Groningen-Leeuwarden dat dit bevestigd had, na een bericht daarover in het Friesch Dagblad van gisteren.

Op zich was verder niks mis met het bericht. Behalve het feit dat wij als Leeuwarder Courant (lees: IK) dat bericht afgelopen zaterdag al hadden gebracht. Sterker nog, ik had het vorig jaar al gemeld. Aanvankelijk was het de bedoeling toen al een processie met een vijf eeuwen oud Mariabeeldje door Leeuwarden te houden, maar na ampel beraad was dat een jaar uitgesteld.
Op deze plek schreef ik er toen al over. En in de krant had ik een veel uitgebreider verhaal over het beeldje Onze Lieve Vrouwe van Leeuwarden, dat in de zestiende eeuw van heinde en ver mensen trok, omdat het miraculeus zou zijn. En dat het jaarlijks in processie werd rondgedragen, tot de katholieke eredienst werd verboden. Nu ja, lees hier maar na.

De Leeuwarder Titus Brandsmaparochie heeft de extra voorbereidingstijd goed gebruikt. De parochie pakt dit najaar flink uit rond Maria. Er komt behalve de processie ook een tentoonstelling met Mariabeelden en gelovigen wordt gevraagd of ze mooie verhalen hebben over en rond Maria. Die worden dan gebundeld.
Het is voor de overheid nog even wennen, dat nieuwe zelfbewustzijn van de katholieken, waardoor ze nu weer plechtig de straat op willen. Toen de parochie vorig jaar voor het eerst een vergunning aanvroeg voor een processie over de openbare weg, dacht de ambtenaar dat het om een groepje mensen ging dat louter van de stoep gebruik zal maken.

Dat het echt een optocht werd met een muziekkorps en in ieder geval enige honderden mensen, en dat die de hele breedte van de straat nodig zouden hebben, had die ambtenaar zich even niet gerealiseerd. Ach, het viel de man of vrouw ook niet kwalijk te nemen: de laatste katholieke processie in Leeuwarden was in 1578.

Kopje onder

2010-07-10T23:58:00.016+02:00

Het is altijd leuk om iets nieuws te horen en mee te maken. Dat overkwam me vandaag weer eens. Ik was op bezoek bij de Messiaanse Gemeente Mayaan Yeshua in Drachten. Aanleiding was het feit dat er twee mensen in een vijver gedoopt zouden worden.
Mayaan Yeshua zorgt bij eerste oogopslag, maar ook bij nadere bestudering, voor verwarring. Voorbijgangers die de doopplechtigheid zagen, dachten met een joodse groepering te maken te hebben. Dat was niet zo heel vreemd: een aantal mannen - sommigen flink bebaard - had een kipa (keppeltje) op en binnen ook een talliet (gebedsmantel) om.

De gemeente houdt de sjabbat als dag des Heren en gebruikt daarnaast ook dat ‘gemeente’ en ‘synagoge’ door elkaar. Maar het is dan wel een synagoge waar ‘Jesjoea’ - zo wordt Jezus consequent genoemd - als Messias beleden wordt. In een foldertje erkent Mayaan Yeshua dat dat vragen oproept. Bij christenen en bij Joden.
De streekgemeente is gesticht vanuit de Zevendags Baptisten Gemeente in Leeuwarden, met wie men gisteren ook een gezamenlijke dienst heeft. Maar in Drachten gebruiken ze liever ‘Messiaans’ in de naam om te benadrukken dat ,,we verlost zijn door de Messias van Israël’’. Beide Friese gemeenten maken ook deel uit van een klein Messiaans platform van gemeenten voor zowel Messiasbelijdende joden als niet-joden.

Dat was echter niet het opvallend nieuwe, wat ik hoorde en zag. Dat betrof de uitleg van de doop door voorganger Gerard Wijtsma, die tijdens de lofprijzing (met veel Hebreeuws) behalve gitaar ook fantastisch mondharmonica speelde. Hij vertelde aan de hand van een reeks bijbelteksten dat de doop al in Israël bestond. Hij doelde op de rituele wassing uit de wetten van Mozes. De Israëlieten lieten zich niet wassen, dat deden ze zelf.
En zo blijkt niet alleen de kinderdoop (Wijtsma sprak van ‘besprenkeling’, want het is in zijn ogen geen doop) niet juist, ook de in evangelische kring bekende doop door onderdompeling door ánderen klopt niet. In plaats daarvan hoort er sprake te zijn van zelfdoop. Je moet zelf een stap zetten naar de Allerhoogste: ík moet mijn oude leven afleggen.

De dopelingen, een echtpaar, gingen gisteren dan ook alleen te water en Wijtsma en alle andere broeders en zusters bleven op de kant. En de twee gingen zelf om de beurt kopje onder.

Scoren met Maria

2010-07-03T08:56:00.000+02:00

Als ik de Rooms-Katholieke Kerk was, zou ik het succes van Lesley Sneijder, dat kleine mannetje dat gisteren met een kopbal Nederland een historische overwinning op Brazilië bezorgde, onmiddellijk verzilveren. Ik zie de advertentiecampagne al voor me: ‘Word ook een winnaar.’ Of: ‘Wil je weten wat Wesley drijft?’ Of: ‘Scoor ook met Maria.’
Wesley Sneijder is immers rooms-katholiek geworden. Hij gaat trouwen - wie weet dat niet in het land waarin we lang Henk van der Meijden hebben verketterd - met Yolanthe Cabau van Kasbergen. Het wordt een groot langdurig feest in het buitenland, ik ben even vergeten waar, en Yolanthe wilde ook dolgraag voor de kerk trouwen.

Sneijder, zo werd vorige maand bekend, heeft zich om die reden tot het katholicisme bekeerd. Hij heeft zich laten dopen en doet daar niet stiekem over. Tegen de Volkskrant heeft hij gezegd dat hij dagelijks via de telefoon het Onze Vader bidt met zijn aanstaande (inmiddels zit ze in Zuid-Afrika zag ik op de tv). Ook sms’t hij veel met de priester die hem doopte.
,,Ik heb altijd geloofd in God, maar was niet katholiek. Het geloof geeft mij kracht’’, aldus de Oranje-international. En hij vertelt dat hij ook regelmatig zelf bidt. ,,Dan zoek ik een rustig plekje op.’’ Bidden helpt, weet Sneijder. ,,Als ik me even niet lekker voel, bid ik en dan kan ik dat vervelende gevoel van me afwerpen.’’

Een mooi getuigenis. Geen wonder dat ze in de katholieke kerk met hem weglopen. Er is een vervelend smetje: Sneijer is gescheiden. Maar gelukkig, dat is voor de kerk geen probleem. Dat is gebeurd voor zijn bekering. Zijn vorige huwelijk was niet in de kerk ingezegend en dan werpt het canoniek recht geen roet in het eten.
Van een paar voetbalminnende katholieken heeft Sneijder een katholieke ‘starterskit’ gekregen. Met daarin een boekje met een introductie op het katholicisme, goede wijn en typisch katholieke dingetjes als een rozenkrans en een bidring. Dat laatste kleinood kende ik nog niet, maar na wat googelen moet ik zeggen: dat is absoluut een mooi sierraad. Zou hij die gisteren gedragen hebben?

WK en iPhone

2010-06-26T12:16:00.004+02:00

In met name bevindelijk-gereformeerde kring geldt voetbal als afgoderij (zie vorige blog). Niet veel mensen zullen dat na zeggen, maar met een beetje goede wil zijn in voetbal en zeker het WK religieuze dimensies te ontdekken. Als je de ruime definitie van religie hanteert als het pakket dat mensen hebben om betekenis aan hun leven te geven, om boven het alledaagse uit te stijgen.
De fans van het Nederlands elftal zijn absoluut gelovigen. Velen beschikken over een groot geloof, ze zijn er van overtuigd dat deze spelers wereldkampioen kunnen worden. Een aantal had er zelfs een dure reis naar Zuid-Afrika voor over. Maar ook de gelovigen hier leven in een tijd van grote verwachting (advent): naar iedere wedstrijd van Nederland wordt toegeleefd.

Wanneer de wedstrijd (bijna) daar is, bereikt de religieuze ervaring een hoogtepunt. Met elf priesters op het veld en de norskijkende hogepriester in een glimmend grijs kostuum zonder stropdas langs de kant. Er wordt gebeden opdat een actie van de eigen ploeg slaagt en die van de tegenstander niet, en er wordt volop gedankt wanneer er een punt wordt gescoord.
Tegen een collega die fan is van SC Cambuur in Leeuwarden zeg ik, na al weer een teleurstellende wedstrijd van ‘zijn’ ploeg, dat hij als Cambuurfan een groter geloof koestert dan ik. Hij gelooft immers ook in iets bovennatuurlijks: iets dat niet naar menselijke maatstaven voor de hand ligt en is te controleren. Het aardige is dat hij een van de weinigen is die dat direct beaamt.

En religie beperkt zich niet tot het voetbalveld. Een ander voorbeeld vormt de de nieuwe iPhone 4 van Apple, die een aantal bevoorrechte mensen in de Verenigde Staten en in ons omringende landen de afgelopen dagen in ontvangst mocht nemen. Velen stonden daarvoor uren in de rij, ook dat werd ervaren als de finale van een lange, gespannen adventstijd.
Naar de komst van de nieuwe iPhone wordt ook in Nederland, waar we langer moeten wachten, reikhalzend uitgekeken. Ik geef het toe, ook door mij en ik ben niet eens een echte Apple-aanhanger. Sommigen zijn zelfs donderdag naar Frankrijk of Duitsland afgereisd om het ding te bemachtigen. En nu onder de eerste gebruikers allerlei gebreken van het ding worden ontdekt, met name de beroerde ontvangst wanneer de telefoon in de hand wordt gehouden, is bij velen de desillusie groot.

Apple is nog niet met een fatsoenlijke reactie gekomen. Er is alleen een mailtje van het mailadres van Apple-topman Steve Jobs. De strekking: de iPhone 4 heeft geen probleem, ú bent het probleem, u houdt het ding verkeerd vast. Het ongeloof op de internetfora is enorm. Dat de ‘Verlosser’ met zo’n antwoord komt - onvoorstelbaar.
De echte Apple-gelovigen laten zich niet uit het veld slaan en verdedigen hun ‘Redder’ en zijn bedrijf als krampachtige zeloten, waarmee ze anderen weer in de gordijnen jagen. Het zijn maar twee voorbeelden van wat dominee Kempeneers (zie vorige blog) de afgoden van deze tijd zal noemen. Hij heeft gelijk: je hoeft niet twee keer per zondag naar de kerk te gaan om een groot geloof te koesteren.

Antivoetbalgebed

2010-06-25T21:40:00.005+02:00

Als kind zag ik eens een tekenfilmpje met - ik geloof - Yogi Beer. Hij stond met een stel andere beren op rij in het gelid en de boswachter vroeg een van de beren om als vrijwilliger een stap naar voren te zetten. Yogi staarde onnozel naar de lucht en dacht: ik verzet geen stap. Maar hij had niet in de gaten dat de rest een stap achteruit had gedaan. Yogi was niet van positie veranderd, maar toch nam hij opeens een uitzonderingspositie in. En was hij het haasje.
Aan deze scene moet ik geregeld denken als de gereformeerde gezindte in het nieuws komt. Beter bekend als de ‘zwartenkousenkerken’, de achterban van de SGP. Dat is nu ook weer het geval. De predikant van de ‘zware’ Christelijke Gereformeerde Kerk te Elburg, M.A. Kempeneers, is in het nieuws omdat hij bidt om het verlies van het Nederlands elftal, zodat de gekte rond deze afgoderij en dit toppunt van werelds vermaak zo snel mogelijk afzakt.

Nu is Kempeneers niet vies van stevige uitspraken. Hij kwam bijvoorbeeld vier jaar geleden al in de kijker toen hij zijn afschuw uitsprak over een bezoek van reformatorische scholieren aan een moskee. Een christen hoort daar niet, stelde hij in het Reformatorisch Dagblad. En schoenen uittrekken in zo’n bedehuis, zag hij als een knieval voor de islam. En nu is er dus zijn mening over voetbal op de website Refoweb.nl.
Ook al brengt Kempeneers het graag gepeperd, zijn mening over het voetbal is niks nieuws. Die wordt al jaren gehuldigd in zijn kring. En vergis je niet, de gereformeerde gezindte is volgens voorzichtige schattingen toch een slordige 250.000 zielen groot. Het adagium wel in, maar niet van de wereld wordt daar nog altijd hooggehouden. Velen in die kring hebben net zo’n afkeer van de tv, de bioscoop, loterijen, gokken, discotheken, dansen en bars als van voetbal. Bijvoorbeeld.

Het zijn de zaken die te vinden zijn langs de brede weg op de oude plaat van de verdervelijke brede weg tot het verderf en de smalle weg tot het eeuwig heil. Voor veel Nederlanders is dat nu onvoorstelbaar - ze deden als de beren rond Yogi een flinke stap terug - maar in de gereformeerde gezindte is dat nog altijd de realiteit van alle dag, die slechts wordt bevestigd door het onbegrip van de ‘rest’ van Nederland. Zij veranderden intussen niet van positie. En dat is dus nieuws.

Pionierspad

2010-06-19T09:41:00.005+02:00

Zijn boek ligt nog op mijn bureau, als laatste op een naar stapeltje boeken dat mij nogal hinderlijk toeroept dat ik nog volop moet recenseren. ‘Authentiek - de zoeker en het verlangen’. Predikanten Boele Ytsma, die zich door zijn activiteiten op het web in korte tijd de status van ‘internetpastor’ heeft verworven, begint morgen aan een promotietoer van het boek.
Althans, dat was de bedoeling. Het door hem zelf uitgezette Pionierspad, een voettocht van het Muiderslot tot Vollenhove, is intussen een eigen leven gaan leiden. Er wordt zelfs gesproken van een ‘oecumenisch statement’. Nu is dat weer wat erg zwaar aangezet, maar toch, Ytsma krijgt veel mensen in beweging.

Een heel stel mensen meldde zich spontaan aan om met Ytsma op te trekken. En hij heeft ook zelf een stel wandelmaatjes uitgenodigd van uiteenlopende kerkelijke/religieuze snit, die allemaal graag ja zeiden.
Van dominees met een stevig geloof als Gerrit de Fijter uit Kampen (oud-synodevoorzitter van de PKN) en de vrijgemaakt-gereformeerde Jos Douma tot de ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse en de remonstrantse Tom Mikkers. En verder, lees ik, Tear-directeur Marnix Niemeijer, EO-directeur Jaap Kooij, Klaas van der Kamp van de Raad van Kerken (we werkten ooit samen op de kerkredactie van het Friesch Dagblad) en IKON-presentatrice Annemiek Schrijver. (Vaak vragen mensen mij of zij misschien familie is. Als ik dan bevestigend antwoord, word ik meteen met alle egards behandeld.)

Dat pelgrimeren voor kortere of langere tijd is ongekend populair. Dat heeft mij altijd wel geïntrigeerd. God heeft ons in de loop der eeuwen allerlei moderne vervoersmiddelen laten ontdekken, waarbij wel zelf niet meer in beweging hoeven te komen, maar toch gaan steeds meer mensen lopen.
Of religieus fietsen. Zoals die non die een paar dagen terug blijmoedig opstapte voor een tochtje naar Jeruzalem. Maar toch vooral lopen. Zo is in Friesland het Jabikspaad razend populair, het begin van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela, die weer door hele volksstammen wordt afgelegd.

Een populaire uitdrukking in christelijke kring is die van het volk Gods onderweg. Iedereen is bezig met zijn eigen woestijnreis naar het Beloofde Land met hier en daar een oase. Nu spreekt mij dat beeld wel aan, maar het heeft mij er nooit toegebracht om ook echt eindes te gaan lopen. Een religieuze ervaring op een harde kerkbank vind ik al mooi genoeg.
Beelden moet je beelden laten. De bijbel zegt dat we ook vreemdelingen en ‘bijwoners’ zijn, maar je ziet christenen ook niet massaal hun huizen voor tentjes verruilen. Wat overigens wel een prachtig statement zou zijn, meer nog volgens mij dan dat lopen, dat toch vooral de gelovige zelf goed schijnt te doen. Misschien leuk voor een volgende actie van Ytsma.

Voor wie Ytsma nog niet gevonden heeft op internet, op http://www.tochtgenoten.nl/ is het de komende dagen allemaal digitaal te volgen. En ja, je mag spontaan meelopen.

MAF

2010-06-15T21:06:00.001+02:00

Sommige organisaties dwingen respect af. Zo eentje is de MAF die met vaak kleine vliegtuigjes (vooral Cessna’s) in Afrika, Azië, Eurazië en Latijns-Amerika luchtondersteuning biedt voor zendelingen in moeilijk toegankelijke gebieden.
De Mission Aviation Fellowship werd in de naoorlogse jaren opgericht door geallieerde piloten als een non-profit luchtvaartmaatschappij. De organisatie werkt vooral voor zendelingen, maar maakt ook veel medische noodvluchten.

Ik herinner me hoe een piloot eens op de lagere school over zijn werk vertelde. De jongensboekachtige avonturen spraken enorm tot de verbeelding, ondanks dat - of misschien juist omdat - het gevaarlijk werk bleek te zijn, waar mannen soms bij omkwamen.
Nu kijk ik er iets genuanceerder tegen aan. Bijvoorbeeld als ik lees dat piloten hun zekerheid opgeven, hun salaris inruilen voor het leven van giften van een vriendenkring en dat ze soms geen idee hebben hoe de scholing van hun kinderen zal zijn.

Een andere keer zal ik bij dergelijke keuzes eens een kanttekening maken. Nu volsta ik er mee te constateren dat het ook stoer is om zo’n stap te zetten. Zekerheden vallen weg. Behalve die ene, zo lees ik geregeld: dat de Here de weg zal wijzen.
Ik heb vandaag een persbericht binnengekregen. De Nederlandse afdeling, gevestigd in Harderwijk, houdt op 26 juni (Vliegveld Midden-Zeeland), 3 (Teuge) en 10 juli (Oostwold) open dagen. Je kunt de nieuwe Kodiak (foto) bewonderen, in de flightsimulator plaatsnemen en voor 35 euro een rondvlucht maken. Hier lees je er meer over.

Een verantwoord uitje, zo prijs ik aan (ik heb net gelezen dat journalisten ook mogen meevliegen).

Stemgedrag

2010-06-11T11:58:00.002+02:00

De bijbel, ik zeg het nog maar eens, staat vol wijs- en waarheden. Deze bijvoorbeeld, van de onvolprezen Prediker: ‘Volksgunst is ijdelheid.’ Balkenende heeft dat mogen ondervinden. Hoe je ook over de man mag denken, het gedrag van de helft van de oude CDA-stemmers, stemt uitermate droevig. Wat een volk!
Eerder dit jaar, ik schreef er al over, was er een onderzoek van het Nederlands Dagblad onder ruim twaalfhonderd predikanten en kerkelijk werkers. Daaruit bleek dat ruim driekwart van de ondervraagden vond dat een christen niet op de PVV kon stemmen. Zoals een van hen zei: ,,Jezus komt op voor vreemdelingen, wezen en weduwen. Het gedachtegoed van Wilders en de PVV is tegenstrijdig met het christendom.’’

Ik vond de uitkomst van dat onderzoek niet verrassend. Traditioneel is het leven van in ieder geval een calvinistische christen één. Als je op zondag belijdt dat het grote gebod is dat je God moet dienen en, het tweede daaraan gelijk, dat je je naaste moet dienen als jezelf, dan moet dat ook in de rest van de week blijken. En in je stemgedrag.
Ik ben nu echt verbijsterd. Gisteren zag ik een uitzending van Netwerk van de EO over het feit dat bijna geheel Limburg, waar het CDA vanouds de grootste partij was, nu vooral op de PVV heeft gestemd. Pastoor Harm Schilder uit Tilburg, die het afgelopen jaar geregeld in het nieuws kwam omdat hij tegen alle bezwaren in zijn klokken in alle vroegte bleef luiden (ik vond hem daarom toen sympathiek), vertelde zoetgevooisd doodleuk dat hij jaren geleden al van het CDA op de PVV is overgestapt.

Maar hoe zit het dan met naastenliefde, vroeg de verslaggever. Schilder zei toen zoiets als dat de PVV waarschuwt voor de ,,wrede kant’’ van de islam en dat dat dus ook zeker een vorm van naastenliefde is. Ik denk dat zijn naamgenoot Klaas Schilder, de gereformeerde voorman die in de jaren dertig voorop liep met de opvatting dat kerkmensen die lid waren van de NSB onder tucht gezet moesten worden, zich in zijn graf heeft omgedraaid.
Steeds meer degelijke christenen, meldt het Nederlands Dagblad vandaag, stemmen niet meer op een christelijke partij. Geert Wilders doet het niet alleen goed in Limburg, maar ook in de ‘Bible Belt’, de strook in ons land waar orthodoxe gereformeerden sterk vertegenwoordigd zijn.

Ik heb het er nog niet met mijn moeder over gehad, maar ik kan wel raden wat zij hiervan vindt en ik ben het er volledig mee eens: als dit geen teken van de eindtijd is!

Geloofswaarheden

2010-06-05T11:20:00.004+02:00

Op het moment dat ik dit tik, zit het Gelredome in Arnhem weer vol met een slordige dertigduizend jongeren: de EO Jongerendag. En op dit moment zie ik live op Spirit24 hoe een spreker in dat volle stadion de grote betekenis van Jezus als zaligmaker benadrukt.
Gisteren werd in Doorn de ‘Doornse Catechismus’ gepresenteerd door Op Goed Gerucht, de vernieuwingsbeweging van theologen binnen de Protestantse Kerk in Nederland, nu met 430 leden.

Die nieuwe catechismus geeft nieuwe antwoorden op oude vragen, zegt de ondertitel. En uitgever Kok spreekt op de achterzijde over een prikkelend nieuw geloofskompas. Want, lees ik, oude geloofswaarheden staan op de helling.
De ‘Doornse Catechismus’ bestaat uit 52 vragen en antwoorden, een verwijzing naar de 52 ‘Zondagen’ van de oude Heidelbergse Catechismus, die overigens uit 129 vragen en antwoorden bestaat.

In deze nieuwe catechismus worden antwoorden gegeven die helemaal niet zo nieuw zijn voor wie de kerkgeschiedenis kent. Het zijn de bekende, ‘moderne’ antwoorden: geen letterlijke opstanding van Jezus en hij heet Zoon van God omdat hij als geen ander ,,begreep wat God bedoelde met mensen’’.
Is er echt behoefte aan zo’n ‘nieuw’ geloofskompas? In bepaalde kringen wel. En die bestaan volgens mij vooral uit vijftigplussers die al dan niet nog in de traditionele kerken zitten. Mensen die wat hebben met bijvoorbeeld de ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse en Harry Kuitert - of hadden, want die heeft voor het gevoel van velen wel van heel erg veel afscheid genomen.

Maar is het echt waar dat oude geloofswaarheden op de helling staan? Dan is de EO Jongerendag zeker een vergissing.

Carwash

2010-05-29T20:14:00.001+02:00

In Leeuwarden zit de vrijgemaakt-gereformeerde kerk de Morgenster pal naast een garage met een wasstraat. Ik heb al diverse keren gedacht: waarom organiseert die kerk niet een gratis carwash als pr-stunt?
De vrijgemaakte zusterkerk in Den Haag, de Ichthuskerk, heeft vandaag zo’n reli-carwash georganiseerd. Vorig jaar werd de actie voor het gevoerd en dat was zo’n succes dat gemeenteleden vanmiddag nog eens vier uur lang auto’s hebben gewassen.

Als automobilisten wilden weten waarom ze deze gratis service voor hun heilige koe - inclusief een kopje thee of koffie - kregen aangeboden, was het antwoord: ,,Jezus Christus waste de voeten, wij de auto.’’
Zojuist is de actie afgesloten met een barbecue. En ieder die dat wilde, mocht een vorkje komen meeprikken. De maaltijd delen - ook een heel christelijke gedachte. Kijk, dat zijn de leukere kerkelijke acties.

Happy Clap

2010-05-25T10:09:00.001+02:00

Het is nog niet zo vreselijk lang geleden dat vanuit de traditionele kerken afkeurend met de tong werd geklakt wanneer het over de evangelische groepen ging. Ze waren in het gunstigste geval ,,de onbetaalde rekening van de kerken’’, omdat ze met hun blijmoedigheid en enthousiasme de kerken een spiegel voorhielden.
Minder gunstig: evangelische gemeenten waren ronduit sekten, zo werd fijntjes opgemerkt tijdens de grote, meerdaagse pinksterconferentie Opwekking - de veertigste - de afgelopen dagen in Walibi World in Biddinghuizen.

Dat ‘happy clap’ vonden veel kerkgangers maar niks. Slechte lofprijzingsliederen die eindeloos werden herhaald, dat gebruik van het woord ‘Heer’ als continu stopwoordje in een gebed, het voortdurend praten over een relatie met Jezus alsof God er niet zoveel toe deed, of het spreken in tongen en over wondergenezingen die nu nog zouden gebeuren. Bijvoorbeeld.
Het is geleidelijk gegaan, maar de orthodox-gereformeerde wereld is totaal veranderd. Waar enige tientallen jaren geleden nog van werd gegruwd en wat reden was voor kerkelijke tucht, is nu heel gewoon. Getuigenissen in de dienst over Jezus en de heilige Geest, lofprijzingsliederen - het is allemaal heel gewoon aan het worden. Werd vaak hoofdschuddend over ‘overdoop’ gesproken, nu zijn kerkelijke ouders, die steeds vaker grootouders worden van ongedoopte kinderen, dolgelukkig als hun nageslacht die keus maakt.

De conferentie Opwekking was ooit een klein evenement van pinksterchristenen. Dit keer werden zo’n zestigduizend bezoekers geteld, van wie er heel veel uit de traditionele kerken kwamen. In Friesland bestaan al vele jaren twee grote pinksterfeesten, die nog altijd vanuit de gevestigde kerken worden georganiseerd: in de bossen bij Veenklooster en Wijnjewoude, met als hoogtepunt de dienst te velde (op de foto die in Veenklooster). Ze trokken dit jaar zo’n 8500 bezoekers. Vooral mensen uit de gewone kerken, want de meeste evangelischen zaten in Biddinghuizen. Maar intussen zijn ook die feesten steeds evangelischer geworden.

Met een blijmoedig en levend geloof is natuurlijk niks mis. Maar ik ben wel benieuwd of de kerken zich realiseren wat er precies gaande is. Ik heb niet de indruk dat het een bewuste keuze is dat jongeren uit behoudende kerken nauwelijks meer weten wat er in de belijdenisgeschriften staan, simpelweg omdat onder meer de ouderwetse catechisatie en de leerdiensten in veel gevallen zijn opgedoekt. Tijdens een gesprekje met wat jonge ouders uit een degelijk gereformeerd nest tijdens een van de pinksterfeesten, viel me op hoe weinig kennis ze nog in huis hadden over de bijbel en over kerkgeschiedenis. Trof ik het ‘slecht’ (het waren heel enthousiaste christenen)? Ik geloof er niks van.

Kerksluiting

2010-05-18T22:21:00.005+02:00

Het moet nu toch echt gaan gebeuren: de grote kerksluiting van de Protestantse Gemeente te Leeuwarden. Vier van de zeven kerken moeten dicht. De algemene kerkenraad stelde ruim een jaar geleden het definitieve besluit uit, maar het moet er nu van komen.
Het plan eind 2008 was om de Koepelkerk, de Open Hof en de Adelaarkerk op termijn te sluiten en de Pelikaankerk, de Grote Kerk, de Fenix en de Schakel in gebruik te houden door de twee clusters die binnen de gemeente gevormd zijn.

Daartegen kwam zoveel protest op een emotionele gemeentevergadering dat de kerkenraad het finale besluit opschortte. Sindsdien is er sprake van voortschrijdend inzicht: drie kerken sluiten is niet genoeg. Dan zou er over een paar jaar weer een kerk moeten worden afgestoten.
Ik begrijp dat de raad zich maandagavond al over een nieuw voorlopig besluit boog, maar er niet uit kwam. Vandaar dat er morgenavond opnieuw over vergaderd zal worden. En dan moet er, zo beseft iedereen, echt een knoop worden doorgehakt.

De kerkenraad heeft het spoorboekje al klaar: donderdag gaat er een brief naar alle gemeenteleden, vrijdag wordt de pers officieel ingelicht, en na opnieuw de gemeente gehoord te hebben valt op 8 juni het definitieve besluit.
Het is nu vooral een kwestie van doorpakken. Het was begin 2009 al niet verstandig om knikkende knieën te krijgen van het verzet. Bij zo’n zaak zal er altijd gedoe zijn, welk besluit je ook neemt. Als kerkenraadsleden zit je er om desondanks knopen door te hakken.

Het gekke geval doet zich voor dat het heilig vuur pas echt weer ontstoken lijkt te worden, wanneer leden het idee hebben dat de kerk hun geld over de balk smijt (bijvoorbeeld in de kwestie van de ledenadministratie in de PKN) of wanneer een dierbaar kerkgebouw op de nominatie staat om te verdwijnen.
Dat er vervolgens ook nogal onheilige reacties loskomen is iets wat je als kerkenraad op de koop toe moet nemen. De onzekerheid die nu al een jaar langer duurt, heeft ook niet echt vruchtbaar gewerkt.

Medeleven

2010-05-16T17:50:00.003+02:00

De vliegtuigramp had zich nog maar net voltrokken, of we wisten dat de premier en de koningin hun medeleven betuigden. En niet veel later kreeg ik van diverse kerken een mailtje in mijn box - ook zij, zo was de mededeling, leefden mee.
Het mailtje van de Protestantse Kerk in Nederland was net even eerder dan dat namens de rooms-katholieke bisschoppenconferentie. Ook de kerkleiders waren geschokt en hun hart ging uit naar de nabestaanden.

Ik vind dat soort mededelingen wat vreemd, juist omdat ze zo obligaat zijn. Net als die verklaringen van wereldleiders wanneer een andere wereldleider is aangetreden of juist vertrokken of overleden. Zelden zijn die verrassend.
Je leest echt niet dat de president van het ene land vindt dat de wereld er beter op zal worden nu zijn collega van het andere land het tijdelijke voor het eeuwige heeft verwisseld.

Het spreekt vanzelf dat kerken met ontzetting kennis hebben genomen van het leed dat, in dit geval, medelanders heeft getroffen. Het zou niet best zijn wanneer dat niet het geval zou zijn. Maar moet je daarover een verklaring uitvaardigen?
Mensen mogen verwachten dat kerken en hun leden in hun gebeden de getroffenen gedenken. ,,Heer erbarm u!’’ En ze mogen er ook van uit gaan dat die gebeden zich niet beperken tot de ingezetenen van het Koninkrijk der Nederlanden.

Natuurlijk schreeuwt zo'n ramp om aandacht. Maar juist kerken zullen de wereld er aan moeten herinneren dat het 'gewone' wereldnieuws ook niet vergeten mag worden: dat er iedere dag dertigduizend kinderen onnodig doodgaan, omdat we de boel niet eerlijk verdelen. Bijvoorbeeld.

Ark

2010-05-11T17:08:00.003+02:00

De ark van Noach blijft veel mensen intrigeren. Net als de lijkwade van Turijn, die sinds kort weer te zien was en die in een paar weken tijd een miljoen bezoekers heeft getrokken.
Er zijn in de loop der jaren al diverse teams om op de berg Ararat ten oosten van Turkije geweest om te zoeken naar resten van de ark. Altijd tevergeefs. Maar, nu zou de ark dan toch echt gevonden zijn.

Het Reformatorisch Dagblad citeert Gerrit Aalten, die al 35 jaar onderzoek doet naar de ark. Hij kan zich voorstellen dat mensen sceptisch reageren, maar volgens hem is er nu toch echt ,,substantieel bewijs’’ gevonden op 4000 meter hoogte.
De resten van het gevaarte zouden zich bevinden onder meters dik ijs en puin. Chinese en Turkse documentairemakers zouden de ark zelfs zijn binnengegaan en allerlei zaken hebben gefilmd, inclusief aardewerk en voedselresten.

Het heeft me altijd geboeid waarom mensen zo nodig de ark moesten vinden. Degenen die er naar zochten, deden dat nooit louter alleen vanuit wetenschappelijke motieven. Ze wilden een overweldigend bewijs leveren dat bijvoorbeeld de bijbel echt waar is.
Er zijn veel mensen die zulk bewijs graag willen leveren. Bekend is bijvoorbeeld het boek ‘De bijbel heeft toch gelijk’ waarin Werner Keller wilde aantonen dat allerlei vondsten onderschrijven dat de bijbel echte geschiedschrijving bevat.

Persoonlijk ken ik niemand die op grond van archeologisch bewijs tot geloof is gekomen. En ik heb ook nog nooit over zulke mensen gelezen. De kerken zullen ook echt niet voller zitten als overtuigend het bewijs geleverd kan worden dat de resten op de Ararat onomstotelijk voldoen aan de enorme maten en vormen die de bijbel van de ark noemt.

Twitteren

2010-05-10T00:22:00.001+02:00

Je kunt allerlei behartigenswaardige dingen zeggen, die nooit het grote publiek bereiken. Maar als je als christelijke politicus zegt dat twitteren mag op zondag, staat het overal en praten ook mensen over je die normaal nooit jouw naam noemen.
In het Nederlands Dagblad van zaterdag stond de eerste aflevering van een serie met André Rouvoet. Aan de lijsttrekker van de ChristenUnie worden iedere week tot de verkiezingen op die plek drie ‘prangende’ vragen gesteld.

Een van de vragen dit keer was dat hij zich ook op zondag in het twitterdebat mengt en of dat niet op gespannen voet staat met het principe van de zondagsrust. ,,Ik zie daar geen spanning. Twitteren is een vorm van communicatie en op zondag ben ik geen kluizenaar.’’
Zulk nieuws doet het goed en een handige politicus doet daarom soms zulke uitspraken. Prettig is het als die uitspraken in de vele internetberichten goed worden weergegeven. Dat was nu ook het geval.

Je kunt het ook anders treffen. Twee weken geleden schreef ik over een promotiestudie van Lammert Jansma naar een Friese religieuze beweging: Uit de bron van Christus rond ‘instrument der engelen’ Sonja de Vries in Oudehorne. Voorop de zaterdagbijlage stond een groot verhaal en op de voorpagina stond als lokkertje een bericht met de kop ‘Engelen: Friese taal is straf van God’. In het bericht werd uitgelegd dat Friezen in een vorig leven, tweeduizend jaar geleden, Joden waren die Jezus niet als Messias wilden erkennen.

Het gaat me nu even niet over de inhoud, maar om wat er mee gebeurde. Het bericht stond niet op de website van de LC, maar desondanks dook het al snel op een reeks plaatsen op internet op. Vooral niet-Friezen vinden zo’n uitspraak leuk natuurlijk.
Iemand had echter al dan niet bewust het bericht verminkt. Als reden voor de goddelijke straf werd de moord op Bonifatius in 754 bij Dokkum gegeven. Ik zou wel weten wie dat was en waarom hij of zij dat deed. Maar, kom daar maar eens achter.

Het bericht met de Bonifatiusvariant is nu op een reeks plaatsen op internet te vinden. Ook op een serieuze site over kerkelijk nieuws dook het zo op. Ik heb ze even een mailtje gestuurd en ze hebben het veranderd.
Maar goed, het is een treffende illustratie hoe nieuws simpelweg wordt gepikt en geplakt. Toevallig had ik van dit onderwerp wat meer verstand, maar het maakt je wel ongerust over al die berichten over zaken waar je minder van weet.

Persconferentie

2010-05-07T11:05:00.005+02:00

Ik heb geen idee hoeveel persconferenties op het kerkelijk erf ik al heb meegemaakt, maar zelden was daarbij de NOS met een filmploeg aanwezig. Terwijl er in mijn ogen toch geregeld belangwekkende zaken voorbij kwamen.
Dezer dagen kreeg ik in mijn mailbox de aankondiging voor een persconferentie van Wim Deetman. Hij zal daarop zijn aanbevelingen bekend maken voor het onafhankelijke onderzoek dat hij als protestant op verzoek instelt naar het misbruik in de RK Kerk.

Misschien begin ik als journalist te verslappen, maar ik kon er niet echt opgewonden van raken. Zijn aanbevelingen zullen ongetwijfeld goed zijn. Ik ben veel meer benieuwd naar de uitkomsten van het bewuste onderzoek. Of desnoods naar de reactie van de bisschoppenconferentie, die zich er volgende week over buigt. Maar ook die zal ongetwijfeld de voorstellen omarmen.
Bovendien komt het tijdstip en de plek van de persconferentie, vanmiddag in Nieuwspoort in Den Haag, voor mij ongelukkig uit omdat ik ’s avonds ook late dienst heb op de krant - ik doe ook wel eens iets anders dan alleen maar religie - en ik had eigenlijk gepland om op het bewuste moment op één oor te liggen.

Maar tot mijn verbazing zie ik net op Teletekstpagina 100, waarop het belangrijkste nieuws voorbij schuift, dat de NOS de persconferentie vanaf 14.00 uur live uitzendt. Lekker makkelijk om eens te zien wat in het verre Den Haag gebeurt, maar toch. Ben ik nou gek of is deze wereld aan het doordraaien?
Begrijp me goed, ik zal geen vergoelijkend woord over het seksueel misbruik door geestelijken spreken. Maar voor de hijgerigheid waarmee media die zelden of nooit oog voor de kerk hebben, zich nu op elk brokje 'nieuws' rond het misbruik storten, heb ik ook weinig waardering.

Caravan

2010-05-03T12:20:00.004+02:00

Het bleef tegen de voorspellingen van broodetende weerprofeten in gisteren lang droog in Friesland. En dat was mooi, want rond het middaguur vond op camping Bergumermeer in Sumar een bijzondere plechtigheid plaats.
De rooms-katholieke pastoor van Dokkum, Paul Verheijen, wijdde daar in aanwezigheid van tientallen parochianen uit Dokkum en Burgum een nieuwe, luxe stacaravan in. Als vakantieonderkomen voor mensen die het niet breed hebben.

Verheijen vierde in december zijn zilveren priesterjubileum. Hij wilde geen bloemen of goede boeken. Maar geld. Voor het goede doel. Tot zijn plezierige verrassing brachten de parochianen maar liefst €15.500 samen.
De caravan van €26.000 kon er komen met financiële hulp van ondermeer de landelijke Vincentiusvereniging, die met de speciale Stichting Ontspanning en Recratie meer van dit soort caravans in het land heeft.

Vrijwilligers uit de parochie vangen gasten in de caravan op en halen die desgewenst ook op vanaf het station. De geloofsgemeenschap wil op deze manier duidelijk maken dat de naastenliefde door de kerk niet alleen maar met de mond wordt beleden.
In deze tijd, waarin de Rooms-Katholieke Kerk geplaagd wordt door allerlei onheilsberichten, is het ook goed om zo’n lokaal initiatief eens onder de aandacht te brengen. Dit is de kerk zoals ze hoort te zijn.

Wie eens in de caravan wil zitten, vindt meer informatie op VicentiusDokkum.nl.

Kleine oecumene

2010-04-30T14:01:00.001+02:00

De toenadering van kerken van orthodox-gereformeerde snit heet ook wel de kleine oecumene. En dan gaat het om de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt), de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Jarenlang was daar nauwelijks beweging in te krijgen. Althans, de landelijke samensprekingen liepen op vrijwel niets uit. Maar opeens begon een paar jaar geleden beweging op lokaal niveau.

In diverse plaatsen zijn vrijgemaakten en christelijk-gereformeerden al gefuseerd, bijvoorbeeld in Sneek, en in een enkele plek doen ook de Nederlands-gereformeerden leuk mee aan de plaatselijke kleine oecumene.
De relatie tussen de vrijgemaakten en Nederlands-gereformeerden was lang moeizaam. De Nederlands Gereformeerde Kerken zijn ontstaan uit een breuk binnen de vrijgemaakt-gereformeerde kerken in 1967 - ze raakten ‘buiten verband’. Er zijn heftige en nare dingen gebeurd. Maar inmiddels zijn daar ook de scherpe kantjes vanaf.

Toen journalist Aad Kamsteeg in 1994 over de scheuring uit 1967 het boekje ‘Een breuk te ver’ publiceerde, waarin hij zich kritisch uitliet over wat er toen allemaal was voorgevallen, viel dat bij veel mensen slecht. Er zijn nog maar zestien jaar verstreken, maar zo’n boekje zou vandaag een veel mildere ontvangst krijgen.
Het klimaat is veranderd. Dat voelt ook dominee Jan Mudde, die in het ‘Informatieboekje 2010’ van de Nederlands Gereformeerde Kerken voorstelt om in 2016 weer te verenigen met de vrijgemaakten. Het is dan een halve eeuw geleden dat de fameuze Open Brief verscheen, die leidde tot de broedertwist.

Gingen de Nederlands-gereformeerden voor vrijgemaakten veel te ver in hun ontwikkeling, nu halen diezelfde vrijgemaakten de Nederlands-gereformeerden welhaast links in. Het geestelijk klimaat in beide kerken lijkt nu erg veel op elkaar, stelt Mudde terecht vast.
Dat zou wat zijn, als beide kerken elkaar op landelijk niveau weer zo zouden kunnen vinden, dat ze samen onder één dak kunnen leven. Zeker voor al diegenen, die zich de pijn van het uiteengaan van een halve eeuw geleden nog levendig kunnen herinneren.

Funditest

2010-04-28T06:15:00.001+02:00

Trouw komt, in samenwerking met de Vrije Universiteit, al weer met een test. Dit keer is het de Funditest. Daar kun je testen hoe hoog je fundamentalistisch gehalte is. En nee, daarvoor hoef je niet een aanhanger te zijn van een godsdienst.
Trouwcollega Lodewijk Dros kwam op het idee, omdat het dit jaar een eeuw geleden is dat het fundamentalisme ontstond. Nou ja, in zijn oorspronkelijke vorm dan. In 1910 werden door protestantse Amerikanen ‘The Fundamentals’, hun voornaamste leerstelligheden, op papier gezet.

Wat tegenwoordig onder fundamentalisme wordt verstaan, heeft weinig meer te maken met wat die Amerikanen bezielde. Het gaat om het dogmatisch, zonder een sprankje humor of zelfrelativering, vasthouden aan een onwrikbaar wereldbeeld.
Fundamentalisme kan op zich tolerantie inhouden, maar in het algemeen spraakgebruik gaat het om mensen die niet zo ruimhartig denken over afwijkende standpunten. Meestal wordt gedacht aan defensief gedrag en in het uiterste geval aan agressie en geweld.

De funditest is ontwikkeld met Joke van Saane, godsdienstpsychologe van de VU. In het persbericht bij de test, zegt ze: ,,Het draait vooral om de vraag of iemands overtuiging alle aspecten van het leven raakt, van kledingkeuze tot politiek. En gunt u anderen hun manier van leven, of wilt u uw eigen overtuigingen aan hen opleggen?’’
Dus niet alleen orthodoxe aanhangers van een geloof zullen hoog scoren op de test die bestaat uit veertien stellingen. Een overtuigde atheïst zal het ook leuk doen, net als een hardcore SP’er. Of een bestrijder van dierenleed. Of eco-fundi’s. Of een voorstander van een partij die binnenkort hoge ogen gaat gooien, omdat die ‘die moslimfundamentalisten’ over de grens wil zetten.

Kinderdoop

2010-04-26T06:01:00.001+02:00

Soms voltrekken zich stille revoluties op het kerkelijk erf. Een fraai voorbeeld daarvan deed zich voor in de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Leeuwarden, gisteren. Daar werd het kinderdoopformulier op verzoek van de jonge vader aangepast.
De baby was al twee maanden oud, want de kerkenraad had er wel even voor nodig om een juiste weg te vinden. De vader is afkomstig uit een baptistengemeente, waar ze louter de doop van bewust tot geloof gekomen volwassenen kennen, en had moeite met de formulering waarin het exclusieve van de kinderdoop is vastgelegd.

De doopouders krijgen normaal uit het formulier de zinsnede ,,de kinderen der gemeente behoren gedoopt te zijn’’ voorgelegd. De kerkenraad na ampel beraad en extern advies ingewonnen te hebben, daar van gemaakt ,,mogen gedoopt worden’’.
Het is een subtiel, maar groot verschil. Beetje te vergelijken met wat ouders tegen een kind kunnen zeggen: ,,Je mág naar de kerk en daarom móet je.’’ De traditionele kerken geloven dat een kind tot het verbond mág horen, en móet daarom gedoopt worden.

In een grijs verleden leidde dit besef tot vroegdoop: de moeder lag vaak nog in het kraambed als haar kind het ‘teken en zegel van het verbond’ op het voorhoofd kreeg. Dit gebruik is ook in orthodox-gereformeerde kring verdwenen, maar over de plicht je kind te dopen, wordt nog altijd niet lichtvaardig gedacht.
Er zullen in de rechtzinnige hoek genoeg kerkenraden zijn die de stap die in Leeuwarden is gezet, niet zullen zetten. Overigens, in baptistenkring zie ik ook niet snel gebeuren dat een gemeente besluit om per uitzondering een zuigeling te dopen. Daar is de volwassenendoop evenzeer een principieel punt.

In Leeuwarden snapt men ook wel dat dit iets uitzonderlijks is. De kerkenraad benadrukt tegenover de gemeente dat met de doopouders nog verder zal worden doorgesproken over ,,de diepe betekenis van de kinderdoop’’.

Frysk

2010-04-24T11:51:00.001+02:00

Er moet meer Fries gebruikt worden, ook in de kerken, zo is de oproep van een nieuwe actiegroep De Nije Foka. Die boodschap is vannacht op tientallen kerkdeuren in het zuiden van Friesland geplakt.
Dat het Fries vaak niet van de kansels klinkt, komt omdat lang niet alle geïmporteerde voorgangers die taal voldoende machtig zijn om er iets moois van te maken. Een aantal is dat overigens snel wel en dat dwingt bewondering af.

Volgens De Nije Foka is er ten opzichte van pakweg veertig jaar geleden niet veel verbeterd als het gaat om het Fries in de meer officiële ruimtes. Dat is niet helemaal waar. Het taboe op het gebruik van het Fries in bijvoorbeeld de kerk is er echt wel af.
Dat je ook in het Fries kon bidden, was lang ondenkbaar voor veel Friezen. Het Hollands was ‘netjes’, want de dominee sprak Hollands, net als de dokter, de burgemeester enz. En tegen God sprak je natuurlijk ook netjes. Daardoor hield de omgang met God ook iets formeels.

Daar is echt verandering ingekomen, onder meer door een - veelgeprezen – Fryske Bibel. Zoals het zo mooi heet: ,,It Wurd fan Heit yn 'e taal fan mem.’’ Voor de niet-Friezen: het Woord van Vader in de taal van moeder.
Dat is een goede ontwikkeling geweest. Nog altijd is het zo dat veel Friezen zich het beste kunnen uitdrukken in de memmetaal. Doordat het Fries ook in bijbel en gebed mocht, kreeg de relatie met God voor veel Friezen echt iets intiems.

Bijbelvertaling

2010-04-22T20:11:00.002+02:00

De synode van de Protestantse Kerk in Nederland, de landelijke kerkvergadering, heeft vanmiddag in Lunteren na uren vergaderen besloten de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) goed te keuren als officiële bijbelvertaling voor de kerk.
Hoewel tegenstanders uitgebreid aan het woord kwamen, bleek uiteindelijk slechts een kleine minderheid tegen de invoering (33 van de 146). Er was vooraf uitgebreid door theologen actie gevoerd om de NBV in ieder geval nu niet te accepteren.

Het Nederlands Bijbelgenootschap heeft aangekondigd de in 2004 gelanceerde NBV te zullen reviseren. Daarop wilde een groep predikanten wachten. Maar die wijzigingen, zo benadrukte het bijbelgenootschap, zullen niet ingrijpend zijn.
Er werden door tegenstanders stevige woorden gesproken over goedkeuring van de NBV als ,,een kerk onwaardig’’. De NBV, waarvan ruim een miljoen exemplaren zijn verkocht, zou niet getrouw genoeg zijn, en te uitleggerig.

Anderen wezen er terecht op dat zich straks de gekke situatie zou voordoen dat allerlei andere bijbelvertalingen wel in de kerk gebruikt zouden kunnen worden - dat is de praktijk - en dat de NBV niet zou mogen, omdat die te licht is bevonden.
Juist in de kerk zou de NBV moeten kunnen. Want dan is er de begeleiding van universitair geschoolde theologen, waar de synode zo voor is. Die kunnen dan zeggen wat er in het Hebreeuws en Grieks staat en wat de bijbeltekst nog meer bevat.

Celibaat

2010-04-20T11:24:00.006+02:00

Bisschop Gerard de Korte van Leeuwarden-Groningen is niet bang om zo nu en dan iets opvallends te zeggen. Misschien heeft een buitenstaander dat niet zo in de gaten, maar insinders wel, aartsbisschop Wim Eijk voorop.
Het was mij even ontgaan, ik doe ook wel eens andere dingen, maar in zijn column in het Nederlands Dagblad van zaterdag stelt hij het celibaat in verband met het seksueel misbruik aan de orde. En dat is nogal wat.

De bisschop vindt dat de commissie Deetman, die onderzoek doet naar het misbruik in de RK Kerk, ook moet kijken naar de invloed van het celibaat. Dat is een taboe. In de kerk wordt hooguit gezegd dat het misbruik samenhangt met machtsverhoudingen.
,,Maar heeft het celibaat dan geen enkele rol gespeeld bij het misbruik?’’, vraagt De Korte zich af. ,,Ik denk dat wij deze vraag eerlijk onder mogen moeten zien. Het lijkt mij in ieder geval een goede vraag voor de onderzoekscommissie.’’

Overigens zet De Korte geen vraagtekens bij het celibaat op zich. Maar hij is wel blij dat over seksualiteit nu beter wordt nagedacht dan in naoorlogse jaren. ,,Priesterstudenten kunnen in de huidige seminaries jarenlang intensief nadenken over het celibaat en zo ontdekken of zij het charisma om in onthouding te leven hebben ontvangen.’’ In het verleden wat de toeleiding tot de celibaatgeloften ,,vooral iets van het hoofd en nauwelijks van het hart’’.
En De Korte durft nog iets te zeggen. ,,Gevreesd moet worden dat ook mensen met een verdrongen pedoseksuele geaardheid binnen de internaten hebben gewerkt. Zo kon een spoor van verdriet en ellende worden getrokken.’’

Bijbelquiz

2010-04-16T06:41:00.001+02:00

Het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) gaat met de jaarlijkse Bijbel10daagse sterk inzetten op quizavonden. De bijbelquiz blijkt veruit het populairste onderdeel van die tiendaagse, aldus het NBG op de website over het evenement. Het NBG spreekt overigens van het ‘meest populaire’, maar dat is (nog) een verwerpelijk anglicisme.
Er wordt uitgebreid meegedaan aan de bijbelquiz die met de tiendaagse op tv wordt uitgezonden, ook al vindt menigeen die wel erg triviaal. In kerkelijke kring bestaat ook een lange traditie op het gebied van bijbelquizzen. Het is een verantwoorde manier om de mensen op een feest te vermaken. En je steekt er ook wat van op.

Populaire vraag uit dat oude familievermaak: ‘Van welke dwaas uit de bijbel kun je de naam omdraaien, zodat je de naam hebt van een andere dwaas uit de bijbel?’ Dat is een makkie, dat is Laban en omgedraaid krijg je Nabal. Of net andersom.
Laban is de irritante schoonvader van aartsvader Jakob, door wie Jakob niet alleen Rachel huwde, op wie hij gek was, maar met zijn dronken kop ook Lea met haar ,,fletse ogen’’. En Laban was overigens ook zijn oom. Als u op de Voorleesbijbel klikt, wordt het verhaal u onder anderen verteld door kardinaal Ad Simonis.
En Nabal was de rijke idioot die het in zijn hoofd haalde de latere koning David te schofferen. Nabal had overigens wel een intelligente vrouw, Abigaïl, die de boel suste met David (zie illustratie). Nabal wond zich daar zo over op dat hij een hartaanval kreeg en stierf. Abigaïl werd daarop Davids vrouw. Prachtig verhaal.

Als het aan het NBG ligt, worden straks op 1 november door het hele land bijbelquizzen georganiseerd. Op de site van het NBG is een draaiboek te downloaden, om de avond tot een succes te maken. En er is ook een dvd te bestellen met daarop de quiz. Wie slecht tegen zijn verlies kan, niet graag voor verrassingen komt te staan of graag in de omgeving als bijzonder bijbelgetrouw te boek wil staan, moet zelf bijtijds die dvd in huis halen. Of de bijbel goed lezen natuurlijk.

Isidorus

2010-04-14T06:24:00.003+02:00

Deze bijdrage richt ik speciaal aan mijn moeder (scheelt een mailtje): het beeldje van Sint Isidorus (die leefde van 560 tot 636) is gearriveerd. Ik heb er lang naar moeten zoeken en uiteindelijk vond ik iemand in Australië die er nog een paar had.
Het beeldje is nauwelijks 10 centimeter hoog. Het is een aardigheidje, bedoeld om op je computer te plakken. Isidoris is gewapend met laptop en muis, want hij is door de pontificale Raad voor sociale communicatie uitgeroepen tot internetheilige.

Hoe een heilige van veertien eeuwen geleden, die normaal met inktpot en ganzenveer wordt afgebeeld, de schutspatroon is geworden van het internet? Omdat hij een grote encyclopedie schreef met de structuur van wat je nu een database zou kunnen noemen.
Het beeldje, belooft de verpakking, beschermt tegen allerlei onheil dat je bij het gebruik van internet en de computer kan treffen. Mijn moeder, inmiddels een eindje in de zeventig, heeft haar deel al meer dan gehad.

Mijn moeder bewerkt video’s en zet ook audiocassettes op cd, inclusief indeling in tracks. Bijvoorbeeld. Dus ze weet inmiddels ook alles van vastlopende programma’s en ander computerleed. Vandaar zo’n Isidorus.
Een van de internetcollega’s op de krant heeft al jaren een ingelijst plaatje van Isidorus op haar bureau staan. En omdat ze de enige op de krant is met een religieuze afbeelding, beloon ik haar ook met een kleine Isidorus.

Jorwert

2010-04-12T20:50:00.003+02:00

Je zou het treffen dat een schrijver besluit om jouw dorp beroemd te maken. ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak zette Jorwert, want zo schrijven wij dat in Friesland, op de kaart. Net als de kerk. En adeldom verplicht.
De kerk van Jorwert heeft net de krant gehaald. En op een manier die men liever niet had gezien. Tot verbazing van veel mensen is er een conflict ontstaan dat resulteerde in de kop - ik kon het niet laten - ‘Dominee verdwijnt uit Jorwert’.

Jorwert maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Westerwird. Die valt onder de Protestantse Kerk in Nederland, maar bij gebrek aan gereformeerden in de buurt om mee te fuseren, is het geen Protestantse Gemeente geworden.
Simpelweg komt het er op neer dat dominee, die maar liefst ruim een kwart eeuw aan de gemeente verbonden was - en lang in Jorwert woonde - vertrekt. Zonder feestgedruis, want er is een onwerkbare situatie ontstaan. Triest voor alle partijen.

Het is heel begrijpelijk dat betrokkenen niet veel trek hebben in nieuws over dit soort kwesties. Maar we hebben er wel - ingetogen - over bericht. Want het was inmiddels een publieke zaak, er werd behoorlijk over gepraat in de streek.
Sommige mensen vinden dat de krant fout bezig is door zo’n zaak te melden. Dat vind ik altijd wat vreemd. Kerkmensen gaan bij wijze van spreken rollend over straat, dat blijft natuurlijk niet onopgemerkt, en dan is de krant de boosdoener.

Kerkgemeenschappen horen, lees ik ergens in een goed Boek, in gunstige zin op te vallen. Een beetje krant besteedt daar ook zo nu en dan aandacht aan. Maar een beetje krant doet dat soms ook als een kerk in ongunstige zin opvalt.
Kerken zijn een publieke zaak, zeker in bijvoorbeeld Jorwert. Dan moet je ook zo groot zijn om op een minder gunstig moment desgevraagd geen stommetje te spelen, zonder meteen alle vuile was buiten te hangen. Gelukkig heeft de kerkenraad in Jorwert dat goed begrepen.

Boze aartsbisschop

2010-04-10T06:13:00.003+02:00

Het zit de Rooms-Katholieke Kerk niet mee. Het stof van de ene affaire dwarrelt nog volop in de lucht, terwijl de volgende rel zich al aandient. Nu is er een brief van aartsbisschop Wim Eijk (foto) uitgelekt, bestemd voor het bisschoppencollege komende dinsdag, over het gebrek aan loyaliteit van zijn opvolger in Groningen, Gerard de Korte.
Wat is er aan de hand? De Korte liet zich enige tijd geleden kritisch uit over het plan van Eijk tot sluiting van priesteropleiding het Ariënskonvikt in Utrecht, waarvan hij oud-rector is. Eijk had hem daarover gekapitteld, maar laatst heeft De Korte volgens de aartsbisschop weer te veel gezegd. Nu over het schrappen van kerkliederen door bisschoppelijke censoren.

Het was een publiek geheim dat Eijk en De Korte niet de grootste vrienden waren. De Korte was enige tijd hulpbisschop onder Eijk die eind 2007 in Utrecht kwam, maar voor deze lastige situatie werd een oplossing gevonden door De Korte het jaar erop als bisschop van Groningen-Leeuwarden te benoemen.
De brief die nu naar buiten is gekomen, tekent de situatie. Eijk speelt het scherp en lijkt weinig last te hebben van subtiliteit, terwijl De Korte transparant is, prettig in de omgang en makkelijk benaderbaar, ook door de pers. Allemaal eigenschappen die Eijk niet heeft. Dat Eijk hier in het Noorden vertrok en De Korte kwam, vond dan ook niemand erg.

Het is uiterst vervelend voor de katholieke kerkprovincie, maar het zal wel met een sisser aflopen. In een conferentie van bisschoppen moet immers wel voldoende pastorale vaardigheid zijn om zo’n relletje in eigen kring deskundig te bezweren. De kwestie zal, ook zonder uitlekken, Eijk ook daar minder populair maken, maar dat schijnt hem niet te deren.
Het interessantst aan de affaire vind ik dat er blijkbaar iemand uit eigen kring is die doodleuk zo’n brief lekt. Daarmee wordt willens en wetens nog meer ellende over de eigen kerk uitgestort. Iemand in die positie zal niet dom zijn. De enige verklaring lijkt dan ook dat de frustraties ook in de kleine cirkel rond de bisschoppen hoog oplopen.

Hulp

2010-04-08T06:01:00.001+02:00

Tussen de vracht kerk- en christelijke bladen die ik iedere week op mijn bureau krijg, zit geregeld de nieuwsbrief van Chris. Deze organisatie houdt zich bezig met christelijke kinder- en jeugdzorg, onder meer in de vorm van een kindertelefoon.
De organisatie viert, lees ik in de laatste nieuwsbrief, binnenkort het twintigjarig bestaan. Nou ja, vieren tussen aanhalingstekens. Want Chris zou er liever niet zijn, maar de nood in christelijke kring is niet gering. Zeg maar gerust groot.

In 2006 maakte ik bijvoorbeeld het bericht aan de hand van een nieuwsbrief van Chris dat een op de tien kerkgangers is beschadigd door een vorm van seksueel misbruik. En dat gaat om een ,,heel voorzichtige schatting’’, aldus directeur Rob Hondsmerk toen.
Een roemrucht onderzoek naar incest is dat van Nel Draijer uit 1988. Een op de zeven kinderen zou volgens haar cijfers slachtoffer zijn van misbruik door een familielid. Je zou het anders mogen verwachten, maar ,,dat was en is in de kerk niet beter’’, aldus Hondsmerk.

Chris constateert al jaren dat er in christelijke kring een taboe ligt op incest en seksueel misbruik. Daardoor worden slachtoffers niet opgemerkt. In 1998 meldde Chris al dat er intussen wekelijks zeven meldingen binnenkomen van misbruik.
In de jongste nieuwsbrief staan weer gebedspunten. Eentje is ‘Jeroen’. ,,Hij heeft aangegeven een probleem te hebben en wil het ons vertellen, maar het lukt hem nog niet. Vaak legt hij huilend de telefoon neer.’’

Het blokje over ‘Jeroen’, die hoogstwaarschijnlijk uit een christelijk gezin komt, eindigt zo: ,,Bidt u mee voor een doorbraak in deze situatie?’’ Ik geef dit gebedspunt hier maar even door. Want je hart krimpt toch ineen als je zoiets leest.

Lidmaat

2010-04-06T06:40:00.001+02:00

Een mooi kerkelijk word: lidmaat. Traditioneel heb je in de kerken twee soorten: doop- en belijdende leden. Doopleden zijn degenen die nog geen belijdenis hebben gedaan en belijdende leden hebben dat dus wel gedaan.
De Hervormde Kerk, die als vanouds altijd een brede rand had, kende nog een andere soort lidmaten: geboorteleden. Je zou ze ook wel randleden kunnen noemen. Ze hadden hervormde ouders, maar waren nooit gedoopt en kwamen ook zelden of nooit in de kerk.

Met het opgaan van de Hervormde Kerk in de Protestantse Kerk in Nederland verdween ook het verschijnsel geboorteleden. Maar als het aan Eelke Sietsma ligt, komt er een nieuw soort kerkleden bij: seculier lidmaten.
In een ingezonden brief in het blad van de Doopsgezinde Broederschap, Doopsgezind.nl, gaf hij een toelichting op dat lidmaatschap. Sietsma gelooft om ,,meerdere redenen niet meer’’. Maar bedanken als lid van de broederschap, dat wil hij niet.

,,Achter meer dan vijftig jaar redelijk actief lidmaatschap ga je niet zomaar een punt zetten. Het ‘doopsgezinde’ is daarvoor te belangrijk voor mij geweest (en nog). Daarmee bedoel ik de gemeenschap, de sfeer van verdraagzaamheid, de bereidheid elkaar te steunen enz.’’
In zijn gemeente bestaan naast leden ook vrienden en belangstellenden. Maar met de omschrijving van die laatste categorie kan hij niets. Hij hoeft niets meer, maar hij mag ook verder niets verwachten. Daar kan Sietsma niets mee.

Hij wil nog steeds lid zijn, daarop ook aanspreekbaar zijn, maar tegelijk de vrijheid hebben om niet te geloven. Daarom wil hij een seculier lidmaatschap. Wellicht geeft dat ook een antwoord, denkt hij, op de vergrijzing van de broederschap.
Het is voor min of meer vrijzinnige geloofsgemeenschappen als die van de doopsgezinden, interessant om Sietsma’s vraag serieus in overweging te nemen. Want Klaas Hendrikse trekt als ‘atheïstische predikant’ niet zo maar volle zalen.

Executies

2010-04-02T06:04:00.011+02:00

Als redacteur geestelijk leven heb je, even afgezien van al het gedoe nu rond seksueel misbruik, niet zo vaak voorpaginanieuws. Allerlei zaken hebben meer nieuwswaarde dan wat er in de kerken gebeurt. En daar kan ik inkomen.
Nee, dan de tweede helft van de zestiende eeuw. Ik verzucht wel eens: je zou toen kerknieuwsredacteur zijn geweest! Dan stond je voortdurend op de voorpagina. Hoewel, misschien waren al die executies van ketters op den duur ook geen nieuws meer.

RTL 8 zendt nu op zondagavond de Britse serie The Tudors uit, prachtig drama over Hendrik VIII. Natuurlijk, er zit ook veel seks in, maar religie speelt minstens zo’n prominente rol. Het gaat over de Reformatie en over het ontstaan van de Anglicaanse Kerk.
We hebben al gezien hoe Thomas More als kanselier nieuwlichters op de brandstapel liet zetten - met tegenzin weliswaar - en nu is hij zelf ook op het schavot gestorven, omdat de tijden zijn veranderd. Niet langer maakt Rome de dienst uit en dat kostte hem afgelopen zondag zijn kop.

In het Katholiek Nieuwsblad hebben ze de rubriek Bij Voorbeeld, over inspirerende gelovigen. En laatst ging het over de Britse Margaret, vrouw van de rijke slager John Clitherow. Zij stierf, hoogzwanger, op Goede Vrijdag 1586, omdat ze katholieke geestelijken herbergde en thuis de mis liet opdragen. De executiemethode was verplettering: op een deur bovenop haar lichaam werden zoveel stenen gestapeld, dat ze stierf. Koningin Elizabeth I sprak haar afschuw uit over de terechtstelling, maar het onheil was reeds geschied.
Zulke verhalen lees je niet zo snel in protestantse bladen en boeken. Daar lees je eerder over de martelaren die door de roomse inquisitie werden terechtgesteld. En terecht. De moederkerk hield er toen rare praktijken op na om het ware geloof te bewaren.

Onder andere in Nederland maakt men zich op voor Refo500, de grote reformatieherdenking die zich tot 2017 uitstrekt. Het is ook goed om aan slachtoffers als Margaret aandacht te besteden. Want die zijn er ook geweest.

Zwaar en streng

2010-04-01T06:10:00.003+02:00

Je slaat het er blijkbaar niet meer uit: dat gepraat over een opvoeding die ‘zwaar’ of ‘streng’ was, vaak in combinatie met het woord ‘gereformeerd’. Nog zo eentje: ‘ultra-orthodox’. Het kwam vandaag weer even voorbij. Ik ben altijd nieuwsgierig wat mensen denken dat ze bedoelen als ze zulke termen gebruiken.
Als ik de kans krijg, vraag ik er ook naar. En al snel blijkt dat de norm voor ‘streng gereformeerd’ heel laag ligt. ‘U’ zeggen tegen je ouders of met twee woorden spreken, is niet meer normaal. En zeker niet je avondgebedje moeten opzeggen, twee keer naar de kerken worden meegenomen, meekrijgen dat er een God is. En een hemel en een hel.

De idee meekrijgen dat er een hel is, is volgens een groeiend aantal mensen al kindermishandeling. Ook al leer je tegelijk van een genadig God, en ook al wordt er nauwelijks over die hel gesproken en zeker niet mee gedreigd, het is toch iets wat je kinderziel beschadigt. Straks wordt het met kinderen praten over de hel strafbaar.
Ik zie het dezer dagen nog wel gebeuren dat er een meldpunt komt voor al die mensen die een christelijke opvoeding hebben genoten. ‘Ach, moest jij ook het ‘Onze Vader’ uit je hoofd leren? Schandalig!’ ‘Wat, kreeg jij thuis mee dat het met de dood niet is afgelopen, maar dat je een eeuwigheid meemoest, vertel!’

Wat ‘zwaar gereformeerd’ genoemd wordt, is in een aantal gevallen wat bij godsdienstsociologen ‘orthodox gereformeerd’ heet: ‘gewoon’ gereformeerd, vrijgemaakt-gereformeerd, christelijk-gereformeerd - die categorie kerken. Je zou ook kunnen spreken van ‘traditioneel gereformeerd’.
Bestaat ‘streng gereformeerd’ dan niet? Jazeker, een deel van de bevindelijk-gereformeerden (in de volksmond zwartekousenkerken) heeft zo’n streng godsbeeld, dat velen zelden of nooit aan het avondmaal gaan, simpelweg omdat ze niet durven geloven dat ze waardig genoeg zijn in Gods ogen. In dat geval lijkt me de term ‘streng’ op zijn plaats.

Natuurlijk, ik weet heus wel dat mensen last kunnen hebben van dogma's, ook in orthodox-gereformeerde kring. Ik heb daar op deze plaats diverse malen over geschreven. Maar was de opvoeding daarmee streng? Dan vind ik de uitdrukking ‘heel gelovig’, die je ook geregeld in de media hoort en leest, beter te pruimen.

Goede Woensdag

2010-03-31T06:03:00.006+02:00

Ik herinner me nog goed hoe ik de vraag op catechisatie stelde. Voorzichtig, want ik zou het wel niet goed begrepen hebben. Klopte Goede Vrijdag wel? Als datum, wel te verstaan. Had er niet meer tijd tussen kruisiging en opstanding moeten zitten?
Ik had goede reden voor mijn twijfel. Jezus zelf zegt immers volgens Matteüs 12: ‘Zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van een grote vis zat, zo zal de Mensenzoon drie dagen en drie nachten in het binnenste van de aarde verblijven.’

Het antwoord van de dominee herinner ik me niet goed meer, omdat het zo onbevredigend was. Dat is niet zo vreemd, lees ik nu in een artikel van predikant G. Hette Abma in het magazine ‘Woord en dienst’. Jezus stierf volgens hem op woensdag en stond waarschijnlijk op de sabbat (zaterdag) weer op.
Abma beargumenteert zijn stelling overtuigend. Allereerst behandelt hij de sleuteltekst Johannes 19 vers 31 waar staat dat de lichamen van de gekruisigden weggehaald moesten worden, omdat ze op sabbat niet aan het kruis mochten hangen. Dat is de voornaamste basis om uit te gaan van de vrijdag als kruisigingsdag.

Het ging, lezen we (afhankelijke van de vertaling), om een grote of bijzondere sabbat. En daarmee werd volgens Abma Pesach bedoeld, het joodse paasfeest. Jezus zelf had in Johannes 26 vers 2 al gezegd dat hij op Pesach zou worden ,,uitgeleverd om gekruisigd te worden’’.
Jezus stierf op de 14e Nissan waarop voor Pesach een bokje wordt geslacht. Donderdag de 15e Nissan gold, zegt Abma, als bijzondere sabbat, want het was het grote feest van de ongezuurde broden. Vrijdag was weer een voorbereidingsdag voor de ‘gewone’ sabbat. De bijbel zegt in Leviticus 23, waar de instructies staan voor Pesach, dat zelfs alle zeven dagen van het feest gelden als een sabbat.

Abma heeft nog wat ondersteunende details, maar dit is ongeveer het verhaal. Zijn uitleg lost ook (voor mij) een probleem op dat rond de chronologie van de vrouwen speelt. Volgens Lucas maakten ze de specerijen om het lichaam van Jezus te verzorgen vóór de sabbat klaar en Marcus zegt dat dit ná de sabbat gebeurde. Als Abma gelijk heeft, zijn allebei de evangelieschrijvers correct: donderdag gold immers ook als sabbat.
Het is, begrijp ik, vandaag dus eigenlijk Goede Woensdag.

Gospel illusions

2010-03-29T06:29:00.000+02:00

De leukste stand op de beurs Kerk & Gemeente was zonder twijfel die van One Way UK. De beursorganisatie had zich extra ingespannen om het Britse bedrijf naar de Jaarbeurs te halen. Voor wat kleur tussen al kerkbanken en -orgels.
De vrolijke Muppetachtige handpoppen, Amerikaanse import, sprongen direct in het oog. En de mensen van One Way hadden nog veel meer opmerkelijk spul. Zoals ‘Gospel illusions’, goocheltrucs voor beginners en gevorderden met een Blijde Boodschap.

Terwijl ik me over die trucs stond te verwonderen, dook Ben van den Akker naast me op. Even zonder stelten en hoge hoed. Hij is entertainer met Benjamin’s Kindershow, gevangenispastor en evangelist onder havenarbeiders in Antwerpen.
Jazeker, christelijk goochelen bestaat. En Van den Akker overwon mijn scepsis met een kaartentruc die leuk was en inderdaad een mooie boodschap had. Het is een mooie binnenkomer voor een gesprek, ook in de haven. Dat geloofde ik graag.

Ik raakte met hem in gesprek over de kwaliteit, of liever het gebrek aan kwaliteit, van entertainment in het kerkelijk circuit. Je kunt bij onder meer de handpoppen instructieboeken en -dvd’s krijgen, maar ja, leer je verantwoord entertainen op een achternamiddag?
Van den Akker was genuanceerd. Wanneer hij moet kiezen tussen helemaal niks leuks voor de kinderen of iemand met een leuke handpop en een missie, maar met een zeer beperkt talent, dan kiest hij toch voor het laatste.

Zelf heeft hij overigens een andere weg gekozen. Ook om de financiën is hij met zijn Kindershow actief in het seculiere kinderpartijtjescircuit. Alles moet in veel kerken immers zo goedkoop mogelijk, het liefst pro Deo. En je moet ergens van leven.
Maar Van den Akker had indertijd een andere reden om ook buiten de kerken zijn kunsten te vertonen. ,,Ik deed dat in eerste instantie om uit te vinden of ik ook buiten de kerk goed genoeg was.’’ Dat zouden meer mensen moeten doen.

Geld

2010-03-26T06:01:00.000+01:00

Zo’n beurs Kerk en Gemeente is zeker voor een redacteur geestelijk leven interessant. Het is vooral leuk om zaken tegen te komen waar je het bestaan niet van wist. In mijn geval gold dat bijvoorbeeld voor Crown Nederland.
Ik dreigde de stand voorbij te lopen, maar ‘raadgever’ - zoals op zijn kaartje staat - Leen Lievaart wist me heel deskundig te onderscheppen. En terecht, dit ,,bondgenootschap van bedrijven die God willen eren’’ lijkt met een prachtig initiatief.

De stichting Crown Nederland bestaat, weet ik nu, uit twee onderdelen. Er is Crown Companies die zich richt op ondernemers ,,die Christus willen volgen’’ en Crown Life dat iedere christen wil leren dat ,,leven in financiële vrijheid’’ voor iedereen is weggelegd.
Juist voor deze crisisvolle tijd lijkt de organisatie op zijn plaats. In mijn omgeving zie ik hoe diverse mensen uit de middenklasse in ernstige problemen dreigen te komen door het wegvallen van één van de twee inkomens.

Crown, vertelde Lievaart, leert mensen weer bijbels omgaan met geld en goed. Ze hebben 350 bijbelteksten over deze materie bij elkaar gezocht. Ruim de helft van de gelijkenissen van Jezus gaat over geld. ,,Dat hoor je in de kerk niet terug.’’
Het is een hele ontdekking voor ondernemers, maar ook andere kerkmensen, om te zien dat je zo in geloof met je bezit kunt omgaan, dat je én ontspannen door het leven gaat, én prima kan rondkomen én ook aan anderen kunt geven - ongeacht het inkomen.

Er is een ‘Crown College’: studiedagen voor ,,leiders in kerk en bedrijf’’ waarop de financiële vrijheid in Christus wordt toegelicht (€190, incl. diner). Het lijkt me dat kerken het juist in deze tijd aan hun leden verplicht zijn, om Crown daarover plat te bellen.

Bemoediging

2010-03-24T06:35:00.002+01:00

Wie een geestelijk steuntje in de rug kan gebruiken, moet naar de nieuwe Bemoedigingssite gaan. ,,Elke vrijdag als de zon ondergaat staat op deze site een nieuwe bemoediging. Weest bemoedigd!’’, zo is de belofte. Of opdracht, het is maar hoe je het leest.
Je kunt je abonneren en dan ontvang je iedere vrijdagmorgen een bemoediging in de mailbox. Het gaat om een initiatief van Gerry Velema, in ‘positiefchristelijke’ kring bekend als schrijfster van fictie en non-fictie voor jongeren en volwassenen.

,,Deze site is voor ALLE mensen die een bemoediging van God op prijs stellen, maar speciaal voor de kostbare werkers voor God, soms ver weg van huis; voor gevangenen en zieken die eveneens niet thuis kunnen wonen; en zij die geestelijk geen veilig thuis kunnen vinden.’’
En even verderop op de site: ,,Er zijn veel redenen te bedenken om stil in een hoekje te zitten en niets te doen... De reden om mijn hart en geloofsleven op deze manier te delen met anderen, is ten eerste mijn liefde tot de Here Jezus en ten tweede de overtuiging dat delen in Gods hand vermenigvuldigingen opleveren tot zijn eer.’’

Velema vervolgt: ,,Hij spoort me aan deze dingen te doen, ik wil Hem hierin volgen. In dit vertrouwen ben ik op weg gegaan...’’ Op de site zijn YouTube-filmpjes te bekijken, waarin Velema aan het woord is. Dat maakt het allemaal nog persoonlijker.
Ze heeft ook een comité van aanbeveling. Dat is, schrijft ze, een goed bijbels gebruik. Ze verwijst naar Romeinen 16 vers: ‘Ik beveel onze zuster Febe bij u aan.’ Dat was nooit tot me doorgedrongen, dat zo’n comité bijbels is.

Nationale Synode

2010-03-22T06:03:00.000+01:00

Vijf meter breed was het doek waarop de mensen achter de Nationale Synode hun credotekst hadden uitgeschreven op de beurs Kerk en Gemeente in Utrecht. De ‘groeitekst’ stond ook in een folder, waarin ook werd gemeld dat het initiatief via Twitter is te volgen.
De leden van de stuurgroep, bijeengeroepen door de Kamper predikant Gerrit de Fijter, oud-synodevoorzitter van de Protestantse Kerk, gaven graag nog eens een toelichting op het in oktober vorig jaar gepresenteerde project.

De Nationale Synode moet als eerste keer op 11 en 12 december van dit jaar een grote ontmoeting worden van al dan niet protestantse christenen in Nederland. In navolging, zo leert de nieuwe folder, van Jezus’ befaamde gebed: ‘Opdat zij allen één zijn’.
De stuurgroep heeft nogal wat over zich heen gekregen. In vrijzinnige hoek vonden ze het plan te rechtzinnig en in rechtzinnige hoek was er zo mogelijk nog meer kritiek, want daar was het niet rechtzinnig genoeg zijn. Hoezo voorspelbaar?

De stuurgroepleden laten zich niet ontmoedigen, zo bleek in een discussie op de beurs onder leiding van Andries Knevel. De Fijter keek slechts toe. Hij nam expres niet deel, omdat hij dan wel de initiatiefnemer is, maar niet het enkele gezicht van de Nationale Synode wil zijn.
De vrijgemaakt-gereformeerde hoogleraar Barend Kamphuis, die in eigen kring flink de oren werd gewassen over zijn deelname, maakte duidelijk dat hij niet alleen met remonstranten over het geloof wil spreken, maar zelfs met rooms-katholieken.

Dat gaat een aantal mensen in zijn kring absoluut te ver. Kamphuis begrijpt dat niet. Met de folder en dus het credo in zijn hand: ,,Als ik niet over deze belijdende tekst mag praten, stelt mijn christelijk geloof niets voor.’’
De stuurgroepleden hebben nu vooral ongezouten commentaar van bekende namen in eigen kring gekregen, maar zijn veel meer geïnteresseerd naar wat het grondvlak vindt. Ze zijn drukdoende die reacties te inventariseren. Het beeld is al duidelijk: het kerkvolk vindt het geweldig.

Relevant

2010-03-21T06:26:00.002+01:00

Even digitaal de radio aan om het nieuws te luisteren, gisteravond. De reclame is nog aan de gang. Met een half oor hoor ik over een dame die zich inspant voor de naaste ver weg. Net als ICCO en Kerk in Actie, zo wordt erna gezegd.
De luisteraar wordt gevraagd of hij of zij ook opstaat voor mensen in nood. Er valt een projectreis naar Cuba te winnen. Wie meer wil weten, moet naar de site van Kerk in Actie gaan. Kerk in Actie is de diaconale tak van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Een goeie commerciële boodschap met een hoofdletter B, in deze veertigdagenperiode voor Pasen die vanouds benut werd om al vastend de aandacht op de Heer te vestigen. En wie dat doet, vestigt vanzelf ook de aandacht op de naaste.
En dan is het tijd voor het nieuws. Er valt weer iets te melden in de afschuwelijke zaak rond Milly Boele in Dordrecht. Ze zal woensdag in besloten kring worden begraven. Voorafgaand aan de plechtigheid is er een herdenkingsdienst in de Ontmoetingskerk in Dordrecht.

Dit, meldt de nieuwslezer, heeft een woordvoerder van de PKN-gemeente laten weten. Afgezien van de zaak zelf, is deze mededeling iets bijzonders. Net als wat er daarna volgde: de dienst is besloten, maar de dienst kan via Kerkomroep.nl worden gevolgd.
De familie van Milly, krijgen we verder te horen, heeft om uitzending via die site gevraagd voor al die mensen die zo meeleven. De site Kerkomroep.nl, die zich tot nu toe slechts in de belangstelling van een select gezelschap kon verheugen, staat op eens op de kaart.

Het is even opmerkelijk als goed dat de kerk op deze manier in een paar minuten op verschillende manieren voorbij komt. Niet omdat er gedoe is binnen de kerkmuren, maar omdat de kerk relevant is. Zo hoort het.

Digitaal

2010-03-20T08:51:00.006+01:00

De kerk wordt langzaam maar zeker digitaal, zo valt ook vandaag nog voor de liefhebbers te constateren op de beurs Kerk en Gemeente in de Jaarbeurs in Utrecht. Net als vorig jaar is er veel te vinden voor het interieur en het onderhoud van de kerk.
Natuurlijk zijn er daar de gewone stoelen en banken te vinden, net als kaarsen en kroonluchters. En opmerkelijk veel avondmaalssets met kleine glaasjes, want dat is een echte trend - ook al bleek de dreiging van de Mexicaanse griep mee te vallen.

In een stand zag ik een ouderwets psalmbord: klassieke houten lijst, zwarte achtergrond met daarop witte letters. Op eens zag ik mijn ooghoek het lijstje te zingen liederen verdwijnen en een andere tekst verschijnen. Het blijkt een elektronisch liturgiebord.
De dominee hoeft niet meer te rekken en te strekken om te zien wat naast hem via de beamer wordt geprojecteerd. Dat kan hij zien op een beeldscherm op de preekstoel. Op een ander scherm kan hij zijn preek voorbij laten rollen.

Een kerkdienst beluisteren via internet is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Maar als ik de handelaren op de beurs moet geloven, is kerktelevisie straks helemaal de norm: live thuis de dienst op het beelscherm volgen via een paar kleine videocamera’s in de kerkzaal.
Misschien is het een leuk idee om al die mensen die thuis zijn ingelogd, via foto’s of webcambeelden op een groot beeldscherm te tonen. Dat geeft een extra dimensie aan de opmerking ,,al degenen die de dienst thuis met ons volgen’’.

Nog even en je neemt ook geen geld of collectemunten meer mee. Je stuurt tijdens de collecte gewoon per sms een gift. Dat kan dan ook thuis. Het wordt ongetwijfeld mogelijk daar een jaaroverzicht van te krijgen voor de belastingopgave.

Onder de maat

2010-03-17T19:41:00.003+01:00

Het komt qua timing nogal slecht uit. Na het gedoe over homo’s en de eucharistie en midden in de rel rond het seksueel misbruik door geestelijken, komt nu ook in het nieuws dat het katholieke bisdom Den Bosch een aantal kerkliederen schrapt.
Cor Mennen, de bisschoppelijke censor, heeft zo’n honderdvijftig liederen voor gebruik in de liturgie beoordeeld en heeft er zeventien in de ban gedaan die hij theologisch onder de maat vindt. Onder de liederen zitten ook teksten van de theoloog en dichter Huub Oosterhuis.

Er wordt natuurlijk weer moord en brand geschreeuwd. De Rooms-Katholieke Kerk zou zich van de slechtste en behoudendste kant laten zien. De kerkleiding in Rome en in Nederland is aan het verrechtsen, klinkt het.
Je hoeft niet behoudend katholiek te zijn om eens de bezem door de kerkliederen te willen halen. Er wordt gewerkt aan een nieuw Liedboek voor de Kerken en persoonlijk hoop ik dat veel gezangen uit het huidige Liedboek zullen sneuvelen.

Onlangs zat ik bij een avond met Oosterhuis en de kerkzaal zat vol. Maar Oosterhuis heeft niet alleen fans. Er zijn ook nogal wat kerkgangers die zich geregeld in de kerk ‘geoosterhuisd’ voelen: gemangeld door slecht te zingen en te begrijpen liederen.
Een van de liederen die Mennen heeft gewogen en te licht bevonden is Oosterhuis’ ‘Zo maar een dak boven wat hoofden’. Het eerste couplet: ‘Zomaar een dak boven wat hoofden, deur die naar stilte openstaat. / Muren van huid, ramen als ogen, speurend naar hoop en dageraad. / Huis dat een levend lichaam wordt als wij er binnengaan / om recht voor God te staan.’

Ik heb dat nooit mee kunnen zingen. Ik dacht altijd dat het aan mij lag, dat mijn geestelijk denkraam te klein was, maar door Mennen voel ik me nu een stuk beter. Wat mij betreft laat hij zien wat de keizer echt aan heeft.

Uitje

2010-03-16T08:51:00.004+01:00

Voor de liefhebbers van de kerk is er natuurlijk iedere zondag gelegenheid voor een paar uitstekende uitjes. Maar vrijdag en zaterdag is er ook iets aardigs: de kerkenbeurs Kerk & Gemeente in de Jaarbeurs in Utrecht.
Vorig jaar werd de beurs voor het eerst georganiseerd. Het begin was wat aarzelend, maar deze tweede editie is ,,groter en breder’’, zegt de organisatie. Met 189 stands is de beurs 11 procent gegroeid en er zijn organisaties uit een vollere breedte van kerkelijk Nederland.

De beurs is alleen al aardig om te zien hoe bijvoorbeeld de diverse kerkgenootschappen zichzelf aanprijzen. Het opvallendst vorig jaar was de Protestantse Kerk in Nederland. Die had de mobiele kerk meegenomen: de aanhanger in de vorm van een kerkje.
Het kerkje heeft al op veel plaatsen in het land gestaan. Je kunt er echt naar binnen om bijvoorbeeld een kaarsje te branden. Ik vraag me wel eens af hoe gevaarlijk de afleiding is die dat ding op de weg veroorzaakt. ,,Zeg schat, haalden wij nu net een kerk in?’’

Op de kerkenbeurs kon je de mobiele kerk niet zo maar betreden. Je moest langs een engel heen. Als je dat al wilde. Want het was namelijk een aantrekkelijke engel, die ondanks de beschrijvingen in de bijbel duidelijk vrouwelijke trekken had.
En je mocht met haar op de foto. Misschien was de actie iets al te gewaagd, want veel bezoekers waren daar wel wat verlegen mee en bleven op een afstandje staan kijken. Daar kregen ze al snel een foldertje van de kerk toegestopt en daar ging het natuurlijk om.

Wie geïnteresseerd is in de editie van dit jaar, moet hier een kijkje nemen. Ik denk dat ik vrijdag ga. Dan weet u dat al vast. Ik heb geen stand, ik loop gewoon wat rond. Met een notitieblokje en camera. En u mag geheel vrijblijvend ook met mij op de foto.

Wijzen

2010-03-14T16:54:00.003+01:00

De bisschoppen zijn verrast en ik ook. Het meldpunt Hulp en Recht zegt dat er al zeshonderd meldingen van seksueel misbruik door geestelijken zijn binnengekomen. Waarom trekken al die mensen nu pas aan de bel?
Het meldpunt bestaat al jaren en eens in de zoveel tijd was ook dit meldpunt in het nieuws, wanneer er weer recente cijfers over misbruik in pastorale relaties werden gemeld. Ook was er in de afgelopen jaar veel te doen over het misbruik in de RK Kerk in de VS en Ierland.

Maar goed, nu komt het dan blijkbaar echt allemaal los. En dan is het voor de kerk oppassen geblazen: wat zeg je wel en wat zeg je niet? Zowel in het Vaticaan als in leiding van de Nederlandse kerk is al opgemerkt dat het probleem van het misbruik veel groter is.
Dat is ongetwijfeld waar en het is goed als buitenstaanders zo’n conclusie trekken. Maar het moet niet worden aangevoerd door mensen in de kerk. Het kan al snel overkomen als: ach, bij ons valt het nog mee. Het lijkt al snel op wijzen naar een ander. Niet doen dus!

Een artikel van de Italiaanse ‘vaticanist’ Vittorio Messori in de krant Corriere della Sera van een paar dagen geleden, leek ook die kant op te gaan. Zo van: in de jaren zestig was er een sprake van seksuele bevrijding, seks met kinderen werd hier en daar zelfs aanbevolen.
Maar hij besluit met op te merken dat gelovigen het niet zo erg moeten vinden dat juist naar de RK Kerk zo scherp gekeken wordt. ,,Als de misdaden van een priester meer verontwaardiging veroorzaken, is dat omdat hij verraad heeft gepleegd aan een verheven ideaal.’’

En: ,,Wie de ‘roomse’ wandaden het ergst vindt, doet dit omdat ze in een Kerk hebben plaats gevonden waarvan men iets anders had verwacht. Vele antiklerikale scheldkanonnades zijn eigenlijk uiting van een diepe teleurstelling.’’
Het Vaticaan is terecht doelwit van verontwaardiging, vindt Messori. ,,Wie deze afschuwelijke praktijk laakt, doet dit omdat hij dit aan de Boodschap meet, die het Vaticaan aan de wereld verkondigt. Een boodschap die zowel gelovigen als niet-gelovigen niet graag besmeurd willen zien.’’

Beschaamd

2010-03-11T19:56:00.005+01:00

De rooms-katholieke bisschoppen van Nederland hebben goed gereageerd op de inmiddels tweehonderd gemelde gevallen van seksueel misbruik door geestelijken. Ze hebben de protestant Wim Deetman gevraagd onafhankelijk onderzoek te doen.
En ze tonen zich oprecht geschokt. Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden had enige dagen geleden in Nova scherper kunnen zijn, maar het is duidelijk dat hij en de andere bisschoppen oprecht ,,geschokt en beschaamd’’ zijn over de ,,zwarte bladzijde’’ uit de geschiedenis van de Nederlandse kerkprovincie.

Bisschop Jos Punt van Haarlem-Amsterdam gebruikt die woorden in een herderlijke brief die dit weekeinde in alle kerken van het bisdom zal worden voorgelezen. Daarin geeft hij ruiterlijk toe dat er structureel ernstige fouten zijn gemaakt in het oude opvoedingssysteem.
De brief: ,,De grote afstand tussen leraar en leerling, de geringe controle en het verregaand ontbreken van sensibiliteit voor deze gevaren, heeft het mogelijk gemaakt dat een - weliswaar kleine - groep paters, broeders en zusters met een verstoorde seksualiteit, jarenlang toch vele slachtoffers heeft kunnen maken, en kinderen voor hun leven heeft getekend.”

Punt erkent ook dat het leed van de slachtoffers ,,soms nooit door de Kerk is gezien en erkend’’. Slachtoffers recht verschaffen wordt bemoeilijkt door het feit dat veel daders al zijn overleden, realiseert hij zich. ,,Wij willen hen alsnog de volle erkenning geven van de vaak levenslange geestelijke wonden die hen zijn toegebracht, en van de schuld die de Kerk in haar geheel hiervoor draagt.”

Minder overtuigend is Gabriele Amorth, hoofd van de Vaticaanse afdeling die zich bezighoudt met duiveluitdrijving. Hij zegt er van overtuigd te zijn dat de duivel achter al het seksueel misbruik zit. Zelfs het Vaticaan wordt door de duivel geïnfiltreerd, gelooft hij. Dat zal best, maar zijn uitlatingen kunnen te makkelijk worden uitgelegd als het wegdraaien voor de eigen verantwoordelijkheid van degenen die zich maar wat graag voor het duivelse karretje lieten spannen.

Biddag

2010-03-09T21:30:00.003+01:00

Door heel Friesland gaan veel protestanten morgen weer ter kerke. Het is immers biddag voor gewas en arbeid, een mooie traditie die vooral in de landelijke gebieden in ere wordt gehouden. De tweede woensdag in maart wordt er gebeden voor gewas en arbeid en op de eerste woensdag van november volgt dan de dankdag met vaak ongekend zware ‘ponkjes’, collectezakken. Zo is het al jaren en zo moet het ook blijven, vinden veel kerkenraden.

Natuurlijk is het mooi om aparte diensten te beleggen waarmee en waarin extra nadrukkelijk wordt beleden dat mensen uiteindelijk in alles afhankelijk zijn van wat God geeft. Zoals de oude Heidelbergse Catechismus het formuleert: ,,De almachtige en tegenwoordige kracht van God, waardoor Hij hemel en aarde, met alle schepselen, als met zijn hand in stand houdt en zó regeert, dat loof en gras, regen en droogte, vruchtbare en onvruchtbare jaren, eten en drinken, gezondheid en ziekte, rijkdom en armoede en alle dingen, niet bij toeval, maar uit zijn vaderhand ons ten deel vallen.’’

Toch is niet iedere predikant onverdeeld gelukkig met de bid- en dankdagen. Een dominee vertelde eens hoe hij in zijn eerste, agrarische gemeente, vurig had gebeden voor een goede oogst. Na afloop was een boer op hem afgekomen. Die was tot zijn verrassing niet echt dankbaar. Een goede oogst drukt de prijs, mopperde die. Hij had liever dat dominee de volgende keer bad voor een goede prijs. De dominee dacht slechts: zou de prijs ook niet uit Gods vaderhand ons ten deel vallen?

En theologisch gezien is zo’n biddag ook niet helemaal onomstreden. Heeft Jezus zijn volgelingen immers niet in het ‘Onze Vader’ leren bidden: ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’? Hij bad niet voor brood voor morgen of overmorgen en zeker niet voor volgende week, maar voor het héden. En op biddag wordt nota bene gebeden voor een periode van een paar maanden. Daar gaat iets niet goed. Maar zoals een predikant eens zei: ,,Dat klopt, maar dat ga ik in mijn kerk dus echt niet vertellen.’’

Slappe knieën

2010-03-06T22:31:00.002+01:00

Het zat er dik in: het gedoe rond het weigeren van de eucharistie aan homoseksuelen en de ‘oplossing’ die er voor werd gekozen, krijgt een staartje. Want de gekozen oplossing is natuurlijk geen echte oplossing.
In het bisdom Den Bosch werd, ik schreef het de vorige keer al, een verklaring uitgegeven dat de communie wordt overgelaten aan de ,,gewetensvolle verantwoordelijkheid van de gelovige zelf’’. En daarmee leek de kou met de boze homoseksuelen uit de lucht.

Dat moest natuurlijk tot verontwaardiging in de rechterflank van de kerk leiden. Neem bijvoorbeeld pastoor Cor Mennen uit Oss. Niet de eerste de beste, hij is aan het seminarie in Den Bosch docent kerkelijk recht, dus hij kan het weten.
,,Een priester is verplicht om iemand die publiek in zonde leeft de communie te weigeren’’, schrijft hij in een brief aan het bisdom. Protestanten kennen van ouds die gewoonte ook. Iemand moet geweigerd worden als hij dreigt zichzelf ,,een oordeel te eten of te drinken’’.

Mennen is scherp. Hij spreekt van een halve waarheid en een hele leugen. En hij verwijt zijn eigen bisdom ,,slappe knieën’’. De kerkleiding is volgens hem gezwicht voor de druk van ,,de roze maffia uit Amsterdam’’.
En dat leidt weer tot verontwaardiging in het kamp van de homoseksuelen en hun medestanders. Dick Boonman, PvdA-raadslid in Nuenen, heeft aangekondigd morgen bij de Grote Kerk in Oss witte driehoekjes uit te delen bij wijze van protest.

Boonman kiest niet voor roze, maar voor wit om duidelijk te maken dat het een actie is die verder gaat dan alleen maar de verontwaardiging van homoseksuelen. Hij wil duidelijk maken dat ieder weldenkend mens moet protesteren tegen een kerk die mensen uitsluit.
En de katholieke theoloog en homoseksueel Christian Ouwens uit Gemert, heeft aangekondigd maandag aangifte te doen tegen Mennen wegens discriminatie en belediging van een groep mensen.

Ik ben benieuwd hoe ze dit in de RK Kerk willen gaan oplossen. Want dat gaat echt niet lukken. Je kunt niet de kool en de geit sparen. De kerk kan onmogelijk Mennen laten vallen. De man heeft immers gelijk.

Gedoogdbeleid

2010-03-04T10:31:00.006+01:00

Het conflict tussen de Rooms-Katholieke Kerk en boze homoseksuelen en sympathisanten is opgelost. De kerk zal homoseksuelen niet weren van de eucharistie en de homoseksuelen zullen niet langer kerkdiensten verstoren.
Zondag werd tijdens een eucharistieviering in de Sint Jan in Den Bosch gedemonstreerd en eerder gebeurde dat in de parochiekerk van Reusel. Aanleiding was de weigering van pastoor Luc Buyens in Reusel om de hostie te geven aan een openlijk homoseksuele prins carnaval.

Het kerkbestuur van de kathedrale Sint Jan heeft nu een verklaring uitgegeven, waarin wordt uitgesproken dat het aan de ,,gewetensvolle verantwoordelijkheid van de gelovige zelf’’ wordt overgelaten of mensen ter communie gaan of niet.
Dat is geen nieuw standpunt. Dit gedoogbeleid, want dat is het natuurlijk, bestaat al jaren. De rel was veroorzaakt door Buyens, een importpriester uit België, die al dan niet bewust de teugels weer strakker aanhaalde.

Nu dit gedoogbeleid weer nadrukkelijk is afgekondigd, lijkt het me ook een goed idee om zo’n richtlijn eveneens uit te vaardigen voor al die protestanten die ook aan de eucharistie willen deelnemen, maar dat officieel niet mogen.
Dat zou wat zijn, wanneer de bisschoppen niet alleen oogluikend toestaan dat protestanten ter communie gaan, maar nadrukkelijk verklaren dat het aan het geweten van de protestantse broeders en zusters wordt overgelaten. Wat zou er dan veel kou uit de lucht zijn.

Nu doet zich de uiterst merkwaardige situatie voor dat iemand die katholiek gedoopt is, maar alle geboden van God aan zijn laars lapt, probleemloos aan de eucharistie kan deelnemen, maar dat een zeer godvrezende protestant niet welkom is.

Geëxperimenteer

2010-03-02T17:30:00.008+01:00

Ik bezoek nogal wat kerkdiensten en er wordt in vieringen heel wat afgeëxperimenteerd. Met YouTube-achtige filmpjes, met toneelstukjes, met presentaties, getuigenissen, met andere muziekkeuzes en muzikale begeleiding. En vaak gebeurt dat nogal klungelig.
Experimenten zijn ook volop in in vrijgemaakt-gereformeerde kring, waar men toch beter kan weten. Daar werd immers lang hoofdschuddend naar het hellend vlak bij de ‘synodalen’ gekeken. Het geëxperimenteer daar sinds de jaren zeventig heeft de afkalving bepaald niet gestopt.

Voelden jongeren in orthodoxe kring zich soms in de eredienst vergeten, nu voelen ouderen zich geregeld in de kerk in de steek gelaten. Door bijvoorbeeld de keuze voor onbekende, Engelstalige liederen op de klanken van een muziekgroepje.
Het schijnt niet uit te maken of die kinderen in zo’n bandje over talent beschikken. Enthousiasme en flink veel volume is voldoende. Het maakt niet uit of het gebouw en al het kerkvolk zich leent voor zoveel geweld.

Vandaag sprak ik een paar oudere vrijgemaakt-gereformeerde kerkleden. Ze zijn trouwe kerkgangers, maar verruilen nu, zeer tegen hun oude gewoonte in, regelmatig het eigen kerkgebouw voor een ander. Omdat ze zich in de eigen eredienst niet thuis voelen.
Zondagmorgen was de predicatie kostelijk geweest. De dominee had verteld over de onmetelijkheid van het heelal, maar moest daar zo nodig een filmpje bij laten zien. De ondertiteling was niet te lezen en de luisteraars thuis kregen er al helemaal niets van mee. ,,Waarom moest dat nu? Het voegde helemaal niets toe.’’

Willen jongeren een slecht en te luid groepje of allerlei filmpjes in de kerk? Ik geloof er niks van. Ze sturen elkaar de hele week al filmpjes toe. En ze weten: in de kerk gaat het anders toe. En daar is niks mis mee. Het gaat ook in de schouwburg of bibliotheek anders. So what?
Wat is het doel van al dat geëxperimenteer? De recente kerkgeschiedenis leert dat het niet helpt tegen kerkverlating. Wat wel helpt is dat jongeren en ook ouderen (!) het gevoel krijgen dat ze serieus worden genomen in de kerk.

Zwarte kerken

2010-03-01T19:57:00.003+01:00

De landelijke Raad van Kerken wil dit jaar het contact tussen de Nederlandse kerken en de allochtone christenen bevorderen. Een loffelijk streven. Wanneer kerken in bijvoorbeeld Friesland massaal gehoor zouden geven aan die oproep, dan wordt het dringen om die paar migrantenchristenen die in deze streek wonen. In de Randstad ligt dat wel even anders. Er zijn daar veel meer ‘zwarte kerken’ dan veel mensen zich realiseren.

Hoeveel migrantenchristenen er zijn, daarover lopen de schattingen uiteen. Bij het platform Skin (Samen kerk in Nederland) heb ik het aantal van achthonderdduizend zielen horen noemen, van ‘oude’ migranten als Surinamers en Molukkers tot piepjonge kerkjes van al dan niet legale migranten in de Bijlmer. Bij het nieuwe platform Nederland Kleurrijk wordt zelfs gesproken van circa een miljoen migrantenchristenen.

Ik geloof zeker dat er veel migrantenchristenen zijn, maar ik vraag me af of dergelijke hoge aantallen wel kloppen. Zoals ik ook niet geloof dat er negenhonderdduizend moslims in Nederland zijn. ‘Je opa is moslim, dus jij bent ook moslim.’ Zou het soms zo zijn dat degenen die moslims tellen iedereen met een kleurtje gemakshalve tot die groep rekenen en dat de anderen, die het aantal migrantenchristenen in kaart willen brengen, dezelfde fout maken?

Wat de relatie tussen ‘witte’ en ‘zwarte’ kerken betreft, daar valt wel het een en ander aan te verbeteren. Geregeld klonk in de kring van Skin de klacht dat gevestigde kerken de nieuwkomers vooral als exotische entourage zien, met simplistische theologische ideeën. En, mopperde eens oud-coördinator van Skin Kathleen Ferrier, als een kerkgebouw al ter beschikking wordt gesteld aan vaak armlastige migrantenkerken, worden direct daarna ijverig de lepeltjes geteld.

Dribbelen

2010-02-28T19:49:00.004+01:00

Mijnheer Henk de Vries, we hebben begrepen dat u actie gaat voeren voor dribbelen op het voetbalveld?
,,Inderdaad. Het is van de gekke dat er tijdens het voetbal niet met de hand aan de bal gezeten mag worden. Wat zijn dat voor archaïsche regels? Ze zijn bij de nationale en internationale voetbalbond niet van deze tijd. Stel je eens voor hoe leuk het spel weer wordt om naar te kijken als er ook overgegooid of gedribbeld mag worden.’’

Maar regels zijn toch regels?
,,Nou en, die zijn toch niet heilig? Je moet gewoon durven. Die bestuurders moeten ophouden om zo ouderwets te doen. Alleen maar tegen een bal aantrappen, dat is zooooo twintigste-eeuws.’’

Waarom gaat u niet gewoon naar een sport waar overgooien en dribbelen mag?
,,Dat wil ik niet. Dat is de weg van de minste weerstand. Het gaat om het principe. Die voetbaljongens moet duidelijk worden gemaakt dat ze verkeerd bezig zijn.’’

Wat wilt u eraan doen?
,,Wij gaat voetbalwedstrijden verstoren. Op het veld lopen. Andere ballen in het spel brengen. Spelers en clubs zo ver krijgen dat ze de bal ook met de handen pakken. Dan zullen die voetbalbonden wel een keertje moeten buigen.’’

Dan verziekt u het toch voor anderen?
,,Nou en?’’

(Naar aanleiding van het verstoren van katholieke erediensten door homoseksuelen en sympathisanten die vinden dat de Rooms-Katholieke Kerk de regels moet veranderen ten opzichte van ‘praktiserende’ homoseksuelen.)

Geen Wilders

2010-02-25T15:52:00.002+01:00

Een leuk onderzoek van het Nederlands Dagblad. De christelijke krant uit Barneveld hield een enquête onder ruim twaalfhonderd predikanten en kerkelijk werkers in protestantse kerkgenootschappen over de PVV van Geert Wilders.
Ruim driekwart van de ondervraagde voorgangers vindt dat een christen niet op de PVV kan stemmen. De motivatie van een van de dominees: ,,Jezus komt op voor vreemdelingen, wezen en weduwen. Het gedachtegoed van Wilders en de PVV is tegenstrijdig met het christendom.’’

Een op de drie predikanten denkt dat er mensen zijn in zijn of haar gemeente die op Wilders stemmen of zijn ideeën delen. Overigens gelooft niet meer dan 5 procent dat de PVV onder de eigen kerkleden veel of zeer veel aanhang heeft.
Wilders zal er niet blij mee zijn, maar het doet denken aan een uitspraak van de rooms-katholieke bisschoppen in 1936 waarmee het nationaal-socialisme werd afgewezen. Lid van de NSB? Dan weigering van de sacramenten.

En ook de gereformeerde synode boog zich rond diezelfde tijd, met professor Klaas Schilder voorop, over het verschijnsel NSB. De synode was eveneens glashelder: het lidmaatschap van de kerk is onverenigbaar met het lidmaatschap van de NSB.
Het gaat nu om een mening van (een meerderheid van) individuele predikanten. Zou er nog een synode of een bisschoppencollege zijn dat zo klip en klaar als toen stelling durft te nemen tegen een partij die mensen uitsluit?

Margot Kässman

2010-02-24T17:18:00.002+01:00

Wat doe je als je in de kerk een hoge boom bent en dus veel wind vangt, en je zet een misstap die al snel wereldkundig wordt gemaakt? Voor de Duitse theoloog Margot Kässman was dat geen vraag: dan treed je af.
Kässman, predikant in de Evangelische Kirche in Duitsland (EKD), was een van de bekendste gezichten van die kerk. Zo is ze veel op tv te zien en was ze lang een prominent lid van het bestuur van de Wereldraad van Kerken in Genève, waar ik haar ook regelmatig getroffen heb.

Nog maar een paar maanden geleden werd ze met een grote meerderheid van stemmen tot voorzitter van de 25 miljoen leden tellende EKD gekozen. Een hele eer, want ze was de eerste vrouw die die functie kreeg.
Maar afgelopen zaterdag ging het mis. De predikant werd door de politie aangehouden, moest blazen en bleek met veel te veel alcohol op achter het stuur te zitten. Ze kreeg een forse boete en mag een jaar niet rijden. De nationale raad van de kerk zei gisteren nog alle vertrouwen in haar te hebben, maar Kässman vindt haar positie onhoudbaar.

Een stoere stap. En waarschijnlijk ook heel verstandig. In Duitsland bestaat op het moment veel commotie over misbruik door katholieke geestelijken. Dit werd ook daar lang door de kerkleiding met de mantel der liefde bedekt en die praktijk wordt in het land nu flink op de korrel genomen.
Door de buitenwacht wordt altijd bijzonder kritisch naar de kerk gekeken. Misschien soms vervelend, maar wel terecht. Adeldom verplicht. Zoals je met een ichtusvisje achterop je auto ook niet de snelheid kunt overtreden of mensen moet afsnijden.

Israël

2010-02-23T19:07:00.003+01:00

Israël blijft een struikelblok. Tussen christenen van verschillende richtingen, maar ook binnen kerken. Voor de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is het land een continue worsteling. De PKN voelt zich ,,onopgeefbaar verbonden’’ met Israël en solidair met de Palestijnen.
En dat is een lastige spagaat. ,,Onze verbondenheid met Israël is niet afhankelijk van het gedrág van Israël. Dat Israël Gods oudste zoon werd, was nooit gebaseerd op het ‘beter’ zijn dan anderen, maar alleen op Gods keuze’’, aldus dominee Arie Romein.

Romein schrijft dat in het onlangs verschenen duizendste nummer van het ‘Ouderlingenblad’ in de PKN, voor de gelegenheid een boekje. Hij laat daarop ook volgen: ,,Maar ook: Israël dient aan de Palestijnen recht te verschaffen, onder toezicht van de Verenigde Naties.’’
Dat verklaart waarom de PKN onlangs een brief aan de ambassadeur van Israël, Harry Kney-Tal overhandigde. Daarin wordt de band benadrukt, maar Israël ook opgeroepen de rechten van de Palestijnen beter te respecteren door bijvoorbeeld de nederzettingen te stoppen.

Dat was tegen het zere been van een organisatie als Christenen voor Israël, die zich juist beijvert om zoveel mogelijk joden terug te laten keren naar het Beloofde Land, opdat Gods profetieën over het einde van de wereld in vervulling zullen gaan.
Kney-Tal is na de brief gelezen te hebben, ook niet blij. Hij vindt de brief van de kerk erg eenzijdig. Er zijn christenen die in het geworstel van de PKN de vervulling van de profetieën zien: het is voorzegd dat Israël een struikelblok zal zijn.

Elton John

2010-02-22T06:51:00.000+01:00

In een item van de Wereldomroep zag ik laatst een paar christelijke gezinnen die zich gedwongen zien om hun geloof te verdedigen. Ieders overtuiging is heilig, zo werd gezegd, maar als je christen bent, kan van alles worden geroepen.
Het wordt wel vaker geconstateerd. Zo van: als het over Jezus gaat, dan is het niet erg en mag je van alles zeggen. Maar zou je hetzelfde over de profeet Mohammed roepen, dan zou de wereld te klein zijn.

Enige maanden geleden kregen christenen die het gevoel hebben dat ze niet serieus worden genomen, steun uit onverdachte hoek: in zijn boekje ‘God is gek’ nam auteur Kluun de ‘dictatuur van het atheïsme’ op de korrel. Ik schreef er hier over.
Er is sprake van een hernieuwde bewustwording in christelijke kring: je hoeft niet alles te pikken en je moet niet alles onweersproken te laten. Maar ook is er steeds weer de vraag: moet je eigenlijk wel op alles reageren?

Neem nu Elton John. Er is ophef over wat de Britse zanger in het Amerikaanse tijdschrift ‘Parade’ heeft gezegd. Hij noemde Jezus in één adem niet alleen intelligent en barmhartig, maar ook een homoseksueel.
John wil natuurlijk provoceren. Alweer. In het verleden heeft hij ook al eens dingen geroepen als dat religie uitgebannen moet worden. Succes, weet hij, is verzekerd. Je krijgt media-aandacht en reacties. En inderdaad, ook nu zitten weer mensen in de gordijnen.

Maar, moet je die man die lol gunnen? Het zou toch ook wat zijn wanneer John een steen in de vijver denkt te gooien en er ontstaat geen enkele rimpeling. Niet omdat gelovige christenen alles maar incasseren, maar soms ook gewoon wijzer zijn.

Eindtijdvisie

2010-02-18T20:24:00.002+01:00

Er was een tijd dat het kerkelijk erf redelijk overzichtelijk was. Was iemand evangelisch, dan geloofde hij in het bestaan van hedendaagse uitingen van de Geest en had hij een duidelijke eindtijdvisie. Was iemand gereformeerd, dan geloofde hij dat bijvoorbeeld de genezingen uit het begin van het bijbelboek Handelingen niet meer voorkwamen en slechts als startmotor van de kerk waren bedoeld en had hij niets met een toekomstig duizendjarig vrederijk.
Die overzichtelijkheid is voorbij. In de Protestantse Kerk kun je sinds een aantal jaren lid worden van een andere kerkelijke gemeente dan die waarin je woont. Dat heet ‘perforatie van gemeentegrenzen’. Dat perforeren gebeurt ook in geestelijk opzicht volop.

Je kunt mensen die zichzelf nog steeds voluit gereformeerd vinden, met warmte horen spreken over de vruchten van de Geest en aantreffen op evangelische mannendagen. Nog maar enige jaren geleden was dat onbestaanbaar. En je ziet ook binnen de gevestigde kerken een steeds grotere interesse voor de evangelische eindtijdgedachte. Overigens louter in de rechterflank. Ik constateerde dat vandaag met een collega naar aanleiding van een preekbeurt van Feike ter Velde komende zondag in de voortgezette Gereformeerde Kerk van Drachtstercompagnie. En Ter Velde spreekt ook geregeld in Friesland voor zalen afgeladen met mensen die binnen de Protestantse Kerk geregistreerd staan.

Ter Velde, ooit bekend geworden met het EO-programma ‘God verandert mensen’, is nu één van de boegbeelden van de evangelische beweging die christenen opwekt de ogen te openen om de tekenen te zien van het einde der tijden. Wie aandachtig de profetieën in de bijbel leest, zo legt hij tijdens spreekbeurten uit, ziet dat het einde van de wereld met rasse schreden nadert. Met een grote verdrukking, met de antichrist, met een grote eindstrijd met Jeruzalem als middelpunt. Deze visie werd in nog niet zo lang vervlogen tijden in gereformeerde kring met een achteloos handgebaar afgedaan. En nu staat Ter Velde op gereformeerde kansels. Er is inderdaad duidelijk iets aan het veranderen.

Refo500

2010-02-17T20:05:00.001+01:00

Op de verjaardag van Philippus Melanchthon, sidekick van de kerkhervormer Maarten Luther, is gisteren het project Refo500 gepresenteerd. Een ambitieus internationaal project waarmee de Reformatie of Hervorming werd herdacht.
Ik schreef er hier al een paar dagen geleden over. Wat ik me eerder niet had gerealiseerd, is de omvang van het project. De initiatiefnemers zijn zo enthousiast geworden door het succesvolle Calvijnjaar, vorig jaar, dat ze maar liefst acht jaar gaan herdenken.

Eén van de herdenkingsjaren, 2014, is tot mijn niet geringe verbazing zelfs weer een heus Calvijnjaar. Was het vorig jaar vijf eeuwen geleden dat de hervormer werd geboren, over vier jaar is het 450 jaar geleden dat Calvijn overleed. Vandaar.
Refo500 gaat officieel van start op 30 oktober ter gelegenheid van Hervormingsdag. Die dag valt eigenlijk op de 31e, maar dat is een zondag. Dit jaar, ik noemde zijn naam al, is het jaar van onder anderen Melanchthon.

In 2011 wordt het 450-jarig bestaan van de Nederlandse Geloofsbelijdenis gevierd; in 2012 is het 4,5 eeuw geleden dat in de vluchtelingenkerk in Emden de invloedrijke Deux-aesbijbel werd gedrukt; In 2013 is het 450 jaar geleden dat de Heidelbergse Catechismus verscheen en dat de katholieken het roemruchte concilie van Trente afsloten; 2014 is dus een Calvijnjaar; 2015 is het cultuurjaar met onder meer aandacht voor de boekdrukkunst die de Reformatie zo’n impuls gaf; 2016 herdenkt 4,5 eeuw Beeldenstorm, hagenpreken en het smeekschrift der edelen en 2017 valt vijf eeuwen na de 95 stellingen van Maarten Luther. Zo ongeveer.

Dat betekent exposities, congressen, boeken en andere publicaties, workshops en wat al niet meer. Ik vind het allemaal absoluut interessant, maar ik heb sterk het gevoel dat er sprake is van een overkill en dat Refo500 wat al te ambitieus is opgezet. Volgens mij zal de aandacht van veel geïnteresseerden gaan verslappen. Maar ik geeft eind 2017 graag toe dat ik het allemaal te somber heb ingeschat - DV natuurlijk.

Stabiel

2010-02-15T19:52:00.003+01:00

De collega’s van het Nederlands Dagblad hebben de hand weten te leggen op een aardig rapport: de laatste editie van de European Values Study. Een grote enquête naar waarden in Europa, die sinds 1981 iedere zo veel jaar wordt gehouden.
Het aardige van de herhaling van het onderzoek is dat het snel veranderingen inzichtelijk kan maken. Voor het onderzoek werden door de Universiteit van Tilburg onlangs in Nederland ruim vijftienhonderd interviews gehouden.

Wat onder meer in kaart is gebracht, zijn de religieuze trends. Vergeleken met het begin van het onderzoek blijkt dat religie bij steeds minder Nederlanders een belangrijke plaats inneemt. Maar de laatste jaren lijkt die dalende lijn te stabiliseren en zelfs weer omhoog te gaan.
Ter illustratie: 17 procent vindt het geloof in hun leven ,,heel belangrijk’’. Dat was negen jaar geleden ook zo, maar in 1989 was dat 22 procent. Nu gaf 23 procent ,,redelijk belangrijk’’ als antwoord, tegen bijna 21 procent in 2001 en 22 procent in 1989.

Nu zegt 58 procent in God te geloven, in 2001 was dat 61 procent. In 1981 ging het om 73 procent. Een lichte stijging is er ieder jaar te bespeuren bij het aantal mensen dat zich overtuigd atheïst noemt: nu is dat 7 procent.
Tot slot nog wat de Nederlanders antwoordden op de vraag of ze wel eens bidden of mediteren. ‘Ja’, zei 65 procent. In 2001 was dat nog 69 procent, maar in 1981 was dat 61 procent.

Het onderzoek bevestigt wat onder meer al bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek: de ontkerkelijking is met name in de stedelijke gebieden tot stilstand gekomen. Minder mensen gaan naar de kerk, maar steeds meer niet-kerkelijken noemen zich religieus.

Bijbelgebruik

2010-02-12T21:05:00.003+01:00

Het was al weer in 2004 dat de langverwachte Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) werd gepresenteerd. Al uitgebreid voor het verschijnen ervan was er kritiek dat deze vertaling niet getrouw genoeg zou zijn.
Inmiddels zijn er ruim een miljoen exemplaren verhandeld van de NBV, die als de cultuurbijbel in de markt is gezet. Zo van: je kunt pas allerlei boeken en kunst begrijpen, wanneer je deze bijbel tot je genomen hebt.

Maar de kritiek is intussen nooit verstomd. Dat blijkt weer dezer dagen. In april moet de synode van de Protestante Kerk in Nederland (PKN) besluiten of de kerk na vijf jaar proefdraaien met de NBV die vertaling als officiële kerkbijbel accepteert.
Niet doen!, is de oproep van een open brief die nu door zo’n honderd theologen uit de PKN, van links tot rechts, is ondertekend. Ze vinden dat de kerk moet wachten tot in 2016 de aangekondigde revisie van de NBV verschijnt.

Een van de initiatiefnemers, professor Rochus Zuurmond, legt uit dat die revisie ingrijpend lijkt te worden. Hoe kan, zegt hij, de synode besluiten over invoering van een vertaling die er over een paar jaar heel anders uit kan zien?
Hij ziet ook praktische bezwaren. Zo wordt vrijwel overal nog het ‘Onze Vader’ uit de Bijbelvertaling van 1951 gebeden, omdat iedereen dat uit het hoofd kent. Stel dat de mensen wennen aan de huidige versie en in 2016 verschijnt er weer een nieuwe uitvoering?

Hoe terecht de argumenten ook klinken, ik heb er toch enige moeite mee. In mijn boekenkast staat al een indrukwekkende reeks Nederlandse bijbelvertalingen: en van sommigen hebben ook bovendien gereviseerde versies.
En nu komt er dus weer een - dure! - revisie en ook daar zal, daarvoor zijn we Nederland, weer kritiek op komen. Intussen noemen zich steeds minder mensen kerkelijk en steeds minder mensen lezen geregeld de bijbel. Ben ik nou de enige die het gevoel heeft dat hier iets gigantisch uit de hand loopt?

Heart and Soul

2010-02-11T20:17:00.003+01:00

Soms zie ik in een kerkblaadje dat de film nog steeds bekeken wordt: ‘As it is in heaven’. Geweldig dat een film zo lang mensen weten te beroeren, maar het wordt zes jaar na het verschijnen ervan hoog tijd voor iets nieuws.
Nu lijkt het erop dat dit vervolg zich aandient. Vanavond bekeken we de opgeslagen tweede aflevering van de Britse tv-serie ‘All the small things’, of zoals het op België Eén heet waar het op zaterdagavond wordt uitgezonden, ‘Heart and Soul’.

Helaas hebben we de eerste aflevering gemist van deze slechts zes delen tellende reeks, zo lees ik op de website van de BBC. Want het is de moeite waard. Voor mensen die iets met zingen hebben, maar ook met de kerk en met sociale betrokkenheid.
Wie het gemist heeft, moet toch echt zaterdagavond instappen. Het gaat over een koor dat streeft naar hogere prestaties en er daarom geen been in ziet om mensen, op weg naar dat hogere doel, uit te sluiten.

Het kerkbestuur van de zieltogende parochie, die een prachtige, slecht gebruikte kerk bezit, denkt net zo exclusief. Het is misschien wat karikaturaal, maar er worden dingen gezegd die voor veel kerkmensen herkenbaar moeten zijn.
Ik heb geen idee welke kant de serie op gaat, en ik wil eigenlijk ook niet te veel lezen op internet, om de pret niet vooraf te bederven. Maar ik denk dat ‘Heart and Soul’ grote kans loopt om groepsgewijs op kerkelijke avonden bekeken te worden.

‘Heart and Soul’, België Eén, 21.25 uur

Broeder K.

2010-02-10T10:18:00.003+01:00

Hij keek niet vrolijk. En het had niet alleen te maken met de sneeuw die al weer viel. De kennis die ik op straat trof, laat ik hem Broeder K. noemen, had gisteravond een spoedoverleg gehad met de andere kerkrentmeesters. En hij had er slecht van geslapen. Op ‘verzoek’ van zijn liefhebbende echtgenote ging hij nu een blokje om.
Voor wie het niet weet: kerkrentmeesters zijn degenen die zich in de Protestantse Kerk in Nederland lokaal bezighouden met het beheer van geld en goed. En in nogal wat plaatsen wordt hun taak steeds zwaarder. De inkomsten in veel plaatselijke gemeenten lopen terug en dat maakt geregeld pijnlijke beslissingen onvermijdelijk.

In de gemeente van Broeder K. is het al geruime tijd onrustig om de even pijnlijke als noodzakelijke ingrepen. Twee van de vier kerkgebouwen moeten worden afgestoten en vorig jaar is besloten welke kerken dat zullen zijn. Dat leverde nogal wat tegenstand op en daarom werd door de kerkrentmeesters met enige zorg Kerkbalans afgewacht.
Voor wie het niet weet: Kerkbalans is de jaarlijkse financiële actie van een aantal kerken in januari. Leden wordt gevraagd welk bedrag ze voor de kerk willen toezeggen voor het komende jaar. Geregeld grijpen mensen dat moment aan om hun onvrede over de gang van zaken te uiten door nauwelijks of niets toe te zeggen.

De teleurgestelde broeders en zusters in de gemeente van Broeder K. bleken geen uitzondering te vormen, zo blijkt nu al uit de voorlopige resultaten. Gisteravond moesten de kerkrentmeesters vaststellen dat leden redelijk massaal hun bijdrage hadden bevroren. Broeder K. mopperde: ,,Ik snap niet dat mensen dat doen. Ze bereiken precies het tegenovergestelde.’’
Als kerkleden beduidend meer zouden geven, zou het afstoten van twee kerken mogelijk niet nodig zijn. Maar, zei Broeder K., nu dreigt het netto resultaat te worden dat het beter is gelijk drie kerkgebouwen in de verkoop te doen. Alleen dan is de gemeente voor de komende jaren financieel gezond te houden. Hij stampte flink op de grond. En niet alleen om zijn schoenen van sneeuw te ontdoen.

Reformatieherdenking

2010-02-09T15:25:00.005+01:00

De rooms-katholieken stappen ook in de organisatie van Refo500, de grote herdenking in Nederland van de Reformatie tot het jaar 2017. De katholieke Vereniging voor oecumene Athanasius en Willibrord heeft dat laten weten.
Op 31 oktober 2017 is het precies vijf eeuwen geleden dat de Duitse monnik Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen de misstanden in de kerk van Rome spijkerde op de deur van de slotkapel in Wittenberg waar hij doceerde.

In het verleden zijn in katholieke kring nare dingen over de Reformatie geschreven. Overigens was er al snel meer sympathie voor Luther dan iemand als Johannes Calvijn die nog recent in een katholiek boek als een intolerante geloofsvervolger werd neergezet.
Maar nu heeft zelfs de Duitse paus Benedictus warme belangstelling voor Luther. Wat had die man tot stand kunnen brengen in de katholieke kerk, zo is een bekende verzuchting, wanneer hij zich niet buiten de kerk had geplaatst.

Algemeen wordt in katholieke kring erkend dat Luther volkomen terecht tegen een aantal misstanden in de kerk ageerde. Zoals de aflaathandel, waarmee gelovigen een stukje zaligheid konden kopen en Rome weer geld in kas had (zie illustratie).
Die misstanden zijn intussen allang voorbij, zeggen katholieken. Vandaar dat de oud-secretaris van de bisschoppenconferentie, Eduard Kimman, enige jaren geleden over de protestanten sprak als een ,,actiegroep die vergeten is zichzelf op te heffen’’.

Oftewel: de katholieke kerk is allang hervormd, als u begrijpt wat ik bedoel. En ook deze paus vindt, ondanks zijn sympathie voor Luther, dat protestanten uiteindelijk geen echte kerken zijn. Er is nog steeds maar één kerk, en dat is de roomse.
Die katholieke deelname aan Refo500 kan nog leuk worden.

Verwaarloosbaar

2010-02-08T17:36:00.003+01:00

Via het Duitse persbureau KNA zijn wat uitspraken verspreid van de gerechtspsychiater Hans-Ludwig Kröber naar aanleiding van het seksueel misbruik door katholieke geestelijken. In het kader van de nuancering geef ik die graag door.
De clou van het bericht: de door het blad ‘Der Spiegel’ naar buiten gebrachte cijfers over misbruik door priesters liggen ver onder het gemiddelde. Volgens het blad zijn de afgelopen jaren klachten tegen een kleine honderd geestelijken binnengekomen.

Katholieke priesters doen het veel beter dan ‘gewone’, niet-celibatair levende mannen. Die hebben volgens hem een 36 keer hogere kans om misbruikpleger te worden dan een geestelijke in de Rooms-Katholieke Kerk.
Hun geesteshouding beschermt priesters juist dader te worden, aldus Kröber. Hij is niet de eerste de beste. Hij is hoogleraar forensische psychiatrie in Berlijn en een van de mensen achter een gezaghebbende standaardwerk over zijn vakgebied.

Volgens Kröber zijn er in Duitsland sinds 1995 rond 210.000 gevallen van seksueel misbruik van minderjarigen bij de politie gemeld. In vergelijking daarmee is het aantal verdachte geestelijken ,,verwaarloosbaar’’.
Een echt gelukkig gekozen woord is dat niet - de slachtoffers zullen er in ieder geval genuanceerder over denken. Maar het zou niet de eerste keer zijn dat wat echt werd gezegd, verloren is gegaan in de vertaling.

Misbruik

2010-02-07T16:08:00.000+01:00

De Rooms-Katholieke Kerk in de Verenigde Staten kwam de afgelopen jaren uitgebreid in opspraak, net als de kerk in Ierland. Priesters bleken in de afgelopen halve eeuw vele honderden kinderen te hebben misbruikt.
En nu zijn er de berichten over de RK Kerk in Duitsland. ‘Der Spiegel’ bracht naar buiten dat een kleine honderd priesters, religieuzen en andere medewerkers van de kerk zijn beschuldigd van seksueel misbruik.

Het blad kwam met het bericht na het nieuws dat in ieder geval drie paters jezuïeten, die aan gymnasia lesgaven, ervan worden verdacht zich in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw te hebben vergrepen aan kinderen.
Al jaren is er discussie over de vraag waarom seksueel misbruik in de RK Kerk vaker lijkt voor te komen dan in andere kerken. Voor een aantal mensen is het duidelijk: het ongezonde celibaat werkt misbruik in de hand.

De Nieuw-Zeelandse predikant Ron O’Grady, bestrijder van kindermisbruik, schreef in 2001 het boek ‘The hidden shame of the church’, uitgegeven door de Wereldraad van Kerken. Hij bestempelde celibatairen als een risicogroep.
Naast bijvoorbeeld boeddhistische monniken zijn katholieke geestelijken op de zwarte lijsten oververtegenwoordigd, aldus Ron O’Grady. ,,De RK Kerk is, en blijft helaas, een aantrekkelijk toevluchtsoord voor mannen die kinderen misbruiken.’’

In 2004 publiceerde het Vaticaan een rapport over misbruik, waarin benadrukt werd dat het celibaat misbruik niet in de hand werkt. Als dat het geval is, staat de RK Kerk wel voor de opgave om echt uit te zoeken waarom het dan wel zo misgaat.